II SA/Sz 80/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata K. K. kwotę [...] złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. E. K. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. w sprawie uznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz A. R. za świadczenie nienależnie pobrane. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia był ustalony przez organy następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia [...] r., Nr [...] Prezydent Miasta, po rozpoznaniu wniosku E. K. z dnia [...] r., przyznał jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad A. R., na okres od [...] r. do [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W dnu 10 czerwca 2014 r. wpłynęły do organu I instancji dokumenty, z których wynika, że E. K. podjęła zatrudnienie na umowę zlecenie w okresie od [...]r. do [...]r. w [...] oraz od [....]r. do [...] r. w [...]. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 2 pkt 2, art. 20 ust. 3, art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2013 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., zwana dalej "K.p.a."), Prezydent Miasta uznał, świadczenie pielęgnacyjne na A. R., wypłacone za okres od [...] r. do [...]r., w łącznej wysokości [...] zł za nienależnie pobrane. Uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz w decyzji z dnia [...]r., E. K. została pouczona, że ww. świadczenie nie przysługuje w przypadku, gdy osoba sprawująca opiekę podjęła zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. Ponadto strona była pouczona o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o istotnych zmianach mających wpływ na prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, którymi – według organu – było zawarcie kolejnych umów zleceń z [...]oraz z [...]. Dopiero w dniu 10 czerwca 2014 r., wpłynęły do organu dokumenty, z których wynika, że w okresie od [...] r. do [...] r. E. K. podjęła zatrudnienie na umowę zlecenie. Organ stwierdził, że z momentem podjęcia pracy, tj. od [...] r. E. K. utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a zatem świadczenie to nie przysługiwało od [...] r. do [..] r., w łącznej wysokości [..] zł E. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji. Podniosła, że organ niesłusznie uchylił decyzję przyznającą świadczenie pielęgnacyjne. Uważa, że powinna mieć uchyloną decyzję tylko w stosunku do pojedynczych dni, które były wskazane w zaświadczeniu wystawionym przez [...], dla której świadczyła usługi, w pojedyncze dni, w jednym miesiącu. Nigdy nie była zatrudniona w pełnym wymiarze godzin. Wyjaśniła, że wskutek pojawienia się nowej choroby u córki musiała podjąć dodatkową pracę zarobkową (w niepełnym wymiarze godzin), a środki zarobione przeznaczyła w całości na prywatne leczenie córki. Środki, które otrzymuje od pomocy społecznej, są tak znikome, że nie pozwalają na normalne egzystowanie, a musi wykupywać leki na córkę oraz dla siebie. Podniosła, iż nie miała informacji z ośrodka pomocy społecznej, że może zawiesić na ten czas pobieranie świadczeń na córkę. Zwrot kosztów jest niezrozumiały, niesprawiedliwy i krzywdzący stronę i członków jej rodziny, gdyż środki jakie posiada nie są w pełni wystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb dzieci. Odnosząc się do powyższych argumentów organ odwoławczy wyjaśnił, że osoba, która świadczy usługi na umowę zlecenie, nie jest uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego bez względu na ilość godzin pracy w miesiącu, bowiem podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego lub uchylenia prawa do tych świadczeń jest fakt otrzymywania wynagrodzenia, wymienionego w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do którego zaliczone jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia. W przedmiotowej sprawie znajduje zastosowanie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak wynika z akt sprawy, E. K. już w dniu składania wniosku, tj. [...] r. nie podała prawdy o podjęciu od dnia [...] r. pracy na podstawie umowy zlecenia. Również w trakcie wypłacania jej świadczenia pielęgnacyjnego na córkę nie poinformowała organu o zawarciu w dniu [...] r. i w dniu [...] r. kolejnych umów zlecenia, pomimo że w decyzji z dnia [...]r. była pouczona o konieczności informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Odnosząc się do zarzutu odwołania, iż organ I instancji nie pouczył strony, że może zawiesić pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium zauważyło, że w dniu składania wniosku, jak również w trakcie pobierania zasiłku strona nie poinformowała o swoim zatrudnieniu podpisując oświadczenie, iż nie jest zatrudniona oraz nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Tak więc organ, nie mając wiedzy w tym względzie, nie miał obowiązku informowania o przesłankach zawieszenia przedmiotowego świadczenia. W skardze na ww. decyzję organu odwoławczego E. K. wskazała na wystąpienie nowych okoliczności wyjaśniając, że nie podpisywała wymienionego wyżej oświadczenia, nie była pouczona przez organ w sprawie podejmowania pracy. Podtrzymała też stanowisko, że nie była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy. Zwróciła uwagę, że podejmowała współpracę, a nie pracę zleconą, i tylko w dogodnych dla niej godzinach, godząc ją z opieką nad chorym dzieckiem. Przedłożyła informację o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy w roku 2013 r., podnosząc kwestię wysokości kwot, jakie [...] przedstawiła organowi I instancji. Oświadczyła, że dowiedzie swej niewinności przed sądem i pozwie wspomnianą Firmę. Podniosła także swoją trudną sytuację bytową. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 3 września 2015 r., skarżąca poparła skargę i oświadczyła, że nie podpisywała oświadczenia z dnia [...] r. Po okazaniu podpisów na oświadczeniu oraz na wniosku o ustaleniu prawa do świadczeń, skarżąca oświadczyła, że nie może z całą pewnością powiedzieć, że to nie jest jej podpis. Jednakże nie przypomina sobie by składała takie oświadczenie. Oświadczyła, że złożyła wniosek do Prokuratury o ściganie z urzędu właściciela Firmy [...] za podanie nieprawdy co do wysokości zarobków w tej Firmie oraz czasu pracy. Oświadczyła też, że nie podpisywała z Firmą [..] żadnych umów, również umów zlecenia, które są w aktach sprawy. Z Firmą tą współpracowała sporadycznie. Mogło to być 3 lub 4 dni w miesiącu, bez żadnych umów na piśmie. Ten fakt, tj. sfałszowanie jej podpisów na umowie zlecenia również zgłosiła Prokuraturze. Dodała, że nie miała wyjścia i zmuszona była do podjęcia jakiejkolwiek pracy i uzyskania jakichkolwiek dochodów z uwagi na potrzeby związane z leczeniem dziecka. Na rozprawie w dniu 20 stycznia 2016 r., pełnomocnik skarżącej będący adwokatem, wyznaczony z urzędu na zasadzie prawa pomocy - poparł skargę. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, a nadto złożył wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy, sprawowana jest jedynie w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z powyższym wyeliminowaniu z obrotu prawnego przez sąd administracyjny podlegał będzie tylko taki akt, który narusza przepis prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepis postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też, poprzez naruszenie prawa, daje podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy obarczony jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana wg wskazanego wyżej kryterium sądowa kontrola zaskarżonej decyzji wskazuje na niezasadność skargi. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Stosownie natomiast do treści art. 30 ust. 1 ww. ustawy, osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Z kolei art. 25 ust. 1 ww. ustawy wyraźnie obliguje osobę pobierającą świadczenie rodzinne do niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenia rodzinne o zmianach w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu lub innych zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Zastosowanie przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga wykazania, że przyznanie wnioskowanego świadczenia nastąpiło z winy strony, tzn. świadomego działania osoby pobierającej świadczenie, przez złożenie fałszywego zeznania lub dokumentu albo wprowadzenia w błąd (np. przez przemilczenie), co miało wpływ na przyznanie i wypłatę świadczenia. Przy tej postaci nienależnie pobranego świadczenia nie jest istotne czy składający fałszywe zeznanie, dokument albo w inny sposób świadomie wprowadzający w błąd organ, ma zarazem świadomość, że podane okoliczności mają doniosłość prawną dla powstania lub utraty prawa do świadczenia (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 stycznia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 975/07, opubl. w Lex nr 957310). Istotę sporu w przedmiotowej sprawie stanowią konsekwencje prawne niepoinformowania organu przez skarżącą o istnieniu okoliczności mającej wpływ na prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w rezultacie uznanie tego świadczenia za nienależnie pobrane. Skarżąca zakwestionowała bowiem ustalenie organu, że była pouczona o okolicznościach wyłączających prawo do pobierania przedmiotowego świadczenia. W ocenie Sądu, organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, wyprowadził prawidłowe wnioski co do ustalonego faktu, że w okresie od [...] r. do [...] r. wypłacone zostało skarżącej świadczenie nienależne, w związku z podjęciem pracy i zaniechaniem poinformowania o tym fakcie organu. Znajdujący się w aktach sprawy formularz wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, sformułowany był - zdaniem Sądu - w sposób czytelny i zawierał stosowne pouczenia. Wypełniony i własnoręcznie podpisany przez skarżącą formularz wniosku zawierał pouczenie o zmianach mających wpływ na prawo do tego świadczenia, w tym, że należy poinformować organ o fakcie podjęcia zatrudnienia. Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca swoim własnoręcznym podpisem potwierdziła fakt zapoznania się z warunkami uprawniającymi ją do uzyskania świadczenia oraz z treścią pouczenia zamieszczonego na druku wniosku, a przede wszystkim oświadczyła, że dane, które podała są prawdziwe. Informację o konieczności poinformowania organu o okolicznościach mających wpływ na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w tym o podjęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz treść stosownych przepisów prawnych, znajduje się także w pouczeniu decyzji z dnia [...] r. Skarżąca poddała w wątpliwość złożenie swego podpisu pod pouczeniem, jednakże nie przedstawiła dowodu na podważenie ustalenia organu co do skuteczności pouczenia jej o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca złożyła tożsamy podpis na wszystkich dokumentach znajdujących się w aktach sprawy, zaś sam brak pewności skarżącej co do autentyczności tego podpisu, nie poparty żadnym dowodem, nie jest wystarczający dla skutecznego podważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego. W świetle powyższego Sąd uznał, że skarżąca została prawidłowo pouczona o okolicznościach powodujących brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Złożenie przez nią podpisu pod pouczeniem załączonym do wniosku z dnia [...]r. oraz oświadczeniem (vide akta administracyjne), stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości treści tego pouczenia. Jak przyjmuje się w orzecznictwie żaden przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia rodzinnego zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1325/11). Z akt sprawy wynika, że z pouczeniem skarżąca zapoznała się w dniu 14 czerwca 2013 r. składając stosowny wniosek, natomiast świadczenie pielęgnacyjne pobierała od dnia [...] r. Mimo takiego pouczenia skarżąca nie dopełniła obowiązku poinformowania organu o podjęciu zatrudnienia od [...] r. na umowę zlecenie i tym samym o uzyskaniu wynagrodzenia, o którym mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które uzyskała w okresie od [...] r. do [...]r. Skarżąca nie zaprzeczyła, że wykonywała pracę w tym okresie, podniosła jedynie niewielki wymiar czasu jej wykonywania i wysokość dochodu. Z zestawienia dat wynika bezspornie, że podpisując oświadczenie zawarte we wniosku z dnia [...] r. skarżąca musiała zdawać sobie sprawę, że już w tym momencie jej obowiązkiem było poinformowanie organu o fakcie wykonywania tej pracy. Nie ma przy tym znaczenia dla wyniku sprawy, że skarżąca nie pracowała w pełnym wymiarze czasu w miesiącach wskazanych przez organ, jak i nie ma wpływu na rozstrzygnięcie sprawy wysokość osiągniętego w tym czasie przez nią dochodu z tytułu umowy zlecenia. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga rezygnacji z aktywności zawodowej przynoszącej dochód, bowiem świadczenie pielęgnacyjne ma choćby częściowo zrekompensować jego utratę. Wykonywanie pracy choćby przez kilka dni w miesiącu, w którym skarżąca pobrała jednocześnie przedmiotowe świadczenie, świadczy o wykonywaniu aktywności celem osiągnięcia zarobku i była to wystarczająca przyczyna do uznania świadczenia za nienależnie pobrane w miesiącach wykonywania tej aktywności zawodowej. Świadczenie pielęgnacyjne wypłacane jest w określonym kwotowo wymiarze za dany miesiąc. W art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, określone zostały zasady ustalania wysokości świadczeń za niepełne miesiące kalendarzowe, ale przepis ten nie może mieć zastosowania w tej sprawie. Według ustaleń organu, skarżąca pobrała świadczenie za pełne miesiące: lipiec i sierpień 2013 r. Okoliczności mające wpływ na prawo do ich pobrania miały miejsce w tym właśnie okresie. Strona pobierając świadczenie pielęgnacyjne deklaruje rezygnację z zatrudnienia, a rezygnacja ta musi mieć charakter stały (art. 17 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Świadczenie to należy się bowiem wyłącznie osobom, których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m.in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie. Stąd niemożliwe jest różnicowanie wypłacanego świadczenia w zależności od faktycznie sprawowanej opieki w danym okresie, gdyż co do zasady - opieka taka powinna sprawowana w sposób ciągły, a wykonywanie jednocześnie pracy zawodowej jest wówczas wykluczone. Reasumując, Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy będący podstawą zaskarżonego rozstrzygnięcia został ustalony przez organ w sposób prawidłowy. Organ dokonał także prawidłowej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i jego znaczenia według normy materialnoprawnej. Tym samym Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów prawa procesowego i materialnego, mających zastosowanie w sprawie. W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę – skarga okazała się niezasadna. Z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi. W przedmiocie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez pełnomocnika skarżącej Sąd orzekł - jak w pkt II sentencji wyroku - na podstawie art. 250 ww. ustawy.