II SA/Sz 833/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder /spr./ Sędzia WSA Maria Mysiak Protokolant St. Sekr. Sąd. Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2005r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] . Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] . Nr [...] II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego [...] kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 i art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), pozbawił S. W. uprawnień kombatanckich przyznanych orzeczeniem Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia [...] r. z tytułu udziału w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej pełniąc służbę w Ochotniczej Rezerwie Milicji Obywatelskiej. W uzasadnieniu organ podał, że własną decyzją z dnia [...] r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] r.S. W. został pozbawiony uprawnień kombatanckich lecz Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 15 stycznia 2003 r. uchylił obydwie decyzje. Zgromadzone w aktach ZBoWiD dokumenty, w tym zaświadczenie Wojewódzkiego Sztabu ORMO z dnia [...] r. oraz Komendy Wojewódzkiej MO z dnia [...] r. jednoznacznie wskazują na to, że S. W. uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej biorąc udział w walkach z "reakcyjnym podziemiem". Dowody z dokumentów korzystają z domniemania prawdziwości domniemanie to nie zostało przez stronę obalone dowodem przeciwnym. S. W. powołał się w piśmie z dnia [...] r. na okoliczność, że w ramach służby w ORMO brał udział w rozbijaniu pozostałych po przejściu frontu żołnierzy niemieckich ( być może grup [...] ), jednakże zdaniem organu sam fakt uczestnictwa w walkach z tą formacją nie przemawia za zachowaniem stronie uprawnień kombatanckich na mocy art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Kierownik Urzędu powołał się przy tym na uchwałę 7 sędziów z dnia 12 czerwca 2000 r. OPS 5/00 – ONSA 1001/1/3, zgodnie z którą Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach (...). W przekonaniu organu, tym bardziej ORMO nie przysługiwał status zmilitaryzowanej służby państwowej. Nadto w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających podnoszone przez stronę okoliczności. Dowodów takich brak jest również w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej, do którego organ zwracał się pismem z dnia [...] r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy S. W. zarzucił, że organ orzekający w sprawie pomimo zaleceń zawartych w wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2003 r., zgodnie z którymi w sprawie o pozbawienie uprawnień winien być wzięty pod uwagę jego udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach (...) w marcu 1945 r., a więc przed odbywaniem służby w ORMO nie odniósł się do całego zebranego w sprawie materiału dowodowego. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. Organ odwoławczy stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie decyzji ostatecznej. Kierownik Urzędu stwierdził, że nie budzi wątpliwości fakt, że zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej jako członek Ochotniczej Rezerwy Milicji Obywatelskiej. W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki pozbawienia kombatanta uprawnień kombatanckich, jako że wykonywanie obowiązków członka ORMO nie mieści się w żadnym z tytułów, z którymi ustawa wiąże możliwość ich zachowania. W ustawie status kombatanta związany został z działalnością w składzie formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Działalność w ramach ORMO nie została zaliczona przez ustawodawcę do tytułów uzasadniających zachowanie przyznanych wcześniej uprawnień kombatanckich. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści art. 25 ust. 2 pkt 2 zdanie 2 ustawy o kombatantach (...) . W sprawie nie ma również zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy, który uznaje za działalność kombatancką uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami UPA oraz grupami [...] . S. W. podniósł, że brał udział w rozbrajaniu Niemców jeszcze przed wstąpieniem w szeregi ORMO. Na tą okoliczność przedstawił oświadczenia dwóch świadków A. S. i A. P. Z oświadczeń świadków wynika, że strona brała udział w rozbrajaniu Niemców na tyłach Armii Czerwonej. Rozbrajanie to nie było prowadzone w ramach zmilitaryzowanej służby państwowej w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 5 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W ocenie organu, ani ORMO, ani też samorzutnie sformowany oddział samoobrony nie może być uznany za zmilitaryzowaną służbę państwową w rozumieniu ustawy. Potwierdza to utrwalone orzecznictwo, które pojęcie zmilitaryzowania ujmuje w kategorii prawnej a nie faktycznej. W znaczeniu prawnym pojęcie to polega na podporządkowaniu aktem prawnym określonej służby państwowej celom i zadaniom wojskowości (uchwała 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.06.2000 OPS 5/00- ONSA 2001/1/3 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9.02.2001, III RN 59/00-OSNAPiUS Nr 19/2001, poz. 572). Do strony nie ma również zastosowania art. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. S. W. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] r. W ocenie S. W. organ rozpatrując sprawę pozbawienia go uprawnień kombatanckich nie wyjaśnił dostatecznie sprawy w zakresie posiadania przez skarżącego innego tytułu kombatanckiego, a w konsekwencji brak było podstaw do właściwej oceny materiału dowodowego i rozstrzygnięcia sprawy. Skarżący podaje, że wyczerpał już wszystkie możliwości udokumentowania, że należą mu się uprawnienia kombatanckie za działalność w oddziałach wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wbrew twierdzeniom organu orzekającego w sprawie w oddziale, w którym walczyłem część grupy była żołnierzami Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich, którzy walczyli w konspiracji z przyczyn niepodległościowych. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga jest zasadna. Istotnym dla rozpoznania wniesionej skargi jest fakt, że wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku powtórnego rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), który ma charakter bezwzględnie obowiązujący, ani organ administracji publicznej, jak również sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż ocena ta wiąże je w sprawie. Związanie wynikające z tego przepisu przestaje obowiązywać jedynie w przypadku zmiany stanu prawnego lub zmiany stanu faktycznego. Dodać również należy, że związanie oceną prawną obejmuje również wskazania co do dalszego postępowania. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 1999 r. IV S.A. 587/97 ( nie publ. ) zasada ta została skonkretyzowana, albowiem Sąd stwierdził: " W sytuacji kiedy Sąd stwierdza istotne uchybienia w postępowaniu dowodowym, uniemożliwiające mu rozstrzygnięcie finalne, uchyla zaskarżony akt i przekazuje sprawę organowi administracyjnemu do ponownego rozpatrzenia. W takiej sytuacji organ związany jest wskazaniem Sądu co do uzupełnienia postępowania. Jeżeli uzupełnione postępowanie wskazuje na zasadność poprzedniej decyzji, nic nie stoi na przeszkodzie wydaniu identycznego rozstrzygnięcia." Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w wyroku z dnia 15 stycznia 2003 r.- sygn. akt SA/Sz 539/01 orzekł powołując się na uchwałę NSA z dnia 4 marca 2002 r. – sygn. akt 13/01, iż Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w ramach jednego postępowania weryfikacyjnego o pozbawienie uprawnień winien wyjaśnić, czy istnieją przesłanki uzasadniające zachowanie przez skarżącego uprawnień z tytułów określonych w ustawie o kombatantach(...), skoro skarżący się na te okoliczności powołuje, albowiem nie jest to postępowanie w nowej sprawie, ale w granicach tej samej sprawy. Skarżący powoływał się w toku postępowania weryfikacyjnego na swój udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawa o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, w marcu 1945 r. przed okresem służby w ORMO, za którą przyznano mu uprawnienia kombatanckie. Zadaniem organu było zatem przeprowadzenie postępowania dowodowego co do okoliczności podniesionych przez S. W. związanych z utrzymaniem uprawnień kombatanckich z innego tytułu aniżeli "utrwalanie władzy ludowej". Jakkolwiek stosownie do zapisu § 4 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawienia i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień (Dz. U. Nr 116, poz. 745), "po wszczęciu postępowania weryfikacyjnego Urząd wzywa osobę, której uprawnień dotyczy to postępowanie, do przedstawienia związanych z przedmiotem postępowania wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów", to jednak przerzucenie ciężaru dowodu w tym postępowaniu na wnioskodawcę nie oznacza zaniechania stosowania ogólnych reguł postępowania dowodowego określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zobowiązanie przez Sąd organu do wyjaśnienia okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę jako tych, które stanowią podstawę do utrzymania uprawnień kombatanckich oznacza, iż organ winien zbadać wszystkie okoliczności faktyczne związane ze sprawą. Art. 75 Kpa stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Tymczasem Kierownik Urzędu ograniczył postępowanie dowodowe do zbadania zasobów archiwalnych, co w oczywisty sposób uchybia zasadom postępowania dowodowego. Zdaniem Sądu, organ nie odniósł się również w sposób zgodny z regułami postępowania dowodowego do dowodów z oświadczeń złożonych przez osoby, które wspólnie ze skarżącym rozbrajały żołnierzy niemieckich na tyłach Armii Czerwonej, przedłożonych przez skarżącego. Oświadczenia te z racji informacji w nich zawartych, wbrew logice całego postępowania, nie zostały zweryfikowane poprzez dopuszczenie dowodu z przesłuchania. Ubocznie podnieść należy, że w sprawach dotyczących uprawnień kombatanckich oświadczenia świadków zawierające opis okoliczności istotnych dla sprawy stanowią dowód niezwykle cenny i często, zważywszy na wiek i stan zdrowia osób je składających, do których zwrócono się o przedstawienie odległe w czasie faktów historycznych, wręcz unikalny. Z tego powodu organy administracji publicznej z niezwykłą starannością winny weryfikować te dowody i badać w postępowaniu, przy użyciu przewidzianych prawem środków dowodowych, ich przydatność dla sprawy. Wskazane przez Sąd uchybienia w postępowaniu administracyjnym, których efektem jest zaskarżona decyzja, skutkują uchyleniem tej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stąd też orzeczono jak w sentencji. W kwestii wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152, natomiast o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 tej ustawy.