II SA/Sz 808/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 listopada 2019 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. P. P. zwrócił się do organu z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na kolejne dziecko – A. P. na okres świadczeniowy 2017/2018. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta K. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ uznał, że pierwsze dziecko wnioskodawcy – M. P. nie może być zaliczony do członków rodzin obydwojga rodziców z uwagi na brak orzeczenia sądu o opiece naprzemiennej, co oznacza, że A. P. jest pierwszym i jedynym dzieckiem w rodzinie. W oparciu o oświadczenie wnioskodawcy ustalono, że w skład jego rodziny wchodzą 4 osoby: wnioskodawca, syn M. P., córka A. P. oraz partnerka E. K.. Syn M. jest dzieckiem z poprzedniego związku. Zgodnie z postanowieniem sądu syn jest przy matce, zaś strona nie dysponuje orzeczeniem o opiece naprzemiennej. Kontakty zostały ustalone w ten sposób, że syn przebywa u wnioskodawcy co drugi weekend i co drugą środę w miesiącu oraz jeden miesiąc wakacji letnich i jeden tydzień ferii zimowych, a także w okresie świątecznym w czasie ferii zimowych i wakacji oraz – jeżeli zachodzi potrzeba – również w dodatkowych terminach. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] uchyliło wskazaną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zdaniem Kolegium, nie wszystkie istotne dla sprawy okoliczności zostały ustalone i wyjaśnione, w związku z czym organ pierwszej instancji powinien przede wszystkim ustalić, czy matka dziecka wystąpiła o świadczenie wychowawcze na syna M. oraz kto faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, przy uwzględnieniu treści ugody sądowej z dnia 5 września 2017 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na A. P.. W oparciu o uzupełniony materiał dowodowy organ I instancji stwierdził, że w rodzinie wnioskodawcy nie nastąpiło ustanowienie opieki naprzemiennej, zaś ugoda sądowa zawarta w dniu 5 września 2017 r. stanowi jedynie o sposobie uregulowania kontaktów strony z synem. Powołując się na wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 8 marca 2019 r. organ ustalił, że skarżący mieszka wspólnie z E. K. i ich wspólną córką A. P.. Syn M. P., z poprzedniego związku przebywa u strony co drugi weekend od piątku od godziny 14:00 do 15:00 do niedzieli do godz. 18:00 – 19:00. Po weekendzie dziecko odwożone jest do matki, jednak zdarza się, że syn zostaje do poniedziałku i wówczas skarżący odwozi go do przedszkola. W co drugą środę skarżący zawozi syna na naukę pływania i bywa, że dziecko nie wraca do matki, tylko zostaje u strony do czwartku. Dziecko przebywa u strony również w wakacje oraz święta. Ponadto organ ustalił, że na syna M. nie jest pobierana świadczenie wychowawcze. Nie zgadzając się z powyższą decyzją P. P. złożył od niej odwołanie, wnosząc o jej uchylenie w całości i przyznanie mu prawa do przedmiotowego świadczenia. W uzasadnieniu wyjaśnił, że składając wniosek o przyznanie prawa do świadczenia na A. P. miał świadomość, że jest ona jego drugim dzieckiem, bowiem pierwsze dziecko - M. P. pochodzący z jego poprzedniego związku z K. M., jest pod jego opieką przez ponad jedną trzecią roku (127 dni). Wedle odwołującego nie ma znaczenia, że syn mieszka z matką. Z powołanych okoliczności wynika, że syn M. P. jest członkiem jego rodziny oraz pierwszym dzieckiem w rozumieniu art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną w oparciu o art. 2 pkt 1, art. 4 i art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2134), utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji, Kolegium po przytoczeniu przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazało, że w razie zbiegu praw – rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub w rozłączeniu – do otrzymania świadczenia wychowawczego jest ono wypłacane temu uprawnionemu, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, a jeżeli odbywa się to równocześnie – temu, kto pierwszy złoży stosowny wniosek w tym zakresie. Wyjątek w tej materii dotyczy przypadku, gdy dziecko – zgodnie z orzeczeniem sądu znajduje się pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. W tego rodzaju przypadkach dla stwierdzenia prawa wnioskującego do pobierania świadczenia wychowawczego, konieczne jest ustalenie przez organ rozpatrujący wniosek czy wystąpił zakreślony ustawowo warunek sprawowania opieki naprzemiennej przez oboje rodziców, zgodnie z orzeczeniem sądu, a jeśli tak, to w jakim dokładnie wymiarze czasowym jest on realizowany przez każdego z rodziców. Zdaniem organu opieka naprzemienna stanowi system sprawowania opieki nad małoletnimi dziećmi, polegający na tym, że dziecko po rozstaniu rodziców przebywa pod opieką raz jednego, raz drugiego rodzica, przy czym najczęściej przez porównywalny, zbliżony okres. Tymczasem ani ugoda sądowa z dnia 5 września 2017 r. określająca sposób i terminy kontaktów skarżącego z synem M. (w każdy drugi weekend, w okresach świątecznych oraz w czasie ferii zimowych i wakacji letnich), ani wywiad środowiskowy z dnia 8 marca 2019 r. potwierdzający te kontakty, jak również oświadczenie skarżącego o sprawowaniu opieki nad małoletnim przez 127 dni w roku, nie dają podstaw do przyjęcia, że stanowi to zbliżony okres sprawowania opieki naprzemiennej. Przez zdecydowaną większość roku, czyli 238 dni opiekę nad synem sprawuje jego matka, co nie pozwala na przyjęcie, że M. P. wchodzi również w skład rodziny wnioskodawcy, a w rezultacie brak jest podstaw do uznania, że A. P. jest drugim dzieckiem skarżącego. P. P. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na A. P.. Zdaniem skarżącego organ błędnie uznał, że jego syn – M. P. nie jest pierwszym dzieckiem w jego rodzinie. Bezspornie bowiem sprawuje on opiekę nad synem w dniach wynikających z ugody sądowej zawartej w dniu 5 września 2017 r. W jego domu ma własny pokój, w którym znajdują się zabawki oraz ubrania syna. Wobec powyższego skarżący naprzemiennie sprawuje opiekę nad swoim synem M. przez przynajmniej 127 dni w roku, co wynika z materiału dowodowego zebranego w sprawie, który jest czasem porównywalnym z czasem opieki sprawowanym przez jego matkę wynoszącym 238 dni w roku. Odnosząc się do stanowiska organu podniósł, że przymiotnik "porównywalny" nie oznacza "równy". Wobec powyższego skarżący stwierdził, że syn M. jest członkiem jego rodziny oraz pierwszym dzieckiem wynikającym z definicji zawartej w art. 2 pkt 14 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 j.t.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 j.t. ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a.". Oznacza to, że sąd nie przyznaje prawa do dochodzonego od organu administracji publicznej roszczenia, a jedynie kontroluje, czy organ wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa. Z tego względu żądanie skargi o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w ramach kontroli sądowej nie jest możliwe. Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności, jest decyzja SKO w K. z dnia [...] którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] r. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na drugie dziecko – A. P.. Podstawę materialnoprawną rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia wychowawczego na córkę stanowi ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2018 r., poz. 2134), zwana dalej: "ustawą". Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka (art. 4 ust. 2 ww. ustawy). W rozpoznawanej sprawie wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego złożył ojciec dziecka, a podstawą odmowy przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia było uznanie przez organ, że syn skarżącego z poprzedniego związku, którego miejsce pobytu jest przy matce, nie znajduje się pod opieką naprzemienną, obojga rodziców, a co za tym idzie – nie można go zaliczyć do rodziny skarżącego w rozumieniu przepisów powołanej ustawy. Stosownie do art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Podkreślenia wymaga, że w świetle powyższego przepisu opieka naprzemienna stanowi sposób opieki nad dzieckiem polegający na przyznaniu każdemu z rodziców przez sąd, prawa do pieczy nad dzieckiem w określonym czasie w ciągu roku. Istotne jest przy tym, że opiekę naprzemienną cechuje równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W konsekwencji należy przyjąć, że wyłącznie wówczas, gdy rzeczywista opieka jest sprawowana w taki sposób, iż w mniej więcej równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem, zachodzą podstawy do uznania, że sprawowana opieka ma charakter opieki naprzemiennej. W ocenie Sądu, organy trafnie stanęły na stanowisku, że w zaistniałym stanie faktycznym brak jest podstaw do stwierdzenia, że skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad synem. Z literalnego brzmienia art. 2 pkt 16 ustawy wynika wprost, że o opiece naprzemiennej orzeka sąd. Niemniej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym został wyrażony pogląd, zgodnie z którym samodzielne ustalanie przez organy charakteru zawartych w ugodzie sądowej zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" jest dopuszczalne, o ile nie następuje wbrew orzeczeniu sądu powszechnego bądź zrównanej z nim ugody, a jednocześnie spełniało cele zakładane w ustawie dla tej instytucji (por. wyrok NSA z dnia 26 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 878/17 oraz wyrok NSA z dnia 20 września 2019 r., sygn. akt I OSK 61/18, publikowane na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem nie tylko dlatego, że brak jest w tej kwestii stosownego orzeczenia sądu, lecz również z tego względu, że faktyczne wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej nad synem nie ma takiego charakteru. Organy dokonując prawidłowych ustaleń w tym zakresie, powołały się m.in. na ugodę sądową zawartą przed Sądem Rejonowym w B. III Wydziałem Rodzinnych i Nieletnich (sygn. akt [...] regulującą kwestię kontaktów małoletniego M. z ojcem. Z ustaleń ugody wynika, że skarżący będzie spotykał się z synem w co drugi weekend, a w tygodniu, w którym nie ma kontaktów weekendowych w środy, w co drugie Święta, jeden tydzień ferii zimowych oraz 20 dni wakacji letnich, jak również w pozostałe dni świąteczne. Z kolei, sam skarżący w oświadczeniu podał, że sprawuje opiekę nad synem przez 127 dni w roku. Taki sposób wykonywania władzy rodzicielskiej przez skarżącego nie może potwierdzać sprawowania opieki naprzemiennej. Brak jest bowiem podstaw do uznania, że skarżący wraz z byłą partnerką sprawuje opiekę nad wspólnym synem – M. na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach, skoro przez większą część roku (238 dni) opiekę tą sprawuje matka dziecka. Słusznie zatem organy wywiodły, że okoliczności sprawy nie pozwalają na uznanie, że syn skarżącego znajduje się pod naprzemienną opieką obojga rodziców, a w rezultacie nie można małoletniego M. zaliczyć do rodziny skarżącego, co w konsekwencji stanowiło podstawę do odmowy przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę. W tym stanie rzeczy, ponieważ zawarte w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które dostrzeżone z urzędu uzasadniałyby uwzględnienie skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.