II SA/Sz 797/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2014 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [..] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata Z. K. kwotę [...] złotych zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz § 1 pkt 1b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, odmówił B.P. przyznania specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do żywności, dopłaty do leków oraz na zakup odzieży i obuwia zimowego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że B.P. w dniu [...] r. złożyła wniosek o dofinansowanie do żywności, dopłaty do leków oraz na zakup odzieży i obuwia zimowego. Wnioskodawczyni otrzymuje rentę wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie [...] zł i nie posiada innych dochodów. W swoim mieszkaniu zameldowała R.C., od którego nie otrzymuje żadnych środków finansowych. Nie jest on sublokatorem, tylko wykonuje od czasu do czasu dla B.P. prace domowe oraz prace na działce, w zamian za jedzenie. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synem P., który jest bezrobotny, zarejestrowany w Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku, nie posiada własnego dochodu. W dniu [...] P.P. złożył oświadczenie o odmowie podpisania kontraktu socjalnego dotyczącego aktywizacji zawodowej. Organ wskazał, że B.P. nie przedłożyła do akt sprawy, mimo wezwania, wycenionych recept, zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego konieczność przyjmowania lekarstw zawartych na receptach. Organ podkreślił, że P.P. nie podejmuje działań zmierzających do poprawy swojej sytuacji życiowej, mimo kilkakrotnych rozmów z pracownikiem socjalnym na temat ustalenia stopnia niepełnosprawności czy zdolności do pracy, nie poczynił w tym kierunku żadnych działań. Nadto, nie chciał skorzystać z propozycji pracownika socjalnego w zakresie podjęcia działań w zakresie aktywizacji zawodowej i odmówił zawarcia kontraktu socjalnego. Uznając decyzję organu I instancji za krzywdzącą, B.P., wniosła od niej odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 8 ust. 1 pkt 2, 3 art. 41 pkt 1 w związku z art. 39 ust. 1 ust 2, art. 3 ust.4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, § 1 pkt 1b Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, po rozpatrzeniu odwołania B.P., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni wraz z synem zamieszkuje w czteropokojowym mieszkaniu, którego czynsz jest wysoki i wynosi [..] zł. W miesiącu październiku i w listopadzie 2012 r. strona na poczet czynszu wpłaciła po [...]zł. Wnioskodawczyni nie pobiera dodatku mieszkaniowego. Łączny dochód rodziny strony wynosi [...] zł i przekracza kryterium dochodowe rodziny, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o pomocy społecznej, które wynosi 912 zł. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Organ wyjaśnił, iż z uwagi na uznaniowy charakter tego świadczenia zastosowanie ma zasada określona w art. 3 ust. 4 ustawy, zgodnie z którą potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kolegium podało, że P.P. nie udokumentował stosownym orzeczeniem, by był osobą w jakimkolwiek stopniu niezdolną do pracy. W ocenie organu, sytuacja strony w porównaniu do sytuacji osób i rodzin bez żadnego źródła dochodu, dotkniętych niepełnosprawnością, ciężką chorobą, wielodzietnych, nie jest szczególnie trudna i nie mieści się w kategorii przypadku szczególnego. Organ drugiej instancji podkreślił, że koszty utrzymania tak dużego mieszkania nie mogą być przerzucane na pomoc społeczną i nie mogą stanowić okoliczności szczególnej, kwalifikującej do pomocy społecznej w drodze wyjątku wyrażonego w art. 41 ustawy, mimo iż pochłaniają większość dochodu rodziny. Wnioskodawczyni ma obowiązek wykorzystać w pierwszej kolejności własne możliwości i uprawnienia i mogłaby na przykład wynajmować część mieszkania, czy zamienić je na mniejsze. Syn winien intensywnie poszukiwać pracy, także tej dorywczej, a w razie złego stanu zdrowia ubiegać się o ustalenie stopnia niepełnosprawności lub prawa do renty socjalnej. W ocenie Kolegium, brak współdziałania syna wnioskodawczyni z ośrodkiem, poprzez odmowę podpisania kontraktu socjalnego, stosownie do art. 11 ust. 1 ustawy, stanowi samoistną podstawę prawną, do odmowy przyznania prawa do pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, B.P. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę, Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny, z w a ż y ł co następuje: Sąd uwzględnił skargę z przyczyn w niej niepodniesionych, a które to przyczyny Sąd miał obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.". Przepis ten stanowi bowiem, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Kolegium utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, którym odmówiono skarżącej przyznania specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do żywności, dopłaty do leków oraz na zakup odzieży i obuwia zimowego. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania określa ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 ze zm.). Zasiłek celowy, jako jedna z form pomocy pieniężnej, może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej). Przyznanie tego zasiłku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a) i b) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012, poz. 823), wedle którego, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, a dla osoby w rodzinie 456 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W rozpoznawanej sprawie, organy prawidłowo ustaliły, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe, które dla dwóch osób w rodzinie wynosi 912 zł, a w przypadku skarżącej jest to kwota [...] zł. W szczególnie uzasadnionych przypadkach (art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej) osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Mimo przekroczenia przez rodzinę wnioskodawczyni wskazanego w ustawie kryterium dochodowego, organy nie skorzystały z uznania administracyjnego o którym mowa w art. 41 pkt 1 omawianej ustawy. Jednakże, skoro organy administracji ustaliły, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe, warunkujące przyznanie jej świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na dożywianie, to powinny były rozważyć zasadność udzielenia pomocy na dożywianie, na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywania" (Dz. U. Nr 267 poz. 2259), obowiązującej w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 1 tej ustawy, pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150 % kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Wskaźnik 150 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinę (tj. 150% z 456 zł) wynosi 684 zł, co w przeliczeniu na dwie osoby daje kwotę 1368 zł, a w tym przedziale dochód rodziny B.P. mieści się. Wskazana okoliczność nie była przedmiotem badania organów orzekających w sprawie, co oznacza, że organy te nie rozpoznały w pełnym zakresie wniosku skarżącej o przyznanie pomocy na dożywianie. Wskazać jednakże należy, że obowiązująca w dniu wydania decyzji ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywania" wygasła z dniem 31 grudnia 2013 r. Zastąpiła ją uchwała nr 221 Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z dnia 17 grudnia 2013 r.), która weszła w życie z dniem 1 styczna 2014 r., a która w pkt V.1 umożliwia gminom udzielenie wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150 % kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ rozpatrzy wniosek skarżącej w pełnym zakresie mając na uwadze, że pomoc osobom potrzebującym w zakresie dożywiania objęta jest "Programem państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 we wskazanej wyżej uchwale. Z uwagi na wskazane wyżej naruszenie prawa Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 P.p.s.a. oraz § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).