II SA/Sz 823/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 września 2017 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Ś. z dnia [...] r. Nr [...], w części dotyczącej ponoszenia odpłatności przez skarżącego A. P. Decyzją z dnia [...] r., Nr: [...], wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2015 r. poz. 163 z późn. zm.) dalej: "u.p.s." Burmistrz Miasta Ś. realizując wniosek H. P. skierował ją do Domu Pomocy Społecznej w K. oraz ustalił odpłatność wnioskodawczyni za pobyt w domu pomocy społecznej w wysokości: [...] zł miesięcznie oraz orzekł, iż do ponoszenia odpłatności w wysokości [...] zł miesięcznie) zobowiązany jest syn wnioskodawczyni A. P., a pozostała wysokość - w kwocie [...] zł miesięcznie wnoszona będzie przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, iż H. P., która zwróciła się o skierowanie jej do domu pomocy społecznej, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Jej dochód stanowi renta wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...] zł. Zgodnie z art.61 ust. 2 pkt 1 pkt 3 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: - mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu; - małżonek, zstępni przed wstępnymi, - gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca oraz wnoszonymi przez inne osoby zobowiązane do ponoszenia opłat. Całkowity koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w K. wynosi [...]zł miesięcznie. Na podstawie art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. - opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 ww. ustawy, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ([...] zł). A. P. – syn wnioskodawczyni – prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, wykazuje dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł miesięcznie, jego żona pracuje w pełnym wymiarze czasu pracy i osiąga dochód w kwocie [...] zł miesięcznie. Łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, 300 % kryterium dochodowego rodziny stanowi kwota [...] zł, co oznacza, że A. P. jest zobowiązany do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej (dalej: "dps") w wysokości [...] zł. Od powyższej decyzji A. P. wniósł odwołanie, podnosząc, iż nie jest w stanie ponosić odpłatności za pobyt matki w dps w ustalonej wyżej wysokości. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. syn zobowiązany jest do ponoszenia odpłatności za pobyt matki w dps, jeżeli dochód na osobę w jego rodzinie wyższy jest niż 300% kryterium dochodowego, tj. od [...] zł na osobę, przy czym kwota pozostająca po ustaleniu opłaty nie może być również niższa niż 300% na osobę w rodzinie, tj. od kwoty [...] zł. Jak wynika z akt sprawy dochód 2-osobowej rodziny A. P., kształtuje się w wysokości [...] zł, zatem w przeliczeniu na osobę jest wyższy od [...] zł. Po wniesieniu ustalonej opłaty za pobyt matki w dps, w wysokości [...] zł rodzinie pozostanie do dyspozycji kwota [...] zł, tj. [...] zł na osobę. Organ I instancji prawidłowo ustalił zatem kwotę jego odpłatności za pobyt matki w d.p.s. bowiem wysokość kwoty pozostającej na osobę w rodzinie po dokonaniu opłaty równa jest określonemu przez ustawę kryterium dochodowemu. Tym samym Kolegium nie dopatrzyło się w rozstrzygnięciu organu I instancji naruszenia prawa. Ustawa nie przewiduje natomiast pomniejszenia dochodów rodziny o kwoty wydatków wykazane w odwołaniu. Organ odwoławczy podkreślił nadto, iż odpłatność odwołującego się za pobyt matki w dps jest niższa od odpłatności ponoszonej przez Państwo. Powyższą decyzję ostateczną A. P. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniósł, iż organ "nie uwzględnił wszystkich okoliczności towarzyszących temu problemowi" oraz wniósł o zwolnienie go z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w dps. W uzasadnieniu skargi wywiódł, iż o swojej sytuacji osobistej, rodzinnej i finansowej wielokrotnie pisał do MOPS w Ś., a także w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Nie jest w stanie opiekować się mamą ani łożyć na jej pobyt w dps. Wymuszenie na nim wskazanej w decyzji odpłatności spowoduje zaprzestanie spłaty kredytu hipotecznego lub inne negatywne skutki dla jego rodziny. Ta pozycja stałych wydatków jest priorytetowa i robią z żoną wszystko, aby regulować na bieżąco zobowiązania bankowe. Ani MOPS w Ś., ani SKO w K. nie chcą zauważyć tych comiesięcznych, stałych wydatków, które nie są wydatkami na luksusowe życie. SKO w K. zauważa, że odpłatność Państwa jest wyższa niż skarżącego. To porównanie uważa za nietakt, albowiem jego rodzina nie dysponuje budżetem w wysokości budżetu gminy czy miasta, a na codzienne życie pozostaje im bardzo skromna kwota ok. [...] zł miesięcznie. Organy cytują podstawy prawne swoich decyzji, ale nie widać w nich cienia empatii i zrozumienia, że oprócz przychodów skarżący i jego rodzina mają nieuniknione zobowiązania. Skarżący podnosi, iż mają z żoną czworo dzieci i siedmioro wnuków. To dla nich wybudowali dom i nie zrezygnują z walki o jego utrzymanie, gdyż dom ten jest ostoją dla tych dzieci oraz ich rodzin. Oczekuje, iż Państwo i jego organ, jakim jest Sąd, podejmą sprawiedliwą decyzję zwalniającą skarżącego z obowiązku dopłaty do utrzymania w dps jego Mamy, która jest [...]-letnią osobą, wymagającą całodobowej profesjonalnej opieki, której niestety nie jest w stanie jej zapewnić. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa. Uwzględnienie skargi, powodujące eliminację zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego, następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Sądowa kontrola dokonana w niniejszej sprawie według ww. kryteriów dała podstawę do uwzględnienia skargi, albowiem analiza akt postępowania administracyjnego wskazuje, iż organy obu instancji nie zbadały należycie sprawy i nie dokonały pełnej oceny możliwości wywiązania się skarżącego z obowiązku wynikającego z art. 61 u.p.s. oraz przepisów kodeksu rodzinnego odnoszących się do obowiązku alimentacyjnego dzieci wobec rodziców. W szczególności Sąd zauważa, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie znalazł pełnego odzwierciedlenia w treści decyzji, co oznacza, iż nie był on przedmiotem analizy przez organy obu instancji. Z materiału tego wynika, iż wnioskodawczyni H. P. miała więcej dzieci, które zobowiązane są do jej alimentacji, a zatem potencjalnie również mogłyby być zobowiązane do odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Wprawdzie obowiązek innych zstępnych wnioskodawczyni w tym zakresie nie ma wpływu na zobowiązanie skarżącego, jeśli nie wyczerpuje ono całości kosztów utrzymania osoby umieszczonej w dps, jednakże pełne omówienie sytuacji rodzinnej osoby umieszczonej w dps byłoby wskazane dla oceny zakresu obowiązku, który nałożono na skarżącego, w szczególności, w sytuacji, gdy wykazał on ponoszenie stałego wydatku z tytułu spłaty kredytu hipotecznego na budowę domu, w kwocie ok. [...] zł miesięcznie, które to obciążenie zostało w decyzji całkowicie pominięte. Wprawdzie Kolegium trafnie stwierdziło, iż zasady ustalania odpłatności zobowiązanych do alimentacji za pobyt umieszczonej w dps osoby uprawnionej do tej alimentacji ściśle określa przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., który nie przewiduje uwzględnienia wydatków na utrzymanie rodziny zobowiązanego (zostały one określone zawartym w tym przepisie algorytmem), to jednak – w ocenie Sądu - nie można pominąć wieloletniego stałego wydatku w postaci spłaty kredytu hipotecznego, który w tym wypadku został zaciągnięty długo przed umieszczeniem matki skarżącego w dps. Z akt postępowania nie wynika by umieszczenie matki skarżącego w dps było z nim konsultowane, w zakresie możliwości ponoszenia odpłatności bądź innego rozwiązania kwestii opieki nad matką. Nie wyjaśniono też kwestii dochodu z nieruchomości, której współwłaścicielką była H. P. i zamieszkiwała w niej przed umieszczeniem w dps, na co zwróciła uwagę jedna z jej córek – M. K. Kwestia ta mogła mieć istotne znaczenie dla ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w dps osób wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. w tym obciążenie skarżącego. Obciążenie skarżącego należnością wyliczoną wedle zasad określonych w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., bez uwzględnienia obowiązku spłaty zaciągniętego wcześniej kredytu hipotecznego, spłacanego do roku 2030, spowodowałoby konieczność pobrania przez niego kredytu na pokrycie ustalonej w skarżonej decyzji odpłatności za pobyt matki w dps, w sytuacji, gdy z rozliczenia wynika, iż pozostaje jego rodzinie kwota równa 300% kryterium dochodowego, czyli niezbędnego minimum. Ponadto zauważyć należy, iż w świetle art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej może w drodze umowy z zstępnym mieszkańca domu pomocy społecznej ustalić wysokość wnoszonej przez niego opłaty za pobyt tego mieszkańca w dps, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości osoby, na której ciąży obowiązek uiszczenia części tej opłaty. W aktach sprawy znajduje się projekt takiej umowy, jednakże w treści decyzji brak jakiegokolwiek odniesienia do niego, w szczególności czy został on skarżącemu przedstawiony i jak się on do tej propozycji ustosunkował. Umowa taka mogłaby dostosować wysokość odpłatności skarżącego do jego realnych możliwości w tym zakresie. Istotne byłoby też dokonanie ustaleń co do charakteru prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz uzyskanych z tego tytułu dochodów. W tym zakresie organ oparł się wyłącznie na oświadczeniu skarżącego, co nie pozwala na pełną ocenę sytuacji dochodowej jego i jego rodziny. Brak w tym zakresie wskazuje na naruszenie przez organy obu instancji art. 7 i 8 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej ponoszenia odpłatności przez skarżącego za pobyt jego matki w domu pomocy społecznej. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji winien wyeliminować wskazane wyżej braki i uchybienia w postępowaniu. Mając na uwadze argumentację zawartą w skardze, organ powinien przeprowadzić bardziej pogłębiony wywiad co do sytuacji rodzinnej i możliwości finansowych skarżącego, z uwzględnieniem jego dzieci, dla których – jak twierdzi – wybudował dom, na który wziął kredyt hipoteczny. Skoro wybudowany przez skarżącego dom służy również jako ostoja dla ich rodzin, należy rozważyć, czy rodziny te nie mogłyby wspierać skarżącego w kosztach spłaty tego kredytu, i w ten sposób wspomóc skarżącego w ponoszeniu kosztów utrzymania umieszczonej w dps matki (babci) tak, by kosztów tych nie przerzucać w całości na społeczeństwo. Jest to bowiem w pierwszej kolejności obowiązek osób zobowiązanych prawnie do alimentacji a rola państwa winna być tu wspomagająca. Dzieci skarżącego, jako zstępni osoby umieszczonej w dps, również należą do kręgu osób wymienionych w art. 61 ust.2 pkt 2 lit.b) ups., choć ich obowiązek alimentacyjny aktualizuje się w dalszej kolejności. Zawarte w skardze słowa, odnoszące się do wartości domu jako ostoi życia rodziny, powinny się odnosić również do członka tej rodziny, umieszczonego w dps.