II SA/Sz 784/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] w przedmiocie przyznania usług opiekuńczych oddala skargę. W dniu [...] marca 2021 r. A. S. (zwany dalej: "stroną" lub "skarżącym"), wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. z wnioskiem o przyznanie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w wymiarze trzy razy w tygodniu po dwie godziny od poniedziałku do niedzieli. Wniósł o przyznanie usług celem pomocy przy robieniu zakupów, pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych, kontaktów ze środowiskiem, zakupie leków, wizyt u lekarzy, odbieraniu wyników badań, pomocy przy naprawach domowych, pomocy przy zaspokajaniu potrzeb duchowych. Decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 11, art. 50 ust. 1, 3 i 6, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2020 r., poz. 1876 ze zm., zwanej dalej: "u.p.s."), Kierownik [...] Ośrodka Pomocy Rodzinie [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S. (zwany dalej: "organem I instancji"), odmówił przyznania stronie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że skarżący jest osobą samotnie gospodarującą, komunikatywną, poruszającą się samodzielnie i swobodnie w swoim środowisku i jest w stanie samodzielnie zaspokoić własne potrzeby, takie jak przygotowanie ciepłego posiłku i samodzielne jego spożycie. Strona samodzielnie wykonuje czynności higieniczne, takie jak kąpiele czy golenie, dysponuje samochodem, którym na co dzień się porusza. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego strona przyznała, że oczekuje pomocy opiekunki m. in. w naprawach domowych czy zaspakajaniu potrzeb duchowych co – zdaniem organu - przekracza zakres oferty takiej formy wsparcia. Ponadto ilość godzin wnioskowanej pomocy w formie usług opiekuńczych w stosunku do oczekiwanego zakresu pomocy jest nieadekwatna. Według organu, powszechnie wiadomym jest, iż do lekarza czy urzędów nie chodzi się kilka razy w tygodniu. To samo dotyczy realizacji recept. Leki zazwyczaj wykupuje się raz w miesiącu lub na dłuższy okres. Obecny stan zdrowia nie kwalifikuje strony do przyznania pomocy we wnioskowanej ilości godzin usług opiekuńczych. Według zaświadczenia lekarskiego wydanego w dniu [...] marca 2021 r., skarżący cierpi na schorzenia narządu ruchu, jednak nie uniemożliwiają one samodzielnego podejmowania codziennych czynności, niezbędnych do prowadzenia gospodarstwa domowego. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia z dnia [...] marca 2021 r. wynika, iż nie satysfakcjonuje go wymiar godzin usług opiekuńczych proponowanych przez pracownika socjalnego. Strona nie wyraża zgody na świadczenie usług opiekuńczych w ilości dwóch razy w miesiącu po dwie godziny. Jak zaznaczył organ, skarżący nie jest osobą samotną, gdyż ma córkę, zamieszkałą w S.. Zgodnie z art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Dopiero, gdy przy wykorzystaniu własnych możliwości, uprawnień, zasobów osoby wymagające opieki nie są w stanie pokonać trudności, mogą liczyć na pomoc społeczną. Średnia roczna ilość godzin usług opiekuńczych przypadająca na osobę wynosi 367 godzin, co daje ok. 7 godzin na tydzień. Z uwagi na ograniczone środki budżetowe, organ jest związany limitem godzin usług opiekuńczych na dany rok, przez co usługi te kierowane są w pierwszej kolejności do osób, które bezwzględnie wymagają pomocy, a są samotne i nie mogą liczyć na wsparcie rodziny. Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, podnosząc, że proponowany przez ten organ wymiar usług opiekuńczych jest niewystarczający. Odwołanie zostało uzupełnione o dokumentację lekarską. Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 50 ust. 1, 2 i 3 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy, opierając się na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji, uznał, że – pomimo stwierdzonych i niekwestionowanych dolegliwości, wieku i ogólnego stanu zdrowia, rozstrzygnięcie to odpowiada prawu. Organ II instancji wyjaśnił, że co do zasady usługi opiekuńcze przysługują osobie samotnej. W przypadku gdy osoba wnioskująca o przyznanie usług opiekuńczych posiada zstępnych, to przyznanie usług uwarunkowane jest tym, że zstępni nie mogą zapewnić jej odpowiedniej pomocy. Z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący ma córkę zamieszkałą w S., ale odmówił podania jej adresu, w związku z czym nie można było zlecić i przeprowadzić wywiadu środowiskowego, celem ustalenia czy córka nie może zapewnić ojcu odpowiedniej pomocy. Okoliczność ta, zdaniem organu, warunkuje odmowę ustalenia prawa do usług opiekuńczych. Jak dodał organ, z okoliczności sprawy (potwierdzonych wywiadem środowiskowym) wynika, że wszystkie czynności, o których mowa w art. 50 ust. 3 u.p.s. (zaspokajanie codziennych potrzeb życiowych, opieka higieniczna, zalecona przez lekarza pielęgnacja, a także w miarę możliwości kontakty z otoczeniem), wykonywane są przez stronę we własnym zakresie. Kierując się powyższym organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. A. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. ze skargą na decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu skargi wskazał na swój podeszły wiek, choroby i niedołężność. Podał, że jest inwalidą I grupy o znacznej niepełnosprawności, z chorobami nieuleczalnymi, co opisał i wykazał dokumentami lekarskimi i czego nie wzięły pod uwagę organy I i II instancji. Wyjaśnił, że nie może pozwolić, aby "niszczono jego córkę i aby spotkało ją to wszystko, co jego". W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Pismami z dnia [...] lipca 2021 r., [...] października 2021 r., [...] października 2021 r., [...] października 2021 r., skarżący uzupełnił skargę argumentacją oraz dołączoną do pism dokumentacją, które – w jego ocenie mają świadczyć o tym, że przyznanie usług opiekuńczych w żądanym wymiarze było zasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 1842 ze zm.), w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych. Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia stawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2021 r., poz. 137), wykazała, że akt ten nie narusza prawa. Skarżący domagał się przyznania usług opiekuńczych w wymiarze 2 godzin 3 razy w tygodniu, motywując swój wniosek tym, że jest samotnie gospodarującym wdowcem, ma orzeczoną niepełnosprawność i nikt nie może mu takich usług zapewnić. Jednocześnie skarżący odmówił podania adresu zamieszkania swojej córki, co stało się podstawą odmowy przyznania świadczeń, bowiem organ argumentował, że nie mógł przeprowadzić wywiadu środowiskowego z córką skarżącego i ustalić w jakim zakresie może ona wspomóc ojca. Na wstępie rozważań wyjaśnić zatem należy, że zgodnie z art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Z kolei ust. 2 przywołanego przepisu stanowi, że usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić. Zatem pomoc w formie usług opiekuńczych przyznawana na podstawie art. 50 ust. 1 ma – przy założeniu spełnienia przez osobę ubiegającą się o jej przyznanie przesłanek, o których mowa w treści przepisu, charakter obligatoryjny, natomiast pomoc przyznawana na podstawie ust. 2 ma charakter fakultatywny i jej przyznanie uzależnione jest od uznania organu. Oznacza to, że organ winien starannie zebrać materiał dowodowy i wnikliwie go rozważyć, a przede wszystkim ustalić, czy pomocy może wnioskodawcy udzielić najbliższa rodzina. Należy bowiem podkreślić, że jedną z zasad pomocy społecznej jest zasada subsydiarności. Pomoc społeczna ma charakter pomocniczy, a państwo powinno wspierać w pierwszej kolejności takie osoby, które nie mogą zaspokoić swoich podstawowych potrzeb w oparciu o własne zasoby i środki. Z tego punktu widzenia istotne jest ustalenie, czy wnioskodawca ma rodzinę, a jeżeli tak, to czy jest ona w stanie zapewnić mu wsparcie i w jakim zakresie może to uczynić. Działania organu, ukierunkowane na ustalenie powyższych okoliczności nie są zatem skierowane przeciwko skarżącemu, ale mają na celu wszechstronne rozpoznanie jego sytuacji i zadośćuczynienie podstawowym zasadom postępowania administracyjnego wyartykułowanym w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Dopiero bowiem stwierdzenie, czy córka skarżącemu może zapewnić ojcu pomoc w codziennym funkcjonowaniu pozwoli organowi na określenie, czy przyznanie usług opiekuńczych, o których mowa w art. 50 u.p.s. jest niezbędne, a jeżeli tak, to w jakim zakresie. W tym miejscu wskazać należy, że złożenie wniosku o przyznanie pomocy nakłada obowiązki nie tylko na organ pomocy społecznej, ale również i na wnioskodawcę. O ile obowiązkiem organu jest staranne i wszechstronne ustalenie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, o tyle na wnioskodawcy ciąży obowiązek współpracy z organem i udzielenie wszelkich informacji, które są niezbędne dla prawidłowej oceny jego sytuacji i rozpoznania wniosku. Obowiązek współpracy z organem wynika z art. 4 u.p.s. W badanej sprawie koniecznym jest umożliwienie organowi kontaktu z córką skarżącego, czy to poprzez wskazanie adresu, czy numeru telefonu, aby organ mógł poczynić istotne dla rozstrzygnięcia ustalenia. Zaakcentować należy, że organy pomocy społecznej, z uwagi na dużą liczbę podopiecznych i ograniczone możliwości finansowe, zobligowane są do szczególnie starannego działania i rozdysponowania instrumentów pomocy w taki sposób, aby mogło z nich skorzystać jak najwięcej osób, w szczególności takich, które nie mogą liczyć na pomoc najbliższej rodziny. Podkreślenia wymaga, że organ podjął starania, aby ustalić miejsce zamieszkania córki skarżącego we własnym zakresie, ale działania te nie przyniosły spodziewanego rezultatu. Z tych względów organ prawidłowo domagał się od skarżącego wskazania adresu córki, celem poczynienia istotnych dla sprawy ustaleń, a skoro skarżący podania adresu odmówił, to również prawidłowo organ postąpił odmawiając przyznania pomocy. Decyzja wydawana na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. ma charakter uznaniowy, co wszakże nie oznacza dowolności. Jak już wyżej wspomniano odmawiając pomocy, bądź uwzględniając wniosek o przyznanie pomocy w ograniczonym zakresie organ winien szczegółowo uzasadnić swoje stanowisko, a uzasadnienie to powinno znajdować oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Na gruncie badanej sprawy, skoro skarżący, odmawiając wskazania adresu córki, uniemożliwił organowi poczynienie istotnych dla sprawy ustaleń, to zasadnym było nieuwzględnienie jego wniosku o przyznanie usług opiekuńczych. Mając na uwadze powyższe Sąd, w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz 2325 – j.t.), skargę oddalił.