II SA/Sz 776/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.),, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I oddala skargę, II przyznaje od Skarbu Państwa- Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata P. D. kwotę [...] ([...]) obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu J. K. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art.104 K.p.a., art.7 pkt 5,6, art.8 ust.1 pkt 1, art.41 pkt 1, art.106 ust.4, art.107 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 z późn. zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127 poz.1055) oraz upoważnienia Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] r. do wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu pomocy społecznej należących do właściwości gminy przez dyrektora M. S., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] odmówił J. K. przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego specjalnego na sfinansowanie zakupu junkersa. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, że ponownie rozpatrzył wniosek z dnia [...] r. o przyznanie zasiłku celowego na zakup leków oraz sfinansowanie zakupu junkersa w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. uchylającą decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Wniosek w części dotyczącej pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup leków, został rozpatrzony i załatwiony decyzją z dnia [...] roku. W dniu [..] r., na podstawie art. 107 ust 1. ustawy o pomocy społecznej, przeprowadzono rodzinny wywiad środowiskowy i ustalono, że J. K. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka sam w dwupokojowym mieszkaniu z kuchnią i łazienką, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe, otrzymuje rentę z ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Ponadto ustalono, że dochód strony w miesiącu grudniu [...] r. wynosił [...] złotych (renta ZUS = [...] zł. oraz dodatek mieszkaniowy [..] zł) i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, tj[...] zł. W dniu [...] r. do organu wpłynęło pismo J. K. z dnia [...] r. oraz decyzja ZUS z dnia [...] r. znak [...] informujące, iż od [...] roku, tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek ZUS ponownie ustalił dla strony rentę z tytułu całkowitej, niezdolności do pracy na stałe i dodatek pielęgnacyjny do [...] roku. Lekarz orzecznik uznał, że J. K. jest całkowicie niezdolny do pracy na stałe i okresowo niezdolny do samodzielnej egzystencji i z tego powodu ustalono nową wysokość renty. Wraz ze świadczeniem za miesiąc [...] r. wypłacono J. K. należność za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie netto [...] zł. Jest to świadczenie należne za ww. okres, w związku z tym, zgodnie z artykułem 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na kolejne miesiące przez okres odpowiadający okresowi, za który uzyskano dochód. Mimo to, wysokość otrzymanej kwoty jest znacząca i przy wykorzystaniu niewielkiej jej części istnieje możliwość zakupienia piecyka gazowego (junkersa) przez stronę we własnym zakresie. Organ stwierdził nadto, że posiadane środki finansowe strona winna w pierwszej kolejności przeznaczyć na wskazany cel oraz inne potrzeby bytowe niezbędne do egzystowania. Zgodnie z artykułem 41 pkt.1 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ta forma pomocy, przewidziana w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, że organ pomocy społecznej może przyznać pomoc, lecz nie jest do tego zobligowany. Zasada fakultatywności świadczenia polega na niemożności domagania się przez wnioskodawcę, ubiegającego się o świadczenia z pomocy społecznej aby je mu przyznano w określonym rodzaju, formie, rozmiarze. Organ I instancji znając sytuację wnioskodawcy wspiera J. K. systematyczną pomocą. Nie ma ona jednak za zadanie w pełni pokryć potrzeby wnioskodawcy, a jedynie je uzupełnić. Dodatkowo organ zaznaczył, że zasady ogólne ustawy o pomocy społecznej, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celem umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokojenie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Posiadane przez J. K. środki finansowe wraz z kwotą wyrównania z ZUS umożliwiają zakup piecyka gazowego we własnym zakresie. Jednocześnie organ wskazał, że ostatnio udzielona pomoc to: - bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości [...] zł wypłacany po [...] zł miesięcznie, w miesiącach:[...] ., - odpłatne usługi opiekuńcze w wymiarze 3 godziny dziennie, 2 razy w tygodniu w dni robocze od dnia [...] roku do dnia [...] roku.; - bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów naprawy aparatu słuchowego w wysokości [...] złotych - świadczenie przyznano na miesiąc [...] roku. - bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów zakupu piecyka gazowego (junkersa do łazienki) w wysokości [...] złotych - świadczenie przyznano na [...] roku. - zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł na zakup leków na okres od stycznia do [...] roku wypłacany po [...] zł miesięcznie. Organ wskazał nadto, że J. K. systematycznie otrzymuje dodatek mieszkaniowy. J. K. odwołał się od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] ie, które decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] . Kolegium w uzasadnieniu decyzji wskazało, że w związku z tym, iż dochód strony przekroczył ustawowe kryterium dochodowe i nie została spełniona jedna z przesłanek do przyznania zasiłku celowego, wniosek J. K. został rozpatrzony pod kątem możliwości przyznania zasiłku celowego specjalnego. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Kolegium stwierdziło, że świadczenie w postaci specjalnego zasiłku celowego nie ma charakteru obowiązkowego, jest świadczeniem fakultatywnym i jego przyznanie następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego, przy czym celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. Pomoc społeczna w postaci specjalnych zasiłków celowych jest świadczeniem nieobowiązkowym, a jego przyznanie uzależnione jest od wielkości posiadanych środków finansowych oraz liczby osób i rodzin ubiegających się o pomoc w danym ośrodku pomocy społecznej. Dlatego też zasiłki celowe specjalne są świadczeniem przyznawanym w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a w sytuacji ich przyznania stanowią jedynie uzupełnienie finansowych potrzeb jakie występują u wnioskodawcy. W sprawie stanowiącej przedmiot rozpatrzenia dochód J. K. w miesiącu [...] r. wyniósł łącznie [...] zł i zaznaczyć należy, że znacznie przekroczył ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi [...] zł. Ponadto wysokość opisanego wyżej jednorazowego świadczenia z ZUS za okres od [...] r. do [...] r. wraz ze świadczeniem za miesiąc [...] r. w łącznej kwocie netto [...] zł jest znaczna. W takiej sytuacji, zdaniem Kolegium, nawet przy wykorzystaniu niewielkiej części ww. istnieje możliwość zakupienia przez skarżącego we własnym zakresie piecyka gazowego typu junkers. Ponadto z akt sprawy wynika, że MOPS w [...] wspiera skarżącego systematyczną pomocą. Skarżący w ostatnim czasie otrzymał: - bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości [...] zł, wypłacany po [...] zł miesięcznie, w miesiącach: [...] r., - odpłatne usługi opiekuńcze w wymiarze 3 godzin dziennie, 2 razy w tygodniu w dni robocze od [...] r, do [...] r., - bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów naprawy aparatu słuchowego w wysokości [..] zł – [...] r. - bezzwrotny zasiłek celowy specjalny na częściowe pokrycie kosztów zakupu piecyka gazowego (junkersa ), w wysokości [...] zł – [..] r. - zasiłek celowy specjalny w wysokości [...] zł na zakup leków na okres od [...] r., wypłacany po [...] zł miesięcznie; W ocenie Kolegium stan faktyczny sprawy jak i ograniczone możliwości finansowe MOPS w [...] nie pozwalają udzielić skarżącemu pomocy w postaci sfinansowania zakupu junkersa. J. K. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] . W treści skargi stwierdził, że: "moim interesem prawnym, opartym w przepisach prawa jest otrzymanie pomocy zgodnie j| ustawa o pomocy społecznej, KPA jak również Konstytucji RP. Mam prawo jako strona postępowania do żądania przeprowadzenia kontroli aktu jakim jest decyzja SKO i czynności jakimi było postępowanie odwoławcze w celu doprowadzenia ich do stanu zgodnego z prawem, z obiektywnym porządkiem prawnym. związku z tym stwierdzam naruszenie moich praw i żądam poddania ocenie przez sąd administracyjny w [...] zgodności zaskarżonej decyzji z obiektywnym stanem prawnym w celu uchylenia decyzji obu instancji i doprowadzenia ich do zgodności z prawem nie tylko MOPS je przede wszystkim moimi prawami jako jednostki. Wykonałem wszystkie nałożone na mnie obowiązki, złożyłem wszystkie żądane dokumenty a nie otrzymałem w zamian ani czynnego Działu w sprawie ani postępowania, które należycie wyjaśniałoby wszystkie okoliczności sprawy. MOPS naruszył prawo nie przeprowadzając postępowania dowodowego, nie wyjaśniając okoliczności istotnych dla sprawy. Została podtrzymana decyzja, która nie ma właściwych podstaw faktycznych, narusza mój słuszny interes jako obywatela". Skarżący oświadczył również, że zarzuty skargi będzie precyzował w dalszym toku postępowania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] z w a ż y ł, co następuje: Wniesiona skarga nie jest zasadna. Ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej skarżącego, dokonane przez organy orzekające w niniejszej sprawie, nie budzą wątpliwości. Skoro wysokość miesięcznych dochodów skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, to zasadnie organy rozważały ewentualność udzielenia skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego z art. 41 ustawy, a nie zasiłku celowego z art. 39 ustawy, gdyż ten pierwszy z wymienionych nie jest uzależniony od spełnienia warunku kryterium dochodowego. Zgodnie z przepisem art. 41 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Analiza przywołanego przepisu wskazuje, że zasiłek celowy specjalny z art. 41 ustawy, ma wyjątkowy charakter. Powinien być on przeznaczony na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osób korzystających z pomocy, a nie na podnoszenie standardów ich codziennego funkcjonowania (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 3 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV SA/Wr 639/07, LEX nr 504843). Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego specjalnego zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nie oznacza, że organy mogą pozwolić sobie na działania dowolne. Działanie w ramach uznania administracyjnego doznaje, bowiem ograniczenia postanowieniami Kodeksu postępowania administracyjnego w szczególności art. 7, zmuszając organ do każdorazowego ustalenia hierarchii pomiędzy indywidualnym interesem osoby ubiegającej się o pomoc (działaniem na jej korzyść), a interesem społecznym (publicznym), w tym i innych osób również ubiegających się o przyznanie pomocy. Organ powinien też pozostawać w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej, o których mowa w art. 1 – 5 ustawy. Jeżeli celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w okolicznościach, gdy trudnych sytuacji życiowych nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu własnych uprawnień, zasobów i możliwości (art. 2 i 3 ustawy), to szczególny przypadek, o jakim mowa w art. 41 ustawy, musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnej sytuacji, że uzasadnia przyznanie tej formy pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w sytuację życiową danej osoby, że nie jest ona sama w stanie jej pokonać nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Dokonując pod tym względem oceny prawidłowości stanowiska organów pomocy społecznej w niniejszej sprawie uznać należy, że jest to stanowisko trafne. Sytuacja życiowa J. K. nie odcina się od sytuacji wielu innych osób, które egzystują w podobnych, tak jak on trudnych warunkach. Wskazywane w pismach skarżącego takie okoliczności jak: choroby, wysokie koszty utrzymania, zadłużenie i brak wystarczających środków finansowych na zaspokojenie różnych potrzeb, nie wskazują na istnienie takich wyjątkowych okoliczności, których skarżący nie mogłaby przezwyciężyć i uzasadniających przyjęcie, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek stanowiący podstawę przyznania zasiłku celowego specjalnego. Dodać również należy, że skarżący otrzymał z ZUS-u wyrównanie świadczeń rentowych z tytułu podwyższenia renty w kwocie [...] zł. Jest to, zdaniem Sądu, kwota, która znacznie zasiliła dochód skarżącego i mogła zostać przeznaczona na zakup sprzętu, którego sfinansowania domaga się od organów pomocy społecznej. Skoro skarżący zdecydował się na spożytkowanie przyznanego wyrównania świadczeń w inny sposób, to nie może teraz oczekiwać, że zakup junkersa, który jak twierdzi jest dla niego niezbędny, zostanie sfinansowany ze środków, które w tym samym czasie mogą zostać przeznaczone dla osób, których potrzeby bytowe są rzeczywiście uzasadnione, a sytuacja finansowa znacznie trudniejsza. Zauważyć należy, że organy rozważając możliwość przyznania zasiłku celowego specjalnego oceniają sytuację strony na podstawie całokształtu okoliczności związanych z sytuacją osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, w tym także i z uwzględnieniem kosztów zakupu lekarstw, kosztów utrzymania mieszkania. Lektura akt postępowania administracyjnego nie pozostawia wątpliwości, że skarżący zdaje się traktować pomoc społeczną jako jedno ze źródeł utrzymania i zapewnienia wszystkich potrzeb, których niezbędność subiektywnie ocenia sam skarżący. W przekonaniu Sądu skarżący powinien bardziej zracjonalizować swoje wydatki i nie tracić z pola widzenia podstawowej zasady funkcjonowania pomocy społecznej, która wprost wskazuje na doraźny charakter tej pomocy. Reasumując, nieuwzględnienie żądania skarżącego nie pozostaje w sprzeczności z prawem, zwłaszcza, że ma on systematycznie, w miarę posiadanych przez ośrodek pomocy społecznej, choć ograniczonych środków, zapewnianą pomoc finansową, jak i wsparcie rzeczowe. W sytuacji życiowej skarżącego występują jedynie okoliczności o charakterze ogólnym a nie wyjątkowym, od których zaistnienia warunkowane jest przyznanie zasiłku celowego specjalnego. W tej sytuacji uznać należało, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, gdyż organy orzekając o odmowie przyznania świadczenia nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt. I sentencji. O wynagrodzeniu ustanowionego w ramach prawa pomocy pełnomocnika Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy.