II SA/Sz 82/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej H. K. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej "K.p.a.") oraz art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 - dalej: "ustawa"), Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. odmawiającą H. M. K. (dalej jako "strona", "skarżąca") potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Z uzasadnienia powyższej decyzji wynika, iż we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych strona oświadczyła, iż w latach 1980 – 1989 współpracowała z [...]. Na potwierdzenie podnoszonych okoliczności dołączyła oświadczenie swojego męża - J. K. z dnia 12 lutego 2018 r., kopię zaświadczenia sporządzonego dnia 12 grudnia 1990 r. przez R. D., kopię upoważnienia z dnia 26 maja 1989 r. Z uwagi na fakt, iż ww. oświadczenie nie potwierdzało spełnienia przez stronę warunków określonych w art. 2 i art. 3 ustawy, zaświadczenie podpisane przez R. D. dotyczyło J. K., zaś kopia upoważnienia nie potwierdzała 12-miesięcznego okresu działalności strony, organ administracji publicznej w dniu 14 marca 2018 r. wystąpił do Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o nadesłanie informacji, czy w zasobach archiwalnych IPN zachowały się dokumenty, mogące poświadczyć fakt spełnienia przez stronę warunków z art. 2 lub art. 3 ustawy. W odpowiedzi z dnia 9 kwietnia 2018 r. IPN wyjaśnił, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy nie odnaleziono materiałów dotyczących jej działalności opozycyjnej oraz informacji o represjach wymienionych w art. 3. Organ w dniu 27 kwietnia 2018 r. skierował wniosek strony do zaopiniowania przez Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych działającą przy Wojewodzie Z. . Rada uchwałą podjętą dnia 16 maja 2018 r. zaopiniowała wniosek negatywnie z uwagi na: "mało wiarygodne opisanie działalności opozycyjnej oraz brak oświadczeń jakichkolwiek świadków". W dniu 26 czerwca 2018 r. strona nadesłała własne oświadczenie oraz oświadczenia świadków – J. K., Z. S. oraz J. P.. Mąż J. K. w oświadczeniu z dnia 17 czerwca 2018 r. zadeklarował, że jego żona pisała na maszynie i odbijała na powielaczu ulotki. Informacje zawarte w piśmie nie potwierdzają jednakże, by strona prowadziła nielegalną działalność opozycyjną. Oświadczenia Z. S. oraz J. P. z dnia 18 czerwca 2018 r. nie zawierają jakiejkolwiek wzmianki o działalności strony. Wobec powyższych ustaleń Szef Urzędu decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Strona w ustawowym terminie złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego dołączyła obszerniejsze oświadczenie świadka - J. P. oraz listę internowanych rolników, na której widnieje informacja o R. D. ze wsi U. w gminie Ś.. Świadek J. P. w piśmie z dnia 6 sierpnia 2018 r. oświadczył, że strona pisała na maszynie ulotki antykomunistyczne, a następnie odbijała je na powielaczu. Organ, mając na uwadze, że przedstawione informacje nie wskazują jednak na to, by strona prowadziła działalność zagrożoną odpowiedzialnością karną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi łącznie przez okres co najmniej 12 miesięcy, wystąpił w dniu 13 września 2018 r. z wnioskiem do IPN o przeprowadzenie uzupełniającej kwerendy archiwalnej z intencją pozyskania informacji o dokumentach zgromadzonych w zasobach Instytutu, a dotyczących J. P., Z. S., a także R. D.. IPN pismem z dnia 25 września 2018 r. powiadomił, że nie odnalazł żadnych dokumentów dotyczących działalności J. P. i Z. S.. Natomiast w dokumentach dotyczących R. D. nie odnaleziono informacji o działalności, czy represjach dotyczących H. K.. W dniu 19 października 2018 r. organ skierował do strony pismo zawierające pouczenie o uprawnieniach wynikających z art. 10 K.p.a. oraz informujące o możliwości przedłożenia własnych dowodów. W odpowiedzi strona w dniu 13 listopada 2018 r. nadesłała własne oświadczenie, które nie wniosło do sprawy istotnych informacji, nie dołączyła do niego żadnych dowodów. Zdaniem organu, powyższe dowodzi, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący, skoro dwukrotnie występowano do IPN o przeprowadzenie kwerendy archiwalnej mającej na celu pozyskanie dowodów poświadczających spełnienie warunków z art. 2 lub art. 3 ustawy oraz skierowano wniosek do zaopiniowania przez Z. Radę Konsultacyjną do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych. Nadto strona została pouczona o możliwości przedstawienia własnych dowodów. Zebrany w ten sposób materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadami prawidłowego rozumowania, obowiązującymi przepisami prawa oraz wiedzą historyczną. Strona zaskarżyła powyższą decyzją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kwoty [...]zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia poniesionym stratą i niepotrzebnym przedłużaniem sprawy. W skardze zarzuciła organowi oraz instytucjom współdziałającym nieudolność i działanie z naruszeniem prawa. Podniosła, że oświadczenie R. D. potwierdza minimum 5 lat jej działalności opozycyjnej, zaś IPN i organ powinnni bardziej zaangażować się w odnalezieniu właściwych dokumentów. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W dniu 7 marca 2019 r. do Sądu wpłynęło pismo skarżącej zawierające wniosek o powołanie biegłego do stwierdzenia, czy odznaczenie [...] przyznane jej i małżonkowi przez R. D. w latach 80-tych pochodzą z tego okres i czy są autentyczne. Na rozprawie w dniu 21 marca 2019 r. J. K., działając jako pełnomocnik skarżącej poparł skargę jak i wniosek o powołanie biegłego oraz wskazał, że świadkowie sami pisali oświadczenia i nie byli przez nikogo przesłuchiwani. Sąd na rozprawie postanowił o oddaleniu wniosku o powołanie biegłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej: "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. prawidłowości zastosowania przez te organy przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W świetle powyższych zasad i kryteriów skargę należało uznać za zasadną albowiem analiza zaskarżonej decyzji oraz akta postępowania wskazują, iż przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 75 i 77 § 1 K.p.a., polegającym na braku pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego aktu stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z przepisów tej ustawy wynika, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy. Wprawdzie rację ma organ, że w świetle art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy to przede wszystkim na wnioskodawcy spoczywa obowiązek przedłożenia dowodów potwierdzających spełnienie warunków wskazanych w art. 2 lub art. 3 ustawy, tym nie mniej podkreślenia wymaga, że przepis ten nie zwalnia organu z konieczności przeprowadzenia w sposób wyczerpujący postępowania dowodowego oraz podjęcia wszelkich działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca we wniosku inicjującym postępowanie administracyjne oraz w kolejnych pismach procesowych składanych do organu konsekwentnie podnosiła, że była działaczem opozycji antykomunistycznej, gdyż w latach 1980-1989 współpracowała [...]. Do tego wniosku jak i pism załączyła oświadczenia świadków, które w jej ocenie, dowodzą istnienia przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie wnioskowanego statusu. Tymczasem organ zakwestionował przedłożone przez skarżącą środki dowodowe, wskazując, że oświadczenia te jak i pozostałe dowody zgromadzone w sprawie nie potwierdzają spełnienia warunku prowadzenia działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi przez okres co najmniej 12 miesięcy. W ocenie Sądu taka ocena materiału dowodowego jest przedwczesna, bowiem została podjęta bez jakiejkolwiek próby zweryfikowania przedstawionych przez skarżącą dowodów. Jeśli organ miał wątpliwości co do wiarygodności przedłożonych przez skarżącą oświadczeń świadków zobowiązany był do ich przesłuchania w trybie art. 77 i 78 K.p.a. W świetle art. 75 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych, oględziny. Zasady przeprowadzania dowodu z zeznań świadków reguluje przepis art. 83, ze szczególnym uwzględnieniem § 3 tego przepisu. Dopiero przesłuchanie świadków w tym trybie, tj. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, są wiarygodnym dowodem. Zeznania świadków powinny usunąć wątpliwości co do kluczowych kwestii, w tym zakresie i czasokresu działalności, na którą powołuje się skarżąca. Podkreślenia także wymaga, że informację uzyskane z IPN nie są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ może skorzystać w tego typu postępowaniach. W szczególności stanowisko tej instytucji, iż w jej zasobach brak jest danych bądź materiałów na temat deklarowanej przez stronę postępowania działalności opozycyjnej, nie może stanowić podstawy do zakwestionowania twierdzeń strony. Organ prowadzący postępowanie w niniejszej sprawie może to uczynić dopiero po przeprowadzeniu postępowania dowodowego z zachowaniem wymogów art. 7 i 77 § 1 oraz 78 § 1 K.p.a., w toku którego świadkowie szczegółowo mogą opisać działalność skarżącej, a organ ocenić ich wiarygodność i wartość dowodową. Natomiast stanowisko Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej i Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych działającej przy Wojewodzie Z. ma wyłącznie charakter pomocniczy i nie może mieć decydującego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Podstawą każdego rozstrzygnięcia przez organ administracyjny jest pełne zebranie materiału dowodowego i jego ocena w kontekście wszelkich innych dowodów. Uchybienie tym obowiązkom w sytuacji, gdy skarżąca w złożonym wniosku wskazuje istotne dla sprawy okoliczności, świadczy o tym, że nie podjęto wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Z kolei niedostateczne ustalenie stanu faktycznego sprawy w oparciu o prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe stanowi o uchybieniu przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na jej wynik. Na zakończenie wyjaśnić trzeba, że Sąd oddalając wniosek o powołanie biegłego kierował się przepisem art. 106 § 3 P.p.s.a, wedle którego, sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Niewątpliwie na mocy wskazanego przepisu sąd administracyjny może przeprowadzić postępowanie dowodowe tylko w ograniczonym zakresie, tj. w postaci dowodu z dokumentów, co oznacza, że nie jest możliwe przeprowadzenie jakichkolwiek innych dowodów, w tym powołania biegłego. Z kolei w ustosunkowaniu się do zgłoszonego w skardze wniosku o przyznanie od organu na rzecz skarżącej kwoty [...]zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia za poniesione straty i niepotrzebne przedłużanie sprawy, wskazać należy, że rozstrzygnięcie tej kwestii nie mieści się w uprawnieniach sądu administracyjnego. W związku z tym brak jest podstaw do przyznania wnioskowanej kwoty. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach postępowania Sąd orzekł stosownie do art. 200 P.p.s.a., uwzględniając w nich uiszczony przez skarżącą wpis od skargi w kwocie 100 zł. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien uwzględnić ocenę prawną przedstawioną przez Sąd i uzupełnić postępowanie dowodowe o zeznania świadków, których pisemne oświadczenia skarżąca przedłożyła i dopiero po ich wszechstronnej ocenie rozstrzygnąć o zasadności żądania strony.