II SA/Sz 826/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Kwiecińska Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Inspektor Sanitarny z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w K. (organ I instancji) w związku ze zgłoszeniem podejrzenia choroby zawodowej u M. C. (dalej "M.C."), wszczął w dniu [...] lutego 2018 r. postępowanie administracyjne w sprawie. M.C została skierowana do Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w K. (jednostka orzecznicza I stopnia), który w dniu [...] lipca 2018 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu u niej choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego, wywołanego sposobem wykonywania pracy, tj. zespół cieśni w obrębie nadgarstka, poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013r. poz. 1367- dalej "rozporządzenie RM"). W orzeczeniu tym wskazano jako miejsce zatrudnienia lub wykonywania pracy, w którym wystąpiło narażenie zawodowe stanowiące przyczynę zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej, tj. E. K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (dalej "spółka", "skarżąca"); stanowisko i rodzaj pracy - pracownik filetowania ryb; czynnik narażenia zawodowego - obciążenie kończyn górnych, monotypowość rąk. Jako okres narażenia podano czas od [...] lutego 2016 r. do chwili obecnej. W orzeczeniu wskazano również, że M.C. "pracowała od [...].04.2000 r. jako sprzedawca - kasjer do [...].05.2009 r. Przez okres 2 lat filetowała ryby przy taśmie produkcyjnej w spółce (...). Nadmierne obciążenie kończyn górnych z monotypowością ich mchów spowodowało u praworęcznej zespół cieśni nadgarstka prawego". Ponadto podano, że M.C. wymagała operacyjnego odbarczenia nerwu pośrodkowego prawego w grudniu 2017 r. oraz iż charakter schorzenia i rodzaj wykonywanej pracy pozwalały rozpoznać u niej zespół cieśni nadgarstka prawego jako chorobę zawodową spowodowaną sposobem wykonywania pracy. Organ I instancji celem dokładnego rozpatrzenia sprawy kilkukrotnie (pisma z dnia [...] sierpnia 2018 r., [...] sierpnia 2018 r., [...] września 2018 r., 7 listopada 2018 r., [...] stycznia 2019 r., [...] stycznia 2019 r., [...] lutego 2019 r.) zwracał się do jednostki orzeczniczej I stopnia o złożenie stosownych wyjaśnień. Jednostka orzecznicza I stopnia dokonała korekty orzeczenia lekarskiego nr [...] w dniu [...] sierpnia 2018r. w zakresie okresu narażenia zawodowego M.C. oraz uzupełniła jego uzasadnienie. Organ I instancji wydał w dniu [...] kwietnia 2019 r. decyzję o stwierdzeniu u M.C. choroby zawodowej. Spółka złożyła odwołanie od ww. decyzji. Inspektor Sanitarny (organ odwoławczy) wydał w dniu [...] czerwca 2019 r. decyzję, w której uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Organ I instancji wydał w dniu [...] października 2019 r. decyzję o stwierdzeniu u M.C. choroby zawodowej. Spółka złożyła odwołanie od ww. decyzji. Organ odwoławczy wydał w dniu [...] grudnia 2019 r. decyzję, w której uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji przekazał jednostce orzeczniczej I stopnia wywiad zawodowy z [...] stycznia 2020 r., przeprowadzony u byłego pracodawcy M.C. - M. M., u którego M.C. pracowała od [...] kwietnia 2000 r. do [...] grudnia 2000 r. oraz od [...] kwietnia 2001 r. do [...] listopada 2001 r. na stanowisku pracy sprzedawca - kasjer z wnioskiem o zapoznanie z przesłaną kartą oceny narażenia zawodowego, dotyczącą M.C. oraz ustosunkowanie się do ww. wywiadu, w szczególności czy ma on wpływ na zmianę orzeczenia lekarskiego nr [...]. W dniu [...] stycznia 2020 r. do organu I instancji wpłynęło pismo jednostki orzeczniczej I stopnia, z którego wynikało, że praca M.C. w charakterze sprzedawca - kasjer u M. M. nie miała wpływu na treść orzeczenia nr [...]. Organ I instancji wydał w dniu [...] marca 2020 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej "K.p.a.") oraz art. 5 pkt. 4a oraz art. 37 ust.1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 59, dalej "ustawa o PIS"), w której stwierdził u M.C. chorobę zawodową - przewlekłe choroby obwodowego układu nerwowego wywołane sposobem wykonywania pracy - zespół cieśni w obrębie nadgarstka. Spółka złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym wskazała, że na podstawie zebranego materiału dowodowego nie można stwierdzić nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy przez M.C. w spółce. Organ odwoławczy wydał w dniu [...] lipca 2020 r. decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję organ I instancji. Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie oraz wskazał, że zwrócił się pismem z dnia [...] maja 2020 r. do jednostki orzeczniczej I stopnia celem wyjaśnienia kwestii związanej, m.in. z okresem zatrudnienia M.C. w spółce w stosunku do okresu jej zatrudnienia u innych pracodawców, objętych decyzją, różnic w metodologii wykonywania pracy u tych pracodawców w stosunku do pracy wykonywanej w spółce, czy miały one znaczenie dla rozwoju u ww. choroby zawodowej oraz czy niniejsza choroba mogła powstać w sposób samoistny. W odpowiedzi jednostka orzecznicza I stopnia pismem z dnia [...] czerwca 2020 r. wskazała, że dokonała właściwej analizy zebranego materiału, której wyniki ujęto w wydanym orzeczeniu oraz jego uzupełnieniu. W ocenie jednostki orzeczniczej I stopnia, wystąpienie u M.C. przedmiotowej choroby zawodowej spowodowane było jej pracą przy filetowaniu ryb w spółce oraz że wykluczono przyczyny samoistnego (z przyczyn ogólnoustrojowych) powstania u M.C. zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Organ odwoławczy przeanalizował zebrany materiał dowodowy, przytaczając treść art. 235ą i art. 235˛ ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1320- dalej "K.p.") stwierdził, że dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Organ odwoławczy podał, że podstawą do stwierdzenia choroby zawodowej jest wykazanie ścisłego związku przyczynowego pomiędzy charakterem wykonywanej pracy, a powstałymi objawami chorobowymi, przy czym rozpoznana jednostka chorobowa musi być bezwzględnie ujęta w wykazie chorób zawodowych, stanowiącym załącznik do rozporządzenia RM. Organ odwoławczy podał, że taką podstawą było orzeczenie jednostki orzeczniczej I stopnia, znajdujące się w aktach sprawy. Organ odwoławczy wskazał, że jednostka orzecznicza I stopnia uznała, że praca M.C u innych pracodawców charakteryzowała się różnorodnością czynności, a nie jednostajnym monotypowym obciążeniem kończyn górnych, zaś jej praca w spółce od [...] sierpnia 2015 r. wymagała powtarzalnych ruchów rąk podczas pracy dwuzmianowej przy taśmie produkcyjnej (8 godzin z przerwą 30 minutową), a monotypowość ruchów rąk podczas filetowania ryb spowodowała zespół cieśni nadgarstka. Organ odwoławczy podał, że w sprawie zaistniały podstawy do stwierdzenia choroby zawodowej u M.C. z uwagi na wystąpienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy narażeniem zawodowym, sposobem wykonywania pracy, a rozpoznaną jednostką chorobową. Spółka złożyła skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniosła o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Zarzuciła organowi naruszenie: 1. art. 235ą K.p. pracy w zw. z art. 5 pkt 4a ustawy o PIS, przez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie u M.C. choroby zawodowej w sytuacji, gdy na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie nie można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy przez M.C.; 2. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 K.p.a. w zw. z art. 37 ust. 1 ustawy o PIS, przez brak wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i przyjęcie, że: a) orzeczenie lekarskie nr [...] (i dalsze pisma uzupełniające te orzeczenie) może stanowić podstawę stwierdzenia choroby zawodowej u M.C. w sytuacji, gdy z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia nie wynika, że zostało ono wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego, b) materiał dowodowy w postaci orzeczenia lekarskiego został w dostateczny sposób uzupełniony przez jednostkę orzeczniczą I stopnia, mimo, że lekarz orzecznik nie dokonał merytorycznego uzupełniania orzeczenia w zakresie zawnioskowanym przez skarżącego, w szczególności nie wykluczył samoistnego powstania zespołu cieśni u M.C., bez związku z wykonywaną pracą; 3. art. 80 K.p.a. w zw. z art. 37 ust 1 ustawy o PIS, przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji: a. stwierdzenie choroby zawodowej u M.C., pomimo braku wykazania związku przyczynowego pomiędzy schorzeniem, a warunkami pracy panującymi w środowisku pracy, w szczególności zakładzie pracy prowadzonym przez skarżącego, b. przyjęcie, że stwierdzona jednostka chorobowa została spowodowana monotypowością ruchów rąk podczas filetowania ryb w sytuacji, gdy nie dokonano właściwej analizy pozostałych miejsc pracy, w których pracowała M.C., ani nie wykluczono samoistnego powstania schorzenia u tego pracownika. W odpowiedzi skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje: Spór w sprawie dotyczy ustalenia przez organy inspekcji sanitarnej choroby zawodowej u M.C. wywołanej sposobem wykonywania pracy, opisana w poz. 20.1. wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu R.M. Zgodnie z art. 235ą K.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Zatem o stwierdzeniu choroby zawodowej decyduje zachowanie dwóch przesłanek. Pierwsza to zamieszczenie danego schorzenia w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia, druga to ustalenie, że zostało ono spowodowane działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy. Podkreślić należy, że rozpoznawanie chorób zawodowych należy do lekarzy posiadających wymagane kwalifikacje, zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia (m.in. poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy) oraz II stopnia (instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy - § 5 rozporządzenia RM). Stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia RM, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Zgodnie z § 7 ust. 1 rozporządzenia RM, pracownik lub były pracownik, badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Wzmiankowane orzeczenie w postępowaniu o stwierdzenie choroby zawodowej ma kluczowe znaczenie, a inspektor sanitarny jest nim związany w sprawie, w tym znaczeniu, że nie jest uprawniony do kontroli merytorycznej orzeczeń lekarskich jednostek uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych, ani też do dokonywania własnych ustaleń prowadzących do odmiennego rozpoznania schorzenia (por. wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007 r., o sygn. akt II OSK 1078/06 i z dnia 12 maja 2010 r., o sygn. akt II OSK 335/10). Wynika to z faktu, że stanowi ono podstawowy wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Związanie organu sanitarnego orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie oznacza jednak bezkrytycznej akceptacji zawartych w nim informacji, gdyż jak każdy dowód w postępowaniu administracyjnym, podlega ono ocenie zgodnej z regułami dowodowymi określonymi art. 75 i następne K.p.a. Istotą związania, o którym mowa wyżej jest to, jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, że organy administracji, nie dysponując przeciwdowodami mogącymi wspomniane orzeczenia podważyć, nie mają w tym zakresie przesłanek do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia pracownika kształtuje się odmiennie, niż ustalono w toku badań stanowiących podstawę tych orzeczeń. Jeśli jednak organ uzna, że w sprawie konieczne jest uzupełnienie materiału dowodowego, to może on żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału (§ 8 ust. 2 rozporządzenia RM). Jak wynikało z akt, organy inspekcji sanitarnej oparły się o orzeczenie nr [...] jednostki orzeczniczej I stopnia oraz jego uzupełnienie, a także o dodatkowe wyjaśnienia tego organu. Jednostka orzecznicza I stopnia w sposób jednoznaczny uznała, że przedmiotowa choroba zawodowa u M.C. zaistniała na skutek wykonywania pracy w spółce, charakteryzującej się jednostajnym monotypowym obciążeniem kończyn górnych przy filetowaniu ryb i wykluczyła przyczyny samoistnego (z przyczyn ogólnoustrojowych) powstania u M.C. zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Ponadto jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że praca M.C u innych pracodawców charakteryzowała się różnorodnością czynności w przeciwieństwie do jej pracy w spółce. W ocenie Sądu, zarzuty spółki nie były zasadne. Podkreślić należy, że organy inspekcji sanitarnej nie są uprawnione do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania. Orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku podstaw do tego rozpoznania są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały one wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki NSA: z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13 i z dnia 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1567/13). Organ inspekcji sanitarnej nie powinien zatem wypowiadać się na temat diagnozy, wynikającej z orzeczenia lekarskiego, weryfikować zawartych tam konkluzji, np. poprzez własną interpretację wyników badań czy zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej. Wkraczałby przez to w dziedzinę wiedzy specjalistycznej i w istocie podważał fachowość lekarza, którego rola procesowa polega właśnie na pomocy w dokonaniu ustaleń faktycznych, jakie tej wiedzy wymagają. Zdaniem Sądu, brak było podstaw, by podawać w wątpliwość konstatację orzeczenia lekarskiego, odwołującego się ogólnie do wiedzy medycznej, skoro posiadanie wiadomości specjalnych zaliczających się do tej dziedziny jest oczywistą i konstytutywną cechą lekarza właściwego do orzekania w zakresie chorób zawodowych, który zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia RM musi spełniać specjalistyczne wymagania kwalifikacyjne. Zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia RM, rolą orzeczenia lekarskiego jest rozpoznanie choroby zawodowej, jego podstawą są wyniki przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacja medyczna pracownika lub byłego pracownika, dokumentacja przebiegu zatrudnienia oraz ocena narażenia zawodowego (por. wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2020 r. o sygn. akt II OSK 3615/19). Odnośnie do oceny orzeczenia lekarskiego w postępowaniu przed sądem administracyjnym w judykaturze przyjmuje się, że orzeczenie to (w tym również wydane przez podmioty specjalistyczne) podlega ocenie Sądu, jak każdy dowód. Jednocześnie trzeba wyjaśnić, że ze względu na brak odpowiedniej wiedzy nie może być ono kontrolowane pod względem medycznym. Dodatkowo przepisy proceduralne nie przewidują możliwości powołania dodatkowego biegłego w postępowaniu administracyjnym ani tym bardziej w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 24 lipca 2009 r. o sygn. akt II OSK 559/09, sąd administracyjny może mieć podstawy do weryfikacji orzeczenia lekarskiego (a co za tym idzie podjętej na jego podstawie decyzji administracyjnej) wyłącznie w sytuacji, jeśli orzeczenie jest niejasne, budzi zastrzeżenia i nie zawiera wyczerpującego uzasadnienia podmiotu wydającego orzeczenie co do podstaw rozstrzygnięcia, czyli jest niezrozumiałe dla organu, strony i sądu. Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie nie zaistniały tego typu wątpliwości, zaś orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej I stopnia jest wiążące, konkretne oraz zawiera logiczne i przekonujące wnioski, odnoszące się do istotnych okoliczności sprawy. Według Sądu, orzeczenie lekarskie zawierało elementy merytoryczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy z uwzględnieniem charakteru i sposobu wykonywania pracy M.C. Z ww. orzeczenia wynikało, że u M.C. rozpoznano chorobę zawodową, która powstała w związku ze sposobem wykonywania przez nią pracy (narażeniem zawodowym), co wypełniło przesłanki art. 235ą K.p. Jednostka orzecznicza I stopnia, w tym orzeczeniu i jego uzupełnieniu oraz dodatkowych wyjaśnieniach, szczegółowo i obszernie odniosła się do różnych miejsc zatrudnienia i rodzajów pracy wykonywanej przez M.C. na przestrzeni lat, kart oceny narażenia zawodowego oraz dokumentacji medycznej. Jednostka orzecznicza I stopnia stwierdziła, że praca M.C u innych pracodawców charakteryzowała się różnorodnością czynności w przeciwieństwie do jej pracy w spółce, która charakteryzowała się jednostajnym monotypowym obciążeniem kończyn górnych przy filetowaniu ryb. Ponadto ww. jednostka wykluczyła przyczyny samoistnego (z przyczyn ogólnoustrojowych) powstania u M.C. zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, jednostka orzecznicza I, w uzasadnieniu swojego orzeczenia lekarskiego o stwierdzeniu choroby zawodowej, jednoznacznie wskazała, że analiza narażenia zawodowego M.C. pozwalała uznać, że sposób w jaki wykonywała ona swoją pracę przyczynił się do powstania zmian przeciążeniowych pod postacią zespołu cieśni. Podkreślić należy, że jednostka orzecznicza I stopnia wypowiadała się kilkukrotnie w sprawie w związku z pismami organu i skarżącej. Wyjaśnić należy również, że decyzja o stwierdzeniu choroby zawodowej nie ustala pracodawcy, u którego warunki pracy spowodowały wystąpienie u pracownika choroby zawodowej, gdyż nie taka jest jej rola. Organy inspekcji sanitarnej nie są zobowiązane do udowodnienia, że praca u konkretnego pracodawcy chorobę tę spowodowała (§ 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia RM). Chodzi o zatrudnienie w warunkach, które mogły spowodować określone skutki zdrowotne, a nie o zatrudnienie w warunkach, które te skutki spowodowały. Ewentualna odpowiedzialność pracodawcy będąca następstwem stwierdzenia choroby zawodowej u jego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach narażenia zawodowego stanowi odrębną kwestię, zaś spory na jej tle należą do właściwości sądu cywilnego. Zdaniem Sądu, organy administracyjne obu instancji nie naruszyły w toku postępowania przepisów procesowych, zebrały materiał dowodowy w prawidłowy sposób, dokonały jego oceny i wywiodły z niego logiczne wnioski. Okoliczność, że z zebranego materiału dowodowego skarżąca wywodzi inne wnioski niż organ, nie świadczy o tym, że organ naruszył w sprawie przepisy postępowania administracyjnego. Organ w zaskarżonej decyzji poprawnie ustalił stan faktyczny oraz wskazał stosowne przepisy prawa i wyjaśnił ich zastosowanie. Przywołane orzeczenia sądowe dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), oddalił skargę.