II SA/Sz 776/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Ciesielska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skargi A. M.-M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...], nr [...] Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 966), art. 55 w zw. z art. 64 i art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885), po rozpatrzeniu wniosku A.M. z dnia [...], odmówił wnioskodawczyni umorzenia w całości pozostałej do spłaty należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z uwagi na konieczność przeanalizowania sytuacji dochodowej wnioskodawczyni, postanowieniem z dnia [...], nr [...] dopuścił dowód z akt zgromadzonych przez Dział Usług Opiekuńczych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Z poczynionych w tym zakresie ustaleń wynika, że A.M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą niepełnosprawną, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności na stałe oraz posiada ustalone prawo do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Według zaświadczenia lekarskiego z dnia [...], wymaga stałej opieki w formie usług opiekuńczych i takie usługi zostały jej przyznane. Organ wyjaśnił, że A.M. we wniosku o umorzenie z dnia [...] określiła swoje potrzeby finansowe na kwotę ok. [...] zł miesięcznie z przeznaczeniem w szczególności na lekarstwa (około [...] zł). W oświadczeniach zgromadzonych przez organ podczas wywiadu środowiskowego z dnia [...] wnioskodawczyni określiła miesięczne wydatki na poziomie ok. [...] zł, w tym koszty leczenia około [...] zł. Zgromadzone przez organ rachunki za leki nie wykazały kosztów leczenia w podanej przez wnioskodawczynię wysokości. Ponadto, w wydatkach miesięcznych zainteresowana wymieniła opłatę za czynsz w wysokości [...] zł, natomiast we wniosku z dnia [...] oświadczyła, że nie ponosi żadnych opłat na utrzymanie mieszkania. Fakt nieponoszenia opłat związanych z eksploatacją lokalu przy ul. [...] w K. potwierdza umowa dożywocia (akt notarialny Rep. A nr [...] z dnia [...]). W ocenie organu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał wysokich kosztów leczenia, na które A.M. powoływała się we wniosku o umorzenie. Ponadto, oświadczenia dotyczące ponoszenia opłat na utrzymanie mieszkania okazały się rozbieżne. W odwołaniu od powyższej decyzji A.M. wskazała, że nie pobierała żadnego dodatku mieszkaniowego, gdyż od [...] r. nie jest właścicielem mieszkania i nie wie, kto składał wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwaną dalej "K.p.a.", art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych w zw. z art. 64 i art. 67 ustawy o finansach publicznych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 7 ust. 9 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, osoba która pobrała nienależnie dodatek mieszkaniowy jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości. Ustawa ta nie przewiduje możliwości umorzenia kwot nienależnie pobranych. Z uwagi jednak na fakt, że ww. należności należą do nieopodatkowanych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym, organ pomocy społecznej może w oparciu o przepisy ustawy o finansach publicznych umorzyć w części kwotę należności podlegających zwrotowi po przeanalizowaniu możliwości płatniczych dłużnika. Kolegium przyjmując, że miesięczny dochód strony wynosi [...] zł, przy wydatkach potwierdzonych na leki w granicach [...] zł oraz wydatkach za usługi opiekuńcze w wysokości [...] zł uznało, iż możliwości płatnicze strony nie kwalifikują jej do umorzenia pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Organ uznał przy tym, że treść umowy dożywocia dowodzi, iż obecnie strona nie ponosi żadnych opłat związanych z zajmowaniem mieszkania. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że dochody strony umożliwiają w niewielkich ratach spłatę należności wobec Skarbu Państwa, a w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty świadczeń nienależnie pobranych. A.M. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o jej uchylenie. W skardze podała, że jest osobą starszą, schorowaną, nie ma żadnej rodziny. Skarżąca oświadczyła, że na lekarstwa miesięcznie wydaje [...] zł. Nie płaci za mieszkanie, ponieważ przekazała je aktem notarialnym w formie umowy dożywocia A.K. Oświadczyła, że jej jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie emerytalne z ZUS. W odpowiedzi na skargę organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Przedmiotem kontroli stała się decyzja w przedmiocie umorzenia podlegających zwrotowi nienależnie pobranych kwot tytułem dodatku mieszkaniowego. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 21 czerwca 2013 r. o finansach publicznych. Zgodnie z art. 55 tej ustawy, należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty. Z kolei w myśl art. 64 ust. 1 wspomnianej ustawy, właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60. W oparciu o art. 56 ust. 1 pkt 5 tej ustawy, należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi ważny interes dłużnika lub przemawia za tym interes publiczny. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy i jak każda decyzja tego rodzaju musi być przez organ właściwie uzasadniona. Winna być przy tym oparta na niewadliwie ustalonym stanie faktycznym sprawy. Wnioskiem z dnia [...], skarżąca zwróciła się o umorzenie pozostałej do spłaty należności w łącznej wys. [...] zł z tytułu zwrotu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego w podwójnej wysokości. Uzasadniając wspomniany wniosek skarżąca powołała się na brak możliwości dalszej spłaty należności ze względu na zły stan zdrowia. Podała, że ma ponad [...] lat i choruje na nowotwór – [...]. Większą część swojego dochodu - około [...] zł miesięcznie wydaje na leki. Ponadto, ponosi opłaty za świadczenie usług opiekuńczych. Ustalenia w zakresie sytuacji majątkowej skarżącej, a w szczególności niezbędnych miesięcznych wydatków, organy obu instancji oparły na dołączonym do sprawy materiale dowodowym zebranym na potrzeby ustalenia prawa do przyznania pomocy społecznej w formie usług opiekuńczych, w tym m.in. na informacjach zebranych przy sporządzaniu aktualizacji wywiadu, oświadczeniu o stanie majątkowym oraz przedłożonych rachunkach z aptek. Zauważyć należy, że skarżąca zarówno we wniosku, jak i w skardze, określiła wydatki na zakup lekarstw na kwotę ok. [...] zł miesięcznie jednak ani do wniosku z dnia [...], ani do odwołania, nie dołączyła dowodów potwierdzających fakt zakupu niezbędnych lekarstw. Pomimo tego, w toku postępowania administracyjnego nie zobowiązano skarżącej do przedłożenia dokumentów potwierdzających powyższą okoliczność. Zdaniem sądu, odstąpienie od wezwania skarżącej do udokumentowania wydatków w tym zakresie, zarówno z punktu widzenia obowiązku organu prowadzącego postępowanie do podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie stanu faktycznego sprawy (art. 7, art. 77 § 1 K.p.a.), jak i wieku skarżącej, która może nie przywiązywać należytej wagi do znaczenia jakie ma w postępowaniu administracyjnym konieczność dowodowego wykazania istnienia powoływanych okoliczności, mogło mieć istotny wpływ na wynik ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo wskazać należy, że skarżąca cierpi na liczne schorzenia, w tym m.in. [...] co powoduje, że nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, ani sprostać wykonywaniu najprostszych czynności dnia codziennego. Powyższe niewątpliwie stanowi poważne utrudnienie także w podejmowaniu działań związanych z jej wnioskiem o umorzenie należności określonych decyzją z dnia [...]. Dodać też należy, że organy w sprawie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego wydały cztery odrębne decyzje i jakkolwiek pod względem prawnym takiego działania nie można uznać za niezgodne z przepisami postępowania administracyjnego, w ocenie sądu, w każdej ze spraw należało odnieść się do całości długu, zarówno już spłaconego, jak i nadal pozostającego do spłaty i w tym kontekście ustosunkować się do wniosku o umorzenie. Z tego względu sąd uznał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do rozpoznania wniosku skarżącej. Zasadnym jest więc uchylenie zaskarżonej decyzji celem podjęcia przez organ odwoławczy działań mających na celu ustalenie, wszystkich wydatków skarżącej, w tym przede wszystkim związanych z jej stanem zdrowia (w jakiej przeciętnej wysokości ponosi koszty zakupu lekarstw, czy korzysta z środków lokomocji w celu dojazdu do lekarza oraz czy ponosi związane z tym koszty itp.). Wszystkie ustalenia te powinny być aktualne na dzień decyzyjnego rozpoznawania wniosku. W ocenie sądu, brak takich szczegółowych ustaleń i dokonania pełnej oceny aktualnej sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej skarżącej stanowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i 77 § 1 K.p.a-), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.