II SA/Sz 796/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Asesor WSA Kazimierz Maczewski,, Asesor WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 listopada 2005 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego dodatku do zasiłku rodzinnego z tyt. samotnego wychowywania dziecka I u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] r. Nr [...], II orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 5, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1 i 3, art. 10, art. 12 ust. 1 oraz art. 47 ustawy z dnia [...] r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z póź. zm./, rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne / Dz. U. Nr 213, poz. 2162/, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ przyznał M. S. : 1/ zasiłek rodzinny od dnia [...] r. do [...] r. w wysokości [...] złotych miesięcznie na dziecko M. B.; 2/ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka w miesiącu [...] [...] r. jednorazowo w wysokości [...] złotych; 3/ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] złotych miesięcznie; 4/ dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł, w okresie od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] złotych miesięcznie. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 3 ust. 17, art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z póź. zm./, rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne / Dz. U. Nr 213, poz. 2162/, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ uchylił od [...] r. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania na córkę M. B., urodzoną [...] r. przyznane decyzją nr [...] z dnia [...] r. Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 i ust. 6-8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z póź. zm./, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego / Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z póź. zm./ uznał, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka przyznany decyzją Nr [...] z dnia [...] r. wypłacony za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] złotych jest świadczeniem nienależnie pobranym podlegającym zwrotowi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie art. 30 ust.2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych – za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z akt sprawy / wywiadu i wyjaśnień strony / wynika, że M. S. od [...] r. córkę M. B. wychowuje wspólnie z jej ojcem P. B. Wniosek o przyznanie świadczeń i decyzja o przyznaniu świadczeń rodzinnych zawiera pouczenie o okolicznościach powodujących brak prawa do świadczeń. O zmianie swej sytuacji M.S. nie poinformowała Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchylono prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka z dniem [...] r., dlatego też dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka wypłacony za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [...] złotych jest świadczeniem nienależnie pobranym, podlegającym stosownie do art. 30 ust. 8 ww. ustawy zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. M. S. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, wskazując że jej dochód nie przekracza [...] złotych, dostarczyła wymagane zaświadczenie z urzędu skarbowego o dochodach ojca dziecka. W wywiadzie oświadczyła, że ojciec dziecka je odwiedza, a nie to że wspólnie z nim go wychowuje. Nie nastąpiła żadna zmiana jej sytuacji i nie było koniecznym zawiadamianie o tym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, a tym samym wypłacony jej dodatek do zasiłku nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 12 i art. 3 pkt 17 w związku z art. 30 ust.1 i ust. 2 ustawy z dnia [...] r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Z uzasadnienia decyzji wynika, że na podstawie art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, zaś z art. 3 pkt 17 ww. ustawy przez "samotne wychowywanie dziecka" należy rozumieć wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Z treści protokołu przesłuchania M. S. z dnia [...] r. jednoznacznie wynika, że od [...] r. ojciec dziecka zajmuje się wychowaniem dziecka, uczestniczy w jego wychowaniu, lecz nie zamieszkują razem. Powyższe oświadczenie zostało opatrzone podpisem M. S., nie budzi wątpliwości fakt jego złożenia jak i jego treść. M. S. jest panną, jednakże dla przyznania powyższego świadczenia konieczne jest jednoczesne stwierdzenie okoliczności samotnego / tzn. bez udziału ojca / wychowywania dziecka. M. S. składając wniosek o przyznanie ww. świadczenia złożyła oświadczenie, że nie wychowuje dziecka razem z jego ojcem, z uwagi że w późniejszym terminie wskazała iż wychowuje dziecko wspólnie z jego ojcem, winna o takiej zmianie poinformować organ. Na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania względnie świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Wobec powyższego świadczenia wypłacone po [...] r. należy uznać za nienależnie pobrane, zaś zgodnie z art. 30 ust.1 ww. ustawy osoba, która pobrała takie świadczenia zobowiązana jest do ich zwrotu. Dodatkowo Kolegium wskazało, że organ I instancji na mocy art. 30 ust. 9 ww. ustawy może na wniosek strony umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. M. S. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] na powyższą decyzję, podnosząc że się z nią nie zgadza, gdyż jest krzywdząca. W wywiadzie podała, że nie wychowuje dziecka razem z jego ojcem, a jedynie ojciec odwiedza córkę, do czego ma prawo, lecz nie zmienia to faktu że wychowuje i utrzymuje dziecko sama. Wskazała, że jej dochód nie przekracza kwoty [...] złotych, dostarczyła wymagana dokumenty do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Wniosła o umorzenie jej kwoty [...] złotych pobranej w miesiącu [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, argumentując jak z zaskarżonej decyzji. Wskazało, że M. S. nie odwołała się od decyzji z dnia [...] r. rozstrzygającej kwestię samotnego wychowywania dziecka i uchylającej z mocą na przyszłość prawo do rzeczonego dodatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz.U. Nr 153, poz. 1269 / sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Skarga jest zasadna. Skarżącej należy wyjaśnić, że sąd administracyjny nie orzeka na zasadach słuszności, lecz bada legalność zaskarżonych decyzji, czyli ich zgodność z przepisami postępowania i prawa materialnego. Sąd nie przyznaje, nie odbiera skarżącym ani innym osobom żadnych uprawnień ani świadczeń, o które toczy się przed nim postępowanie, gdyż nie należy to do jego kompetencji, Sąd jedynie kontroluje prawidłowość orzeczeń administracyjnych, dlatego też nie mógł uwzględnić wniosku M.S. o umorzenie kwoty pobranego dodatku za miesiąc [...] r., w tej kwestii uprawnionym jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] jako organ I instancji. Faktem jest, że decyzja z dnia [...] r. nr [...] uchyliła od [...] r. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania na córkę M. B., urodzoną [...] r. przyznane M. S. decyzją nr [...] z dnia [...] r. Powyższa decyzja jest ostateczna, gdyż strona nie złożyła od niej odwołania, zaś Sąd w niniejszym postępowaniu nie zajmuje się prawidłowością jej wydania. Na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych – za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1/ świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania: 2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. W stosunku do M. S. organy administracji uznały, że świadczenie jest należenie pobrane na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, zgodnie z którym muszą wystąpić łącznie przesłanki : - świadczenie rodzinne wypłacono mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części; - osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Art. 107 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego określa elementy z jakich powinna się składać każda decyzja administracyjna, jej uzasadnienie winno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, zaś uzasadnienie prawne winno wyjaśnić podstawę prawną orzeczenia z przytoczeniem przepisów. Zaskarżona decyzja zawiera wskazanie podstawy prawnej - art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, lecz nie wyjaśnia która z okoliczności wymienionych ww. przepisie, powodująca ustanie, zawieszenie czy też wstrzymanie prawa do świadczeń rodzinnych wystąpiła w niniejszej sprawie. Organ administracji powinien wyjaśniać stronie zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu / art.11 kpa /. Ponadto organ administracji zgodnie z art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego jest obowiązany czuwać by strona nie poniosła szkody negatywnych powodu nieznajomości prawa, pouczać, winien udzielać niezbędnych wyjaśnień wskazówek. Ściśle wiąże się z tym część art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy , która mówi, że można uznać za nienależnie pobrane świadczenie tylko wtedy, gdy osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z analizy akt sprawy wynika, że przy złożeniu wniosku M.S. w części IV – złożyła oświadczenie, że samotnie wychowuje dziecko. Do ww. wniosku dołączone są pouczenia dotyczące dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka o treści następującej : "Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania nie przysługuje osobie, jeżeli (art. 11 ust. 6 ustawy): 1) wniosek o przyznanie dodatku złożyła po upływie 30 dni od dnia ustania prawa do zasiłku dla bezrobotnych; 2) nie jest zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy jako poszukująca pracy; 3) ma ustalone prawo do renty socjalnej, emerytury (uposażenia w stanie spoczynku) lub renty (inwalidzkiej, z tytułu niezdolności do pracy lub szkoleniowej) albo świadczenia pielęgnacyjnego. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania przysługuje przez okres trzech lat, nie dłużej jednak niż do ukończenia przez dziecko 7 roku życia, matce lub ojcu dziecka, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką (art. 11 ust. 1 ustawy). Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 12 ust. 1 ustawy). Dodatek przysługuje również osobie pełnoletniej, uczącej się w szkole, nie pozostającej na utrzymaniu rodziców, w związku z ich śmiercią lub z zasądzeniem od rodziców na jej rzecz alimentów (art.12 ust. 2 ustawy). Dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie przysługuje, jeżeli pobierany jest dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływ ustawowego okresu jego pobierania (art.12 ust. 6 ustawy)." Żadne z powyższych pouczeń nie zawiera wyjaśnienia co należy rozumieć przez "samotne wychowywanie dziecka", a jedynie wskazanie komu należy się taki dodatek, nie określa przesłanek mających wpływ na okoliczności związane z ustaniem, zawieszeniem prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymaniem wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Decyzja z dnia [...] r. nr [...] przyznającą M. S. m.in. powyższy dodatek zawiera pouczenie sposobie i terminie złożenia odwołania oraz pouczenie o treści : " w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych jest zobowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia [...] r. o świadczeniach rodzinnych". Organ administracji nie rozważył czy powyższe pouczenia zawarte w ww. wniosku i decyzji spełniają wymogi pouczeń, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponadto zaznaczyć należy, że decyzja z dnia [...] r. nr [...] przyznająca Skarżącej ww. dodatek do zasiłku rodzinnego za okres od [...] r. do [...] r. nie została uchylona i jest w obrocie prawnym. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny winien dokładnie ustalić na podstawie obowiązujących przepisów czy w stosunku do M. S. zachodzą przesłanki z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Mając na uwadze powyższe rozważania Wojewódzki Sad Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z póź. zm./ orzekł jak w sentencji.