II SA/Sz 779/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 listopada 2010 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] r. nr [...] W dniu [...] M.M. złożył w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – K.M., ur. [...] r. w [...], zam. obecnie w [...] Decyzją z dnia [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], powołując się na art. 1 ust. 3, art. 15b, art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) odmówił M.M. przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy, świadczenia rodzinne, w tym także jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka przysługują obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Z oświadczenia złożonego w dniu [...] r. wynika, że w okresie zasiłkowym, w którym M.M. złożył wniosek o świadczenie, nie przebywał na terytorium Polski. Okres zasiłkowy trwa od [...] r., a do kraju wnioskodawca wrócił w [...] r. M.M. złożył od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego nadmieniając, iż za granicą jedynie pracuje a mieszka w [...], gdzie posiada adres stałego zamieszkania. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przywołało treść art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, argumentację organu pierwszej instancji i stwierdziło, że M.M. w okresie zasiłkowym w którym złożył wniosek nie przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. M.M. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji i przyznanie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący uznał wydaną decyzję za krzywdzącą, podkreślając, że jest obywatelem polskim, mieszka na stałe w Polsce, a jedynie czasowo, w związku z pracą, przebywa za granicą. Do skargi dołączył stanowisko uzyskane z Departamentu Polityki Rodzinnej Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w [...] z dnia [...]., które w sposób odmienny interpretuje prawo do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działań organów administracji pod względem zgodności z prawem. Takie określenie kompetencji Sądu skutkuje m.in. tym, że w przypadku stwierdzenia, że decyzja dotknięta jest istotnymi wadami prawnymi, mającymi postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub postępowania administracyjnego, Sąd eliminuje z obrotu prawnego taką wadliwą decyzję – w zależności od rodzaju stwierdzonego uchybienia – poprzez jej uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności. Sąd administracyjny nie jest jednak uprawniony do zastępowania organów administracji i w tym sensie nie może podejmować orzeczeń o ustaleniu określonych praw, przyznaniu jakichkolwiek świadczeń, itp. Poczynienie powyższych uwag stało się konieczne ze względu na sformułowany w skardze wniosek o przyznanie prawa do jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka, który nie mógł być uwzględniony, jako wykraczający poza zakres kompetencji sądu. Tym niemniej sąd uznał, że skarga jest zasadna. Przedmiotem wniosku M.M. inicjującym postępowanie było przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. Warunki przyznania tego świadczenia opisane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). Art. 15b tej ustawy, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał następującą treść. Art. 15b. 1. Z tytułu urodzenia się żywego dziecka przyznaje się jednorazową zapomogę w wysokości 1.000 zł na jedno dziecko. 2. Jednorazowa zapomoga przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka - niezależnie od wysokości dochodów. 3. Wniosek o wypłatę jednorazowej zapomogi składa się w terminie 12 miesięcy od dnia narodzin dziecka, a w przypadku gdy wniosek dotyczy dziecka objętego opieką prawną, opieką faktyczną albo dziecka przysposobionego - w terminie 12 miesięcy od dnia objęcia dziecka opieką albo przysposobienia nie później niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Wniosek złożony po terminie organ właściwy pozostawia bez rozpoznania. 4. Jednorazowa zapomoga nie przysługuje, jeżeli członkowi rodziny przysługuje za granicą świadczenie z tytułu urodzenia dziecka, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. 5. Zapomoga, o której mowa w ust. 1, przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. 6. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio. 7. Przepisu ust. 5 nie stosuje się do osób będących prawnymi lub faktycznymi opiekunami dziecka. Stosownie do postanowień art. 1 ust. 3 ww. ustawy, świadczenia rodzinne przysługują osobom, które zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Z kolei art. 24 ust. 1 ustawy stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9 i art. 14-17. Zasada ta nie dotyczy zatem jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka. W kontekście przedstawionych regulacji należy stwierdzić, że jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka niewątpliwie nie jest świadczeniem o charakterze okresowym. W związku z tym uzależnianie prawa do jej przyznania od zamieszkiwania przez matkę lub ojca dziecka, opiekuna prawnego albo opiekuna faktycznego przez cały okres zasiłkowy, w trakcie którego złożono wniosek o przyznanie tej zapomogi, nie znajduje ani prawnego ani racjonalnego uzasadnienia. Zauważyć należy, że zawarta w art. 1 ust. 3 ustawy norma wiąże prawo określonych osób do świadczeń rodzinnych z okresem zasiłkowym "w którym otrzymują świadczenia rodzinne". Innymi słowy, prawo do świadczeń rodzinnych jest związane z zamieszkiwaniem na terytorium RP przez okres zasiłkowy, w którym otrzymywane są świadczenia rodzinne, a nie w którym potencjalnie prawo do takich świadczeń osobom tym przysługiwało, lecz o świadczenia te nie wystąpiły, np. z tego względu, ze nie przebywały na terytorium RP. Z tego względu argumentacja organów obu instancji odwołująca się do niezamieszkiwania przez skarżącego na terytorium RP w przez okres zasiłkowy rozpoczynający się od [...] r. jest chybiona. Idąc tokiem rozumowania zaprezentowanym przez organy można również dojść do jeszcze dalej idącego wniosku o konieczności zamieszkiwania przez cały okres zasiłkowy, co w kontekście ewentualnego wyjazdu poza granice kraju po utrzymaniu jednorazowego świadczenia, czyniłoby je świadczeniem nienależnie pobranym. Z oświadczenia złożonego wraz z wnioskiem przez M.M. w dniu [...] wynika, że wraz z żoną przebywał za granicą od [...] r. Skarżący podał, że "Do kraju wróciliśmy [...] r. Na chwilę obecną zostajemy w kraju. Z tytułu urodzenia dziecka za granicą nie otrzymaliśmy żadnych świadczeń". Według takich wyjaśnień skarżącego, organy mogły mieć co najwyżej wątpliwości co do charakteru pobytu skarżącego w kraju w dacie składania wniosku, tzn. czy M.M. zamieszkiwał na terytorium RP, czy jedynie przyjechał do kraju z krótkotrwałą wizytą, w rzeczywistości posiadając stałe miejsce zamieszkania w innym państwie. Rozważenia wymagało także spełnienie innych warunków określonych w art. 15b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym m.in. opisanego w jego ustępie 4. W tym kontekście zasadnym jest przypomnienie, iż w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obowiązują przepisy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r.), określanego dalej jako "rozporządzenie". W myśl art. 1 litera "z" rozporządzenia, "świadczenie rodzinne" to wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. W części II, w sekcji "POLSKA" załącznika I do rozporządzenia, wymieniono "jednorazową zapomogę z tytułu urodzenia się dziecka (ustawa o świadczeniach rodzinnych)". Świadczenie, którego przyznania domaga się skarżący, wyłączone jest zatem na podstawie powołanych przepisów rozporządzenia. W przypadku, gdy świadczenie nie podlega przepisom o koordynacji, przepisy ustawy nakazują natomiast ustalenie, czy wnioskodawcy przysługuje za granicą świadczenie z tytułu urodzenia się dziecka (art. 15b ust. 4). W związku z powyższych obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie uwzględnienie zaprezentowanej w wyroku wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych i wyjaśnienie kwestii zamieszkiwania przez skarżącego lub jego małżonki – matki dziecka, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu składania wniosku o przyznanie jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka oraz prawa do przysługującego im za granicą świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka, w kontekście postanowień art. 15b ust. 4 ww ustawy. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wobec uznania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego regulujących zasady przyznawania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.