II SA/Sz 786/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) po rozpoznaniu w dniu [...] r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] r. sygn. akt II SA/Sz [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Sygn. akt II SA/Sz [...] U Z A S A D N I E N I E [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka"), składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca uzasadniając wniosek wyjaśniła, że rok 2017 zakończyła stratą brutto w wysokości (-)[...] zł; rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co skutkuje brakiem możliwości uiszczenia wpisu od skargi. Spółka poinformowała, że przedmiot działalności obejmuje naprawę i konserwację maszyn. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu ustalono wpis od skargi w sprawie w wysokości [...] zł. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia [...] r. Spółka wskazała, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł; a wartość środków trwałych [...] zł. Stan środków pieniężnych na rachunkach bankowych wynosił na koniec lipca 2018 r. (-) [...] zł i [...] EUR. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sadowego Spółka przedłożyła: - zeznanie podatkowe [...] za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodu [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł, - zeznanie podatkowe [...] za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł, - deklaracje VAT – 7 za miesiące od stycznia do czerwca br., - rachunek zysków i strat oraz bilans Spółki za okres od 1 stycznia do [...] r. wraz ze sprawozdaniem zarządu z działalności spółki za 2017 rok oraz dodatkowymi informacjami i objaśnieniami, - pismo naczelnika urzędu skarbowego z dnia [...] r. - aktualizację zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego – kwota należności głównej [...] zł, kwota odsetek [...] zł; - wyciąg z rachunku bankowego z dnia [...] r. – przelew kwoty [...]zł do US we W.. Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych; obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika w sprawie (nie dokonała płatności za wystawione na jej rzecz faktury przez pełnomocnika). Wskazała na zablokowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. środki na rachunku bankowym do kwoty [...]zł. Postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt II SA/Sz [...] referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy uznał, powołując się na art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia [...] r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a."), że wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie. Referendarz sądowy ustalił, że Spółka, wbrew wezwaniu, nie nadesłała dokumentów potwierdzających stan środków pieniężnych w kasie. Spółka wyjaśniła jedynie, że nie sporządza raportów kasowych. Stwierdził nadto refrendarz, że Spółka nie przedłożyła aktualnego bilansu i rachunku zysków i strat, tj. za okres od [...] r. do [...] r. ani dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników czy potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy. Spółka nie złożyła dokumentów ani oświadczeń wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie jej przez wspólników. Nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Referendarz sądowy zwrócił uwagę, że Spółka akcentowała w szczególności, poniesioną stratę za 2017 rok w o wartości (-)[...] zł oraz to, że rachunek bankowy Spółki został zajęty – blokada środków do kwoty [...]zł, a pomimo wezwania, nie przedłożyła dokumentów finansowych przedstawiających swoją aktualną sytuację finansową. Referendarz sądowy wskazał nadto, że Spółka 2016 i 2017 roku prowadziła działalność znacznych rozmiarów; z przedłożonych zeznań podatkowych Spółki wynikało, że deklarowała wielomilionowe przychody (odpowiednio: [...] zł, [...] zł) i dochód w wysokości odpowiednio [...] zł; [...] zł). Z kolei z nadesłanego rachunku zysków i strat Spółki za 2017 rok, wynikało, że poniosła stratę netto (-)[...] zł. Spółka posiadała na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości [...] zł. Referendarz stwierdził, że wobec nieprzedłożenia aktualnych danych finansowych nie sposób ocenić jakie są aktualnie możliwości płatnicze Spółki w sprawie. W takich okolicznościach, tj. przy braku danych wskazujących chociażby na wielkość aktualnych przychodów, wysokość należności czy środków pieniężnych w kasie, nie sposób ocenić w jakim zakresie zajęcie środków na rachunku bankowym (do kwoty [...]zł), wpływa na możliwości płatnicze Spółki w sprawie. Referendarz dodał, że przedłożone deklaracje VAT za okres od stycznia do czerwca br. wskazują jedynie, że Spółka dokonuje regularnych nabyć towarów i usług o wartości ok. [...] tys. zł. Ponadto referendarz sądowy wskazał, że Skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą, z informacji KRS dotyczącego Spółki nie wynikało, że zawiesiła ona działalność gospodarczą ani że podjęto wobec niej czynności w ramach postępowania układowego czy upadłościowego. Referendarz sądowy zauważył również, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników. W niniejszej sprawie Spółka nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części należnego wpisu od skargi w wysokości [...] zł, nie jest możliwe. Ponadto referendarz stwierdził, że pomimo wezwania Skarżąca nie wykazała w jaki sposób uregulowano w Spółce kwestie dopłat wspólników do udziałów, co ocenił jako brak podjęcia przez Spółkę należytej aktywności w celu wykazania możliwości samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu. Odpis postanowienia referendarza sądowego wraz z uzasadnieniem doręczono Skarżącej w dniu [...] r. W dniu [...] r. (data nadania) Skarżąca wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie wpisu od skargi w sprawie. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 §2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie, że Spółka nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Podniesiono w sprzeciwie, że Spółka zaakcentowała stratę finansową oraz liczne postępowania egzekucyjne. W jej ocenie, przedstawiła wraz z wnioskiem, dowody w postaci bilansu za 2017 i 2018 rok oraz za okres od "stycznia do czerwca 2011 r." oraz deklaracje VAT, rachunek zysków i strat za rok 2017 i postanowienia o zablokowaniu rachunku bankowego. W ocenie Spółki rozstrzygniecie referendarza jest nieprawidłowe i prowadzi w konsekwencji do nieuzasadnionego pozbawienia jej drogi sądowej w sprawie. Wskazała, że nie posiada majątku w postaci środków trwałych, jej majątek jest bezwartościowy "z ekonomicznego punktu widzenia"; kapitał zakładowy jest wartością księgową, spółka nie może nim dowolnie dysponować. Uzyskanie pożyczki od jakiejkolwiek instytucji finansowej jest niemożliwe. Spółka podkreśliła, że nie dysponuje i nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego od niej wpisu sądowego, przy uwzględnieniu łącznej wartości wpisów w tej sprawie, jak i w innych analogicznych pozostałych sprawach prowadzonych na terenie całego kraju. Skarżąca zwróciła uwagę, że przywołane przez referendarza sądowego wielomilionowe obroty w ostatnim okresie działalności, wykazane przy wniosku o przyznanie prawa pomocy mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym - stanowi sumę wszystkich wpłat do automatów do gier eksploatowanych przez stronę w całym kraju - a nie w realnym wymiarze wpływów do Spółki. Dodała, że wartość wpływów do spółki musi być skorygowana o podatek od gier wynoszący od każdego urządzenia [...] zł, co przy [...] urządzeniach daje kwotę [...]zł. Odnosząc się do kwestii dopłat, Spółka stwierdziła, że nie mogą mieć zastosowania gdyż jest ona stroną kilkudziesięciu postępowań sądowych i jej wspólnik nie posiada środków na pokrycie tych wszystkich zobowiązań. Podsumowując wskazała, że odmowa przyznania prawa pomocy nie może zamykać jej prawa do Sądu wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych, a taka sytuacja może mieć miejsce w tej i wielu innych podobnych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 260 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Należy przede wszystkim zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 p.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego . W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a sąd/referendarz sądowy na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, przede wszystkim ze względu na nieprzedstawienie – mimo wezwania – dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową Spółki. W szczególności Skarżąca nie nadesłała bilansu i rachunku zysków i strat za okres od [...] r. do [...] r., nie przedstawiła dowodów potwierdzających stan środków w kasie spółki, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników ani nie złożyła dokumentów czy oświadczeń wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie jej przez wspólników. Wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, Sąd stwierdził, że do dnia wydania niniejszego postanowienia, Spółka nie przedłożyła w sprawie bilansu ani rachunku zysków i strat za okres od [...] r. do [...] r. Prawidłowo stwierdził referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że brak aktualnych danych finansowych Spółki wskazujących chociażby na wielkość aktualnych przychodów, wysokość należności czy środków pieniężnych w kasie, nie sposób ocenić jakie są możliwości płatnicze Spółki w sprawie ani w jakim zakresie zajęcie środków na rachunku bankowym (do kwoty [...]zł) wpływa na zdolność płatniczą Spółki w sprawie. W ocenie Sądu, trafnie stwierdził referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że złożone oświadczenia i dokumenty nie odzwierciedlają aktualnej sytuacji finansowej oraz bieżących zdolności płatniczych, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku. W niniejszej sprawie, skierowane przez referendarza sądowego pytania dotyczyły wyłącznie weryfikacji rzetelności oświadczeń składanych przez stronę skarżącą. Brak udzielenia pełnej odpowiedzi na wezwanie w istocie uniemożliwia Sądowi dokonanie rzetelnej oceny sytuacji majątkowej Spółki i jej faktycznych możliwości płatniczych. Zdaniem Sądu, okoliczność, iż Spółka boryka się z licznymi postępowaniami nie jest argumentem, który sam z siebie powinien decydować o zwolnieniu strony skarżącej od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Okoliczność prowadzenia kilkunastu czy też kilkudziesięciu postępowań sądowych jest jak najbardziej istotna, niemniej należy ją oceniać uwzględniając cały obraz sytuacji finansowej Spółki. Ocena ta nie może być bowiem jednak przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w niniejszej sprawie Spółka nie przedstawiła. Należy zwrócić nadto uwagę, że skoro przedmiotem prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej było urządzanie gier na automatach do gier, to spółka powinna była liczyć się z możliwością interwencji organów administracji i niekorzystnymi dla siebie decyzjami. W tym celu, powinna była gromadzić środki na opłacenie ewentualnych kosztów sądowych w takich sprawach, co przy wykazanych przychodach, sięgających w latach 2016 i 2017 kwot odpowiednio: [...] zł i [...] zł było możliwe. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, odnosząc się również do argumentacji sprzeciwu, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, odnosząc się do argumentacji sprzeciwu, że strata jest wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Pamiętać należy, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Skoro z danych i dokumentów przedstawionych przez Spółkę nie wynika, że nie jest możliwe wygospodarowanie w ramach prowadzonej przez skarżącą działalności, czy w ramach instytucji dopłat wspólników, środków finansowych koniecznych na pokrycie kosztów sądowych, nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Należy jeszcze podkreślić, że wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności bezwarunkowego prawa do uzyskania prawa pomocy. Instytucja ta ograniczona jest jedynie dla tych osób, podmiotów, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, bo często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Mając wszystko powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił o utrzymaniu w mocy postanowienia referendarza sądowego, uznając je za prawidłowe.