II SA/Sz 78/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku stałego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta K., na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r. poz. 930 ze zm.), przyznał J. C. pomoc społeczną w postaci zasiłku stałego w wys. [...] zł miesięcznie. Następnie, Prezydent Miasta K. w dniu [...] r. wydał decyzję nr [...] r., którą zmienił decyzję z dnia [...] r. w ten sposób, że prawo do zasiłku stałego ograniczył "do chwili ustania potrzeby", co uzasadnił osiągnięciem przez stronę wieku emerytalnego. Dnia [...] r. Prezydent Miasta K., powołując się na przepisy art. 163 K.p.a. oraz art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 5 i art. 109 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1508 ze zm.) decyzją nr [...], uchylił z dniem [...] r. własne ww. decyzje z dnia [...] r. i z dnia [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że 17 sierpnia 2018 r. wpłynęła od pobierającego zasiłek stały informacja, że ustała potrzeba dalszego wypłacania świadczenia oraz że za sierpień 2018 r. strona nie podjęła tego świadczenia. Po uzyskaniu informacji z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w K. o tym, że od 1 maja 2018 r. stronie przysługuje prawo do świadczenia emerytalnego, oraz że za bieżące miesiące (sierpień, wrzesień 2018 r.) wysokość świadczenia emerytalnego wynosi [...] zł netto, przekroczone zostało kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej uprawniające do dalszego korzystania z zasiłku stałego. W związku z tym, że zasiłek stały za sierpień 2018 r. nie został pobrany, zaś od września 2018 r. zasiłek stały nie został naliczony, należało orzec jak w sentencji. J. C. odwołał się od powyższej decyzji zarzucając jej zredagowanie rozstrzygnięcia w oderwaniu od stanu faktycznego. Odwołujący się wniósł o zmianę decyzji organu I instancji i orzeczenie, że z dniem 1 sierpnia 2018 r. następuje utrata prawa do dalszego pobierania pomocy w postaci zasiłku stałego przyznanego decyzją Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] r. na okres od 11 czerwca 2016 r. do czasu ustania potrzeby. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na mocy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257) oraz art. 8 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 37 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach podjętego rozstrzygnięcia, odwołując się do treści art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, Kolegium wyjaśniło, że strona od dnia 1 maja 2018 r. nabyła prawo do świadczenia emerytalnego, o czym organ I instancji dowiedział się 28 września 2018 r. z pisma ZUS, bowiem z pisma odwołującego się złożonego 17 sierpnia 2018 r. nie wynikała przyczyna ustania potrzeby dalszego wypłacania zasiłku stałego. Zgodnie z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku zmiany sytuacji osobistej lub dochodowej strony można decyzję administracyjną zmienić lub uchylić, niemniej jednak zmiana jak uchylenie decyzji nie może być dokonane wstecz tylko w dniu jej wydania, co uczynił organ I instancji. Przekroczenie przez stronę kryterium dochodowego wynoszącego [...] zł stanowiło podstawę do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały. J. C. zaskarżył opisaną wyżej decyzję w całości do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu złożonej skargi strona podała, że została zmuszona do zawarcia kontraktu socjalnego przez organ I instancji i złożenia wniosku o przyznanie emerytury do ZUS. Ostatecznie strony ustaliły termin złożenia tego wniosku do 31 maja 2018 r. Wniosek został złożony 28 maja 2018 r. Organ I instancji był informowany na bieżąco o stanie załatwienia sprawy. Pierwszą emeryturę ZUS wypłacił w dniu 30 sierpnia 2018 r. i ten dzień winien być uznany za dzień ustania potrzeby dalszego wypłacania zasiłku stałego. Skarżący w dniu 17 sierpnia 2018 r. zawiadomił organ I instancji o ustaniu potrzeby dalszego wypłacania zasiłku stałego i nie podjął świadczenia za sierpień. Kolegium nie poddało analizie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przez organ I instancji i swoje rozstrzygnięcie oderwało do stanu faktycznego, biorąc w obronę stronę, która bezpodstawnie uchyliła decyzją a powinna podjąć decyzję wygaszającą prawo do dalszego przysługiwania prawa do pobierania zasiłku stałego, począwszy od sierpnia 2018 r. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. skarżący w ramach uzupełnienia skargi wniósł o dołączenie do akt kopii kontraktu socjalnego z dnia 26 stycznia 2018 r. oraz decyzji z [...] r. o przyznaniu zasiłku okresowego oraz wcześniejszych decyzji o przyznaniu zasiłku okresowego na okres styczeń-czerwiec 2018 r. Jednocześnie skarżący wniósł o zwrot kosztów dojazdu na rozprawę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje. Na wstępie przypomnieć należy, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, w tym wydanych decyzji administracyjnych, pod kątem ich zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. z 2018 r. poz. 2107). Uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną może przy tym nastąpić w przypadku stwierdzenia przez sąd, że ziściła się któraś z przesłanek określonych w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.). Przedmiotem zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. jest rozstrzygnięcie skutkujące prawnym usankcjonowaniem utraty prawa skarżącego do zasiłku stałego. Przyczyną wydania ww. decyzji było uzyskanie przez skarżącego prawa do emerytury. Ta, najistotniejsza w sprawie okoliczność faktyczna przesądzająca o wydaniu decyzji przez organ I instancji z dnia [...] r., została ustalona w oparciu o zawiadomienie skarżącego z dnia 17 sierpnia 2018 r. (karta 28 akt administracyjnych) oraz pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. z dnia 24 września 2018 r., które wpłynęło do organu I instancji 28 września 2018 r. (k. 27 akt adm.). Przy tym zauważyć należy, że samo zawiadomienie skarżącego z dnia 17 sierpnia 2018 r. nie wskazywało na okoliczności stanowiące przyczynę ustania potrzeby dalszego wypłacania zasiłku stałego, a okoliczności te były dla organu I instancji istotne z punktu widzenia zasadności uchylenia decyzji przyznającej stronie prawo do tego świadczenia. Dopiero precyzyjna informacja z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o dacie przyznania emerytury, jej pierwszej wypłacie oraz wysokości pozwalały zweryfikować zasadność twierdzenia strony o ustaniu przesłanek do pobierania zasiłku stałego. Po uzyskaniu ww. pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 września 2018 r. organ I instancji już w dniu [...] r. wydał decyzję o uchyleniu z dniem [...] r. własnych decyzji z dnia [...] r. i z dnia [...] r. w sprawie przyznania stronie prawa do zasiłku stałego. W podstawie prawnej rozstrzygnięcia organu I instancji powołane zostały m.in. przepisy art. 163 K.p.a. oraz art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, przy czym organ odwoławczy wskazał wyłącznie drugi z tych przepisów. Art. 163 K.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Natomiast w myśl art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzje administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Ustosunkowując się do zarzutów odwołania odnoszących się do daty wiążących skutków obowiązywania ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że uchylenie lub zmiana decyzji wydanej na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej nie może być dokonana wstecznie. Takie też stanowisko można odnaleźć w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. W wyroku z dnia 25 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 209/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że brak jest jakichkolwiek podstaw, by uchylać lub zmieniać decyzje przyznające prawa do określonych świadczeń z pomocy społecznej lub nakładające określony obowiązek – z mocą wsteczną – ex tunc (dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Zdaniem skarżącego, decyzja o przyznaniu prawa do zasiłku stałego winna być wygaszona z dniem 30 sierpnia 2018 r., a więc z dniem wypłaty pierwszych świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Pomimo nie powołania się w tym zakresie przez skarżącego na konkretny przepis prawa, Sąd wyjaśnia, że instytucja wygaśnięcia decyzji przewidziana została w art. 162 K.p.a., zgodnie z którym: § 1. Organ administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, stwierdza jej wygaśnięcie, jeżeli decyzja: 1) stała się bezprzedmiotowa, a stwierdzenie wygaśnięcia takiej decyzji nakazuje przepis prawa albo gdy leży to w interesie społecznym lub w interesie strony; 2) została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę określonego warunku, a strona nie dopełniła tego warunku. § 2. Organ administracji publicznej, o którym mowa w § 1, uchyli decyzję, jeżeli została ona wydana z zastrzeżeniem dopełnienia określonych czynności, a strona nie dopełniła tych czynności w wyznaczonym terminie. § 3. Organ stwierdza wygaśnięcie decyzji lub uchyla decyzję na podstawie przepisów § 1 i 2 w drodze decyzji. Oceniając skutki prawne dla istoty objętego skargą rozstrzygnięcia Sąd stwierdził, że kwestią niemającą wpływu było to, czy organ orzekł o wygaśnięciu decyzji, czy o jej uchyleniu. Znaczenie prawne takich rozstrzygnięć jest bowiem tożsame, a mianowicie o utracie przez stronę prawa do zasiłku stałego. W okolicznościach niniejszej sprawy, mając na względzie również to, że skarżący nie pobrał zasiłku stałego już za sierpień 2018 r., także data stwierdzenia utraty prawa do zasiłku stałego (czy to [...] r. jak postuluje skarżący, czy też [...] r. jak wynika z decyzji organu I instancji), nie ma znaczenia wobec braku możliwości uznania, że nastąpiło nienależne pobranie świadczenia za sporny okres. Bez znaczenia dla ostatecznego wyniku sprawy mają też okoliczności towarzyszące podpisaniu przez skarżącego kontraktu socjalnego. Celowym jest przy tym zwrócenie uwagi, że według art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Do grupy uprawnień, o których mowa w cyt. wyżej przepisie, niewątpliwie zaliczyć można prawo do świadczenia emerytalnego. Z tego względu w związku z osiągnięciem przez skarżącego określonego wieku, zasadnie oczekiwał organ I instancji od beneficjenta pomocy społecznej podjęcia kroków, które umożliwiały mu uzyskanie należnego prawa do emerytury, a więc wykorzystanie własnych uprawnień do poprawy swojej sytuacji życiowej i usamodzielnienia się, przynajmniej w części, od pomocy społecznej. Sygnalizowana przez skarżącego na rozprawie okoliczność potrącania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczeń pieniężnych może mieć miejsce np. w sytuacjach przewidzianych postanowieniami art. 99 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że: 1. Osobie, której przyznano emeryturę lub rentę za okres, za który wypłacono zasiłek stały lub zasiłek okresowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz inne organy rentowe, które przyznały emeryturę lub rentę, wypłacają to świadczenie pomniejszone o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconych za ten okres zasiłków i przekazują te kwoty na rachunek bankowy właściwego ośrodka pomocy społecznej. 2. W przypadku zasiłku okresowego przyznanego rodzinie świadczenie pomniejsza się o część kwoty przypadającą na tę osobę, której przyznano emeryturę lub rentę. 3. Kwota pomniejszenia, o której mowa w ust. 1, nie może być wyższa niż przyznana za ten okres kwota emerytury lub renty. Tym niemniej prawidłowość ewentualnych potrąceń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie była przedmiotem zaskarżonej decyzji i nie może być też poddana ocenie sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie dostrzegając podstaw do uwzględnienia skargi, również z urzędu wychodząc poza zarzuty w niej sformułowane, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. Złożony wniosek skarżącego o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów dojazdu do rozprawę nie mógł zostać uwzględniony, bowiem zgodnie z art. 200 ww. ustawy, tylko w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.