II SA/Sz 80/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącego P. S. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wnioskiem z dnia 21 maja 2021 r., P. S. (dalej "strona" lub "skarżący"), wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką E. S.. Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., Prezydent Miasta K. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Na skutek rozpatrzenia odwołania strony, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta K., w wyniku ponownego rozpoznania wniosku, decyzją z dnia [...] października 2021 r., powtórnie odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego podając jako powód brak spełnienia kryterium wieku powstania niepełnoprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.- dalej "u.ś.r."). W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz podniósł, że opiekuje się matką, która jest osobą niepełnosprawną, wymagającą całodobowej opieki, co w konsekwencji uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 u.ś.r., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad matką E. S.: - od 15 września 2021 r. do 30 września 2021 r. w wysokości [...] zł, - od 1 października 2021 r. do 28 lutego 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. i wyjaśnił, że E. S. legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] września 2016 r. ustalającym, iż jest ona niezdolna do samodzielnej egzystencji do 28 lutego 2022 r. Skarżący będący jej synem sprawuje nad nią opiekę, w związku z czym nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej. Przy czym nie jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty socjalnej, zasiłku stałego, zasiłku przedemerytalnego oraz świadczenia przedemerytalnego, ani świadczenia pielęgnacyjnego na inne osoby. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdza, że strona sprawuje faktyczną i bezpośrednią opiekę nad chorą matką, która wymaga całodobowej opieki z uwagi na zły stan zdrowia, zaś opieka ta wykonywana jest prawidłowo. Zgodnie z oświadczeniem z dnia 25 czerwca 2021 r. E. S. jest zadowolona z opieki, którą sprawuje jej syn. W odniesieniu do zastosowanego przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ odwoławczy wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdził, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Stąd też należało uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. W oparciu o powyższe stanowisko jak i poczynione ustalenia, Kolegium uznało, że skarżący spełnia wymagania wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad matką, która tej opieki wymaga. W odniesieniu do okresu , na jaki przyznano świadczenie Kolegium wyjaśniło, że skarżący do 14 września 2021 r., na podstawie decyzji nr [...], z dnia [...] stycznia 2021 r., otrzymywał specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodnie z wnioskiem strony, decyzją z dnia [...] września 2021 r., nr [...] decyzja ta została uchylona od dnia 15 września 2021 r. Decyzja uchylająca decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego została skarżącemu doręczona w dniu 21 września 2021 r. Skarżący nie złożył od niej odwołania, co spowodowało, że stała się ona ostateczna. W świetle tych okoliczności - zdaniem organu - należało przyjąć, że skarżący do 14 września 2021 r. nie spełniał podstawowej przesłanki, związanej z nabyciem świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem otrzymywał świadczenie konkurencyjne w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wobec tego świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało dopiero od 15 września 2021 r. Z kolei wysokość świadczenia ustalono w oparciu o art. 17 ust. 3 i ust. 4 u.ś.r. Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na opisaną wyżej decyzję kwestionując ustalenie początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzji Kolegium zarzucił naruszenie art. 24 ust 2 u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie, wskazując, że zgodnie z dyspozycją tego przepisu, prawo do świadczeń rodzinnych (w tym świadczenia pielęgnacyjnego) ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie ww. świadczenia z prawidłowo wypełnionymi dokumentami i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 maja 2021 r. do 14 września 2021 r., pomimo złożenia spełniającego wszelkie wymogi do rozpoznania sprawy wniosku w dniu 21 maja 2021 r. W oparciu o podniesiony zarzut skarżący wniósł o: uchylenie decyzji organu II instancji w zaskarżonym zakresie, zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. W ocenie skarżącego, dla rozpoznania niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma to, że wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wniósł, na podstawie art. 155 k.p.a. o uprzednie uchylenie wcześniejszej decyzji organu przyznającej mu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, którego jednoczesne pobieranie ze świadczeniem pielęgnacyjnym stanowiłoby negatywną przesłankę do przyznania korzystniejszego świadczenia. Tym samym dokonał wyboru świadczenia w rozumieniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. Wobec tego istnieją podstawy do zastosowania art. 24 ust. 2 u.ś.r. i ustalenia, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od miesiąca, w którym złożył wniosek. Sam bowiem fakt, iż na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) zasiłek dla opiekuna, nie wyklucza przyznania następnie na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres. W rezultacie organ II instancji błędnie nie zastosował art. 24 ust. 2 u.ś.r. i przyznał świadczenie pielęgnacyjne dopiero od chwili uchylenia decyzji przyznającej skarżącej zasiłek dla opiekuna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w szczecinie zważył co następuje: Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszonym, na posiedzeniu niejawnym. Skarga okazała się zasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana – na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137 – j.t.), w oparciu o kryterium zgodności z prawem, wykazała, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie go z obiegu prawnego, jednak nie z przyczyn podnoszonych w skardze. W badanej sprawie skarżący domagał się ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z rezygnacją zatrudnienia, spowodowaną koniecznością sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Skarżący – jak wynika z akt sprawy, otrzymywał uprzednio specjalny zasiłek opiekuńczy, przyznany decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. Miał zatem miejsce zbieg uprawnień do świadczeń, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r. Stąd też skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, już we wniosku z 18 maja 2021 r. złożył oświadczenie o dokonaniu wyboru świadczenia, domagając się jednocześnie uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2021 r., aby zachować ciągłość otrzymywanych świadczeń. Organ I instancji wniosek skarżącego rozpoznał jedynie częściowo, a odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ograniczył się wyłącznie do przytoczenia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie uzasadniając z jakich względów uznał, że świadczenie skarżącemu nie przysługuje. W kolejno wydanej, na skutek uchylenia decyzji odmawiającej przyznania świadczenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, organ I instancji uzasadnił odmowę przyznania świadczenia niespełnieniem kryterium wieku powstania niepełnosprawności u matki skarżącego, o którym mowa w art. 17ust. 1b u.ś.r. Uprzednio, odrębną decyzją, wydaną w dniu [...] września 2021 r., organ orzekł o uchyleniu decyzji przyznającej skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy. Decyzja ta została doręczona skarżącemu w dniu 21 września 2021 r. i nie została zaskarżona, co ma istotne znaczenie, bowiem świadczenie pielęgnacyjne zostało skarżącemu przyznane przez organ odwoławczy, od dnia uchylenia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, przy założeniu, że niedopuszczalna jest kumulatywna wypłata obu świadczeń. Organ odwoławczy orzekając o przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 15 września 2021 r., a więc od dnia wyeliminowania z obiegu prawnego decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, nie zwrócił jednak uwagi na to, że decyzja ta nie została prawidłowo doręczona, doręczono ją bowiem skarżącemu. Tymczasem skarżący w niniejszej sprawie, od dnia złożenia wniosku, był reprezentowany przez radcę prawnego i to jemu – zgodnie z art. 40 § 2 k.p.a. powinna zostać doręczona decyzja, a od dnia doręczenia jej odpisu pełnomocnikowi skarżącego rozpocznie bieg termin do wniesienia odwołania. Skoro doręczenie decyzji zostało dokonane w sposób nieprawidłowy, co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru k. 51 akt sprawy, to termin do jej zaskarżenia nie rozpoczął swojego biegu, co oznacza, że decyzja ta nie jest ostateczna. Nie mogła zatem stanowić podstawy do ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu. W tej sytuacji przedwczesnym było rozpoznanie podniesionych przez skarżącego zarzutów, dotyczących początkowej daty przyznania świadczenia, skoro decyzja, która stanowiła podstawę tych ustaleń nie jest ostateczna i może, po dokonaniu prawidłowego doręczenia zostać zaskarżona przez pełnomocnika skarżącego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 przywołanej ustawy.