II SA/Sz 829/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.),, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2007 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia własności nieruchomości oddala skargę. Wojewoda Z. decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L. M. od decyzji Starosty K. z dnia [...] znak: [...] o odmowie stwierdzenia nabycia przez niego własności zabudowanej działki nr [...] położonej w obrębie nr [...] miasta W. przy ul. [...], na podstawie art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, iż zgodnie z treścią przepisów dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu, tj. do dnia 7 września 1951r., nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. W celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, które zawierają określenie osób uprawnionych oraz powierzchni gruntów i innych składników gospodarstwa rolnego. Podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu przynależności przypadającej za gospodarstwo rolne jest prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania. Organ wskazał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z informacji Burmistrza W. z dnia [...] jednoznacznie wynika, że brak jest jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wprowadzenie L. M. w posiadanie spornej nieruchomości. Nadto brak jest dokumentacji świadczącej o zameldowaniu strony w latach [...] w W. przy ul. Ś. Natomiast z informacji Urzędu Miasta i Gminy w W. z dnia [...] i protokołu przesłuchania świadka w dniu [...] znajdujących się w aktach sprawy wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że L. M. nie był zameldowany pod wskazanym adresem w latach [...]. Ponadto dokument Starosty Powiatowego W. z dnia [...], znak: [...] obejmuje jedynie zezwolenie dla L. M. na zamieszkanie w strefie granicznej w miejscowości W. i nie oznacza faktu zameldowania. Wojewoda Z. podniósł, że przepis art. 1 powołanego dekretu wyraźnie precyzuje, że dotyczy on gospodarstw rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych. Z kolei z treści art. 5 i 6 tego aktu wynika, że w celu poświadczenia własności gospodarstwa rolnego i jego przynależności starosta wydaje z urzędu akty nadania, zaś granice gospodarstw rolnych oraz ich szacunek ustalało orzeczenie o wykonaniu aktu nadania, przed wydaniem którego granice gospodarstwa rolnego mogły być zmienione. Dopiero prawomocne orzeczenie o wykonaniu aktu nadania było podstawą wpisu w księdze wieczystej prawa własności i wierzytelności z tytułu należności przypadającej za gospodarstwo rolne. Strona postępowania wzywana przez organ I instancji do przedstawienia dowodów na potwierdzenie swoich roszczeń do spornej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] w obrębie miasta W., w tym aktu nadania i orzeczeniu o wykonaniu aktu nadania, stwierdziła, że tych dokumentów nie posiada. Okoliczność ta wynika również z notatki sporządzonej przez pracownika Urzędu Miasta i Gminy w W. w dniu [...] z rozmowy z L. M., w której oświadczył, że zwraca się do organu o wydanie aktu nadania oraz z pisma z dnia [...], w którym podaje, że takiego aktu nie posiada. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 i 13 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych organ stwierdził, iż Starosta K. podniósł w uzasadnieniu, że wnioskodawca domaga się zwrotu działki zabudowanej z ogrodem, która w jego ocenie nie jest gospodarstwem rolnym, a tym samym nie została spełniona przesłanka zawarta w art. 2 w/w dekretu. Zgodnie z art. 13 dekretu z dnia 6 września 1951r. przez gospodarstwo rolne rozumie się również działki gruntu, lecz pojęcia tego ustawodawca nie definiuje. Jednakże w ocenie organu odwoławczego stanowisko organu I instancji w tej kwestii nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie L. M. zarzucił jej naruszenie prawa materialnego – art. 2 ust. 1, art. 5 ust. 1 i art. 13 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych przez : 1/ wprowadzenie dodatkowych kryteriów niezbędnych do oceny posiadania przedmiotu sporu takich jak zameldowanie czy zamieszkiwanie, a wszystko to w sytuacji, gdy ustawa wymaga spełnienia jedynie jednej przesłanki, mianowicie posiadania, co nie oznacza, że fakt zamieszkania i zameldowania nie miał miejsca; 2/ wprowadzenie dodatkowego wymogu dla wydania pozytywnej decyzji, to jest posiadania aktu nadania, o którym z pewnością mowa w art. 5 ust. 1 dekretu, w sytuacji, gdy taki akt powinien być wydany po spełnieniu przesłanek ustawowych i miałby on charakter deklaratywny, ale wydany nie był, stąd żądanie wniosku o wydanie decyzji zastępującej taki akt, a więc decyzji tak samo deklaratywnej jak akt nadania. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ. W uzasadnieniu wskazał, że zasadniczą przesłanką nabycia gospodarstwa rolnego w rozumieniu art. 13 ust. 1 dekretu jest jego posiadanie, które to pojęcie nie zostało zdefiniowane, a zatem uprawnione jest, by przyjąć klasyczną definicję posiadania wyrażającego się tym co corpus i animus. Chodzi więc o klasyczne władztwo nad rzeczą – w tym przypadku - gospodarstwem rolnym. Skarżący stwierdził, że jakkolwiek zameldowanie nie kreuje posiadania, to ma znaczenie w ocenie wykonywania posiadania, a w związku z tym ustalenia w tym przedmiocie są istotne. Wytknął więc organowi brak oparcia rozstrzygnięcia na całokształcie materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie treści tymczasowego zaświadczenia tożsamości nr[...], z którego wynika, że było wydane w [...] i zawierało poświadczenia jego zameldowania w Gminie W. od [...]. Ponadto skarżący zarzucił sprzeczność stanowiska organu w tej kwestii z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Skarżący podniósł jednocześnie, że domaga się wydania decyzji o skutkach prawno – rzeczowych jak owy akt nadania, o którym mowa w art. 5 ust. 1 dekretu. Chodzi więc o decyzję deklaratywną poświadczającą to, co nastąpiło z mocy prawa. W jego ocenie wada rozstrzygnięcia polega na fakcie żądania okazania dokumentu, którego nie otrzymał bez swojej winy z uwagi na usunięcie go z przedmiotowej nieruchomości. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Z. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż ył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 191 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju Sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. W preambule dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na Obszarze Ziem Odzyskanych zapisano, że został wydany w celu ochrony i uregulowania własności chłopskiej na obszarze Ziem Odzyskanych, zapobieżenia wypaczeniom w wykonywaniu przepisów o osadnictwie rolniczym oraz dążeniu do zapewnienia rolnictwu najlepszych warunków dalszego rozwoju. Natomiast jego przepisy art. 1 i art. 2 wyraźnie precyzowały, że dotyczy on gospodarstw rolnych, nadanych w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i odnosi się do osób, które posiadają gospodarstwa rolne, prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności oraz na jego podstawie z mocy prawa stają się właścicielami tych gospodarstw. Pierwszą więc i zasadniczą przesłanką zastosowania przepisów powołanego dekretu jest nadanie gospodarstwa rolnego w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. Sam dekret nie określał przedmiotowego trybu osadnictwa rolniczego, jednakże w przepisie art. 10 odsyłał do dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska stanowiąc, iż w sprawach osadnictwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, nie unormowanych przepisami niniejszego dekretu, stosuje się przepisy dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska z tym, że osoba, która po dniu wejścia w życie niniejszego dekretu otrzyma akt nadania, staje się właścicielem tego gospodarstwa na zasadach niniejszego dekretu. Powołany dekret z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 48, poz. 279) w dziale II "Zasady ustroju rolnego i osadnictwa" określał tryb osadnictwa rolniczego stanowiąc w szczególności w art. 14 ust. 1, iż nabywcami gospodarstw (działek) mogą być obywatele polscy, którzy przybyli na obszar Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska w ramach akcji osiedleńczej kierowanej przez władze państwowe, bądź posiadają grunty rolne za zgodą władz państwowych. Kolejnym etapem było wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) z tak określonego kręgu nabywców gospodarstwa, stosownie do treści art. 25 ust. 1 w/w dekretu, które następowało w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego w dalszym ciągu aktem nadania. Dopiero uzyskanie aktu nadania dawało, zgodnie z przepisem art. 26 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1946r. prawo do objęcia tego gospodarstwa w posiadanie celem korzystania i pobierania z niego bezpłatnie pożytków. Omawiany dekret w rozdziale VI określał również właściwość władz powołanych do orzekania w trybie niniejszego dekretu. Tymi władzami były w myśl art. 33 władze administracji ogólnej oraz powołane przy tych władzach powiatowe i wojewódzkie komisje osadnictwa rolnego. Do zakresu działania komisji osadnictwa należało m.in. orzekanie o nadaniu gospodarstwa (działki), (art. 36 ust. 1 pkt 1 dekretu). Zasadnie zatem organy w toku postępowania administracyjnego dążyły do ustalenia czy nadanie L. M. nieruchomości (działki) w ogóle nastąpiło i czy odbyło się to w trybie osadnictwa rolniczego. Celowe było w tej sytuacji wbrew zarzutowi skarżącego, wezwanie go do przedstawienia aktu nadania, o którym mowa w dekrecie z dnia 6 września 1946r., by ustalić jego ewentualny tryb. Skarżący oświadczył wprost, że takiego aktu nie posiada, bo gdyby go posiadał, nie występowałby do organu z wnioskiem o nabycie przedmiotowej nieruchomości. Słuszne jest więc stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie, iż samo twierdzenie skarżącego, że w posiadanie spornej nieruchomości został wprowadzony legalnie, nie poparte żadnymi innymi dowodami, nie dają podstaw do przyjęcia, że mają tutaj zastosowanie przepisy dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. Wobec braku zasadniczej przesłanki zastosowania w/w dekretu w sprawie L. M., określonej w jego art. 1, jako zbędne jawią się rozważania organów dotyczące przesłanki posiadania, o której stanowi art. 2 ust. 1 powołanego dekretu, w tym w szczególności znaczenie dotyczące kwestii zamieszkiwania i zameldowania. Miałyby one znaczenie jedynie wówczas gdyby konieczna stała się potrzeba oceny przesłanki posiadania określonej w tym przepisie, czyli w przypadku bezspornego ustalenia nadania skarżącemu nieruchomości w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych. W tym stanie rzeczy uprawniony jest pogląd, że podniesione w skardze zarzuty, odnoszące się do oceny przesłanki posiadania gospodarstwa, nie mają znaczenia w ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.