II SA/Sz 824/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], znak: [...] wydaną na podstawie art. 104 K.p.a., art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 27, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.), § 2 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 grudnia 2015 r. w sprawie postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2015 r. poz. 2284), § 1 ust. 1, § 2 ust. 2, § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r., poz. 1238) Starszy Inspektor Centrum Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinnie w K., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K., w pkt 1 przyznał E. S. zasiłek rodzinny na syna K. M. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia do 31 października 2017 r. oraz zasiłek rodzinny na syna S. M. w wysokości [...] zł miesięcznie na okres od 1 stycznia do 31 października 2017 r. W pkt 2 organ I instancji, na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego, ustalił miesięczną kwotę do wypłaty zasiłku rodzinnego od 1 stycznia do 31 października 2017 r. w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że z dołączonych do wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego dokumentów wynika, iż w roku 2015 E. S. uzyskała dochód nieopodatkowany z tytułu funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł oraz ulgi na dzieci w wysokości [...] zł. W związku z powyższym jej miesięczny dochód z tytułu dochodów nieopodatkowanych wynosi [...] zł miesięcznie ([...] zł + [...] zł : 12 = [...] zł). K. T. M. i uzyskał w roku 2015 dochód nieopodatkowany z tytułu ulgi na dzieci w wysokości [...] zł. W związku z powyższym miesięczny dochód T. M. z tytułu dochodów nieopodatkowanych wynosi [...] zł miesięcznie ([...] zł : 12 = [...] zł). P. T. [...] od dnia 1 stycznia 2016 r. podjął zatrudnienie osiągając w miesiącu lutym 2016 r. dochód w wysokości [...] zł netto. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł miesięcznie ([...] zł + [...] zł + [...] zł = [...] zł : 4 osoby w rodzinie). Organ I instancji wyjaśnił, że kwota ta jest wyższa od kwoty określonej w art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Obliguje to organ, zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do zastosowania przepisu ust. 3a art. 5 tej ustawy i ustalenia kwoty zasiłku w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Dalej organ I instancji wyliczył, że dochód rodziny przekracza kwotę określoną w art. 5 ust. 1 ustawy pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę [...]zł ([...] zł – [...] = [...] zł). W związku z tym kwota przysługujących zasiłków wynosi [...] zł miesięcznie ([...] zł - [...] zł). Odwołanie od powyższej decyzji wniosła E. S. podnosząc, że nie zgadza się z decyzją, ponieważ dochody zostały źle obliczone. Wskazała, że w grudniu 2016 r. utraciła alimenty, a w styczniu zostały one policzone jako dochód mimo że już ich nie pobierała. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 23) zwana dalej "K.p.a.", art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych (j.t.: Dz. U. z 2015 r. poz. 114 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w pkt 1 oraz uchyliło zaskarżoną decyzję w pkt 2 i umorzyło postępowanie organu w tym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że dochód sześcioosobowej rodziny E. S. w [...] r. wynosił [...] zł na co składała się kwota alimentów oraz kwota ulg rodzinnych otrzymanych przez strony. Dzieląc tę kwotę przez 12 miesięcy otrzymamy dochód miesięczny w wysokości [...] zł : 6, tj. na osobę [...] zł. W ocenie Kolegium nie można dochodu z roku 2015 dzielić na 4 osoby. Należy wziąć pod uwagę zmianę składu rodziny w dniu wydawania decyzji i przeanalizować realny dochód na osobę w rodzinie w 2015 r., tj. [...] zł x 4 osoby = [...] zł +[...] zł dochód Pana M. z [...] r. = [...] zł : 4 osoby = [...] zł. Rodzina nie przekracza zatem kwoty [...]zł na osobę uprawniającą do przyznania zasiłku rodzinnego. Prokurator Rejonowy w K. zaskarżył opisaną powyżej decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 2 i 2a i 23 i 24, art. 4 ust 2, art. 5 ust. 1 i 3 i 3a i 3b i 3c i 4 i 4a i 7, art. 24 ust 6 i 7 u.ś.r., które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą wykładnię tych przepisów i przyznanie E. S. zasiłku rodzinnego na jej dzieci K. M. i S. M. po [...] złotych miesięcznie na okres od 1 stycznia do 31 października 2017 r. Prokurator wniósł o uchylenie w części zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., uchylającej pkt 2 wskazanej decyzji Prezydenta Miasta K. nr [...] z dnia [...] r., znak [...] i umarzającej postępowanie w zakresie zmniejszenia wysokości przyznanego E. S. zasiłku rodzinnego na jej dzieci K. M. i S. M. do kwoty [...]zł. W uzasadnieniu Prokurator wskazał, że stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest sprzeczne z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organ odwoławczy nie zastosował bowiem przepisów ustawy i stanął na stanowisku, że rodzina E. S. nie przekroczyła kryterium dochodowego, posługując się przy tym metodami wyliczeń nieznanymi w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Niezrozumiałym jest także uwzględnianie przez SKO dwójki dzieci E. S., które od [...] roku przebywają w rodzinie zastępczej. Z ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost wynika, że przy ustalaniu prawa do świadczeń powinna być brana pod uwagę aktualna sytuacja rodzinna i dochodowa co wynika z art. 3 pkt 2 i 2 a i 23 i 24, art. 5 ust 3-3 c i 4-4b i 7 art. 24 ust 6 i 7. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w odpowiedzi na skargę wniosło jej oddalenie. Na rozprawie w dniu 30 listopada 2017 r. Prokurator Prokuratury Regionalnej w S. wniósł o rozpatrzenie skargi i jej oddalenie. Wskazał, że w świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 17/11, tylko uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest błędne, natomiast jej rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Zgodnie bowiem ze stanowiskiem tego Sądu alimenty otrzymywane przez skarżącą na dzieci, które postanowieniem Sądu Rejonowego w K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt III Nms 1429/16, umieszczone zostały w pieczy zastępczej, powinny być uznane za dochód utracony. W takim przypadku dochód rodziny na osobę nie przekraczałby kryterium dochodowego i zasiłek rodzinny przysługiwałby na pozostałe w rodzinie dzieci w pełnej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień, bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Rezultatem tej kontroli jest wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu w przypadku stwierdzenia przez sąd, iż został on wydany z naruszeniem prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też stwierdzono naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, jak również gdy zaskarżony akt obarczony jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 P.p.s.a.). Mając na względzie brzmienie art. 50 § 1 w zw. z art. 52 § 1 P.p.s.a., nie budzi wątpliwości Sądu dopuszczalność skargi Prokuratora, który w sytuacji, gdy nie brał udziału w postępowaniu administracyjnym, może zaskarżyć decyzję administracyjną, w terminie 6 miesięcy od dnia doręczenia stronie rozstrzygnięcia w sprawie (art. 53 § 1 P.p.s.a.). Wymóg powyższy został w sprawie spełniony, gdyż zaskarżoną decyzję doręczono stronie postępowania administracyjnego w dniu 15 marca 2017 r., a skargę Prokurator wniósł w dniu 3 lipca 2017 r. Rozpoznając wniesioną skargę Sąd uznał, że zasadnie Prokurator zarzucił, iż dokonane przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie E. S. sprzeczne jest z treścią przepisu art. 5 ust. 1 u.ś.r. Rzeczony przepis obliguje organ do przeliczenia dochodu rodziny na osobę, nie wskazując jednocześnie, który stan osobowy rodziny przyjąć do tego wyliczenia w przypadku, gdy stan rodziny uległ zmianie i inny jest w dacie składnia wniosku o zasiłek rodzinny oraz inny w roku stanowiącym podstawę do ustalenia wysokości dochodu, tj. roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wydając zaskarżoną decyzję Kolegium wzięło pod uwagę, że w rozpoznawanej sprawie stan rodziny przez cały rok 2015 wynosił sześć osób, a z dniem 25 listopada 2016 r., w związku z umieszczeniem dwójki dzieci w pieczy zastępczej, uległ zmniejszeniu do czterech osób. Zdaniem Sądu dokonane przez Kolegium wyliczenie dochodu na osobę w rodzinie w żaden sposób nie da się wywieść z treści wskazanego powyżej przepisu art. 5 ust. 1 u.ś.r., czy też innych tej ustawy. W szczególności nie można uznać za prawidłowe podzielenie dochodu uzyskanego w roku 2015 przez sześć osób, pomnożenie tak uzyskanej kwoty przez cztery osoby, a następnie, po dodaniu dochodu uzyskanego, ponowne podzielenie tak obliczonego dochodu rodziny przez cztery osoby. Z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, że najpierw należy ustalić cały dochód rodziny i dopiero przeliczyć go na osobę w rodzinie. Jak już wyżej wskazano wątpliwość może budzić, który stan rodziny przyjąć do wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie w przypadku zmiany stanu osobowego rodziny. W tym zakresie wskazać można na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 października 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 729/17, w którym Sąd ten uznał, za Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach (wyrok z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt I IV SA/Gl 455/14), że liczbę osób w rodzinie, określa się według stanu rodziny istniejącego na dzień złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia. Za członka rodziny może być bowiem uznany tylko ten, kto w dacie składania wniosku wchodzi w skład rodziny w rozumieniu art. 3 pkt 16 u.ś.r. Przyznanie świadczenia zależy od aktualnej sytuacji dochodowej rodziny, którą ustala się na dzień złożenia wniosku. Niezależnie od powyższego, zasadnie na rozprawie Prokurator wskazał, że świadczenia otrzymywane przez E. S. w roku 2015 z funduszu alimentacyjnego na dwójkę dzieci umieszczonych w pieczy zastępczej od [...] r., powinny być uznane za dochód utracony w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. E. S. wskazywała na tą okoliczność w swoim odwołaniu, jednak organ odwoławczy całkowicie pominął ten zarzut i nie ustosunkował się do niego w swojej decyzji. Zgodnie z definicją "utraty dochodu", określoną w art. 3 pkt 23 u.ś.r., oznacza to utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej. f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.), h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych; j) utratą świadczenia rodzicielskiego, k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Jak wynika z treści przytoczonego powyżej przepisu, ustawodawca przewidział uznanie świadczeń pieniężnych wypłacanych z funduszu alimentacyjnego za dochód utracony tylko w jednym przypadku, tj. śmierci osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych. Jednak, zdaniem Sądu, jednoznaczne sformułowanie przepisu art. 3 pkt 23 lit. i) u.ś.r. nie wyłącza rozszerzenia definicji na inne przypadki skutkujące utratą świadczeń z funduszu alimentacyjnego w wyniku zdarzeń, na które osoby pobierające te świadczenia nie miały wpływu. Do takich przypadków, zdaniem Sądu, zaliczyć należy umieszczenie dzieci w pieczy zastępczej skoro zdarzenie to doprowadziło do wstrzymania wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Taką wykładnie wskazanego przepisu uznać należy za prawidłową i zgodną z konstytucyjnymi zasadami ochrony rodziny określonymi w art. 18 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis art. 18 Konstytucji RP stanowi bowiem, że małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie zaś z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Zauważyć należy, że gdyby w rodzinie skarżącej dwoje dzieci nie zostało z niej zabranych i umieszczonych w pieczy zastępczej, to przy sześcioosobowym stanie rodziny dochód na osobę w rodzinie nie przekroczyłby kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku rodzinnego i rodzina mogłaby otrzymać zasiłki rodzinne na dzieci w pełnej wysokości. Z powyższego wynika, że organ I instancji ustalając dochód na osobę w rodzinie E. S. przyjął podwójnie niekorzystny dla rodziny wariant. Nie uznał bowiem świadczeń alimentacyjnych przyznanych na dzieci umieszczone w pieczy zastępczej za dochód utracony, jednocześnie przyjął stan rodziny zmniejszony o dwie osoby. Zdaniem Sądu przyjętą przez organ I instancji wykładnię przepisu art. 5 ust. 1 u.ś.r. uznać należy za niezgodną z wyżej wskazanymi przepisami Konstytucji RP. Skoro do wyliczenia dochodu na osobę w rodzinie organ przyjął stan rodziny pomniejszony o dwójkę dzieci, to powinien również pominąć dochody, które związane były z funkcjonowaniem tych dzieci w rodzinie i zostały utracone z chwilą opuszczenia rodziny przez te dzieci. Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że słusznie także wskazał Prokurator, iż zaskarżona decyzja organu odwoławczego, aczkolwiek błędnie uzasadniona, zawiera prawidłowe rozstrzygnięcie. Nie jest więc dotknięta tego rodzaju naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie pkt 2 decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w tym zakresie doprowadziło do takiego stanu jakby organ I instancji uznał świadczenia alimentacyjne wypłacane na [...] dzieci, które opuściły rodzinę za dochód utracony. W obrocie prawnym pozostał bowiem utrzymany w mocy przez Kolegium pkt 1 decyzji organu I instancji przyznający skarżącej zasiłki rodzinne na pozostałą dwójkę dzieci w pełnej wysokości. Jest to rozstrzygnięcie prawidłowe sokoro dochód na osobę w rodzinie skarżącej nie przekracza kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania tych świadczeń. Z podniesionych wyżej przyczyn, na podstawie art. 151 P.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.