II SA/Sz 764/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. i P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z Ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy p o s t a n a w i a 1/ przyznać skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnić skarżących od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę [...] zł ([...] złotych), 2/ w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W formularzu PPF złożonym w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu w kwocie [...] zł, A. i P. S. wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że Ich miesięczny dochód wynosi ok. [...]zł, z czego wydatki ponoszone na niezbędne utrzymanie wynoszą ok. [...]zł miesięcznie. Na koncie skarżącej zaciągnięty jest kredyt z tytułu wykupu mieszkania, z którego do spłaty pozostała jeszcze kwota ok. [...]. zł., nadto skarżąca ponosi koszty zakupu paliwa z tytułu dojazdów do pracy do [...]. P. S. prowadzi działalność gospodarczą, z której osiąga dochód w wysokości ok. [...]zł miesięcznie, z czego jeszcze opłaca składkę ZUS. Na utrzymaniu małżonków pozostaje dwoje dzieci w wieku szkolnym. Posiadany majątek stanowi mieszkanie o pow. [...] m2. Z dokumentów przesłanych w wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący nadesłali dowody ponoszonych opłat za energię, wodę i ścieki oraz wywóz nieczystości, z których wynika, że miesięcznie należy wydatkować na ten cel kwotę ok. [...]zł. Zaświadczenie o wysokości zarobków A. S., które miesięcznie wynoszą ok. [...]zł netto oraz wyciągi z kont bankowych wnioskodawców. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr.153,poz.1270) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ( § 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3 cyt. artykułu). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( art. 246 § 1 pkt 1 ) a w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych. Powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 cyt. ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku opłacania kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej, natomiast zwolnienie od uiszczenia kosztów sądowych winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Badanie zasadności zwolnienia od kosztów sądowych należy oprzeć na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem ( np. osoby pozbawione całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych środków utrzymania. Podkreślenia wymaga tez fakt, iż koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji, gdy są one dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoista formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Mając na uwadze wskazane regulacje oraz wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy uznać, że wnioskodawcy nie wykazali, że nie są w stanie zgromadzić środków celem poniesienia opłat sądowych. Za odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia fakt, że skarżący regulują swoje zobowiązania finansowe, z wyciągu konta P. S. wynika, iż osiąga on z prowadzonej działalności gospodarczej wyższy niż podawany dochód, nadto obydwoje skarżący ponoszą koszty paliwa, a udokumentowane wydatki konieczne wynoszą ok. [...]zł miesięcznie. Jednakże mając na względzie wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi wynoszący [...]zł i wykazane możliwości finansowe wnioskodawców oraz ich sytuację ( spłata kredytu ), należy stwierdzić podstawy dla przyznania skarżącym prawa pomocy w zakresie częściowym , tj. obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych – wpisu od skargi, w części przekraczającej kwotę [...]zł. Z przesłanych dokumentów i wskazanych przez wnioskodawców okoliczności wynika, że skarżący są w stanie zgromadzić środki i uiścić w przedmiotowej sprawie tytułem należnej opłaty od skargi kwotę [...]zł, bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Reasumując, strona, która posiada źródła dochodu, tak jak w rozpoznawanej sprawie, nie może prawnie skutecznie podnosić zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności jej prawa do sądu. Prawo pomocy ma w swojej istocie stanowić zabezpieczenie realizacji konstytucyjnej zasady prawa sądu ( art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), przez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej osobom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, należało orzec jak w sentencji postanowienia.