II SA/Sz 835/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Aleksandra Jawoszek po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] z siedzibą we W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach p o s t a n a w i a: odmówić Skarżącej przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 8 sierpnia 2018 r. [...] we W. zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek został uzupełniony poprzez złożenie w dniu 5 września 2018 r. wypełnionego formularza urzędowego wniosku PPPr. Na podstawie zawartego w formularzu PPPr oświadczenia ustalono, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok "[...] zł", stan konta na rachunku bankowym złotówkowym wynosi minus [...] zł, a na walutowym - [...] Euro. W uzasadnieniu wniosku podano, że w 2017 r. wnioskodawczyni poniosła stratę w wysokości [...] zł; jej rachunki bankowe zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność uiszczenia wpisu. Dodano, że wnioskodawczyni ma zobowiązania z tytułu wynagrodzeń dwóch pracowników zatrudnionych w Spółce. Spółka została wezwana pismem z dnia 11 września 2018 r. do nadesłania dodatkowych dokumentów, obrazujących sytuację finansową i wykonując ww. zobowiązanie przedłożyła: - wyciąg z rachunku bankowego obejmujący dokonany w dniu 8 grudnia 2017 r. przelew kwoty [...]zł do Urzędu Skarbowego we W.; - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-P. P. z dnia 19 grudnia 2017 r. o aktualizacji zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego – kwota należności głównej [...] zł, kwota odsetek [...] zł; - rachunek zysków i strat oraz bilans za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. wraz ze sprawozdaniem zarządu z działalności spółki za 2017 rok oraz dodatkowymi informacjami i objaśnieniami; - zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodu [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł; - zeznanie podatkowe [...] za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł; - deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2018 r. P. S. oświadczył także, że rachunek bankowy Spółki został zablokowany przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-P. P. do kwoty [...]zł. Blokada do chwili obecnej nie została zdjęta. Spółka nie posiada środków trwałych wobec niedokonywania przez Spółkę zakupu towarów, które byłyby wykorzystywane przez okres ponad pięciu lat jako środki trwałe. Nie posiada też ruchomości o wartości większej niż [...] zł bądź nieruchomości. Spółka zatrudnia dwie pracownice biurowe, z czego jedna otrzymuje wynagrodzenie w kwocie [...]zł [...] gr, a druga pozostaje na zasiłku chorobowym wypłacanym przez ZUS. Wynagrodzenie brutto Prezesa Zarządu to [...] zł miesięcznie. Ponadto prokurent wyjaśnił, że z powodu trudnej sytuacji finansowej Spółka nie ponosi kosztów obsługi prawnej w niniejszej sprawie, do chwili obecnej Spółka nie dokonała zapłaty za wystawione na jej rzecz faktury przez pełnomocnika. Spółka nie przedłożyła zaś: dokumentów potwierdzających stan środków pieniężnych w kasie za trzy ostatnie miesiące; kopii deklaracji VAT-7 za lipiec 2018 r.; kopii księgi podatkowej za czerwiec 2018 r., lipiec 2018 r. i sierpień 2018 r.; dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników (np. wyciąg z umowy spółki), a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy albo oświadczenia i dokumentów wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie spółki przez jej wspólników; wyciągów z rachunków bankowych (w tym zajętych) za czerwiec 2018 r., lipiec 2018 r., sierpień 2018 r. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie podkreśla się również, że w przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). Biorąc pod uwagę powyższe oraz wykazaną sytuację finansową Spółki, stwierdzić należy, że jej wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie na Skarżącej obecnie spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Nadmienić także należy, że sytuacja finansowa i zdolność do ponoszenia ciężarów związanych z prowadzeniem sporów sądowych Spółki była już oceniana, z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej, przez referendarzy sądowych i sądy administracyjne. Z postanowień wydanych w przedmiocie prawa pomocy (odmawiających przyznania prawa pomocy), wynika że Spółka w swoich wnioskach wykazuje takie same okoliczności związane z prowadzoną działalnością gospodarczą, wskazujące na brak majątku, straty podatkowe, zajęcia rachunków bankowych, zobowiązania z tytułu wynagrodzeń pracowników, rozdysponowanie środków pieniężnych na spłatę do urzędu skarbowego. Pomimo tych okoliczności podkreślono, że Spółka uzyskiwała znaczne przychody w latach 2016 r. i 2017 r., zaś jej wielomilionowe koszty nie mogą przesądzać jednoznacznie o złej sytuacji finansowej. Uznano, że powoływane okoliczności, takie jak rozliczanie strat podatkowych, prowadzone egzekucje i zajęcia rachunków bankowych nie mogą automatycznie przemawiać za pozytywnym załatwieniem wniosku Skarżącej. W związku z powyższym, w wyniku przeprowadzonych postępowań odmawiano Skarżącej przyznania prawa pomocy stwierdzając, że nie wykazała, iż nie jest w stanie zgromadzić środków finansowych niezbędnych do partycypowania w kosztach postępowania sądowego. Referendarz sądowy rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela powyższe stanowisko. Oceniając przedłożone w niniejszej sprawie oświadczenia i dokumenty, stwierdzić należy, że Spółka również nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków pieniężnych, ani że nie jest w stanie ich zdobyć, aby wyżej wskazany wpis sądowy, jak i pozostałe koszty sądowe, uiścić. Po pierwsze z tego powodu, że posiada znaczny potencjał finansowy. Po drugie jej wniosek zawiera szereg mankamentów dowodowych, które uniemożliwiają uwzględnienie wniosku. Wprawdzie Spółka nadesłała materiał obejmujący szereg dokumentów (m.in. deklaracje VAT-7, rachunek zysków i strat oraz bilans za 2017 r., deklaracje CIT-8 za 2016 r. i 2017 r., oświadczenia prokurenta o stanie majątkowym, wynagrodzeniach pracowników i członka zarządu, braku środków trwałych) twierdząc, że jej trudna sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie wpisu sądowego, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, przedstawione dane nie przekonują o zasadności udzielenia pomocy w niniejszej sprawie. O znacznym potencjale finansowym Spółki świadczy bowiem wysokość uzyskiwanych wcześniej przychodów (w latach 2016 i 2017 zaewidencjonowała przychody w kwotach odpowiednio: [...] zł i [...] zł), a więc w okresie kiedy to prowadzone było postępowanie zakończone obecnie zaskarżoną decyzją. Wskazać zatem należy, że o konieczności ponoszenia kosztów sądowych strona wiedziała już faktycznie wcześniej, aniżeli w dacie wniesienia skargi i jako podmiot profesjonalnie prowadzący działalność gospodarczą powinna była zabezpieczyć środki na ten cel. Oceniając zatem sytuację Skarżącej na podstawie przedłożonych dokumentów trzeba uznać, że osiąga ona, a przynajmniej posiada potencjał, aby osiągać znaczne przychody, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z zanotowaną stratą oraz zablokowaniem środków finansowych na rachunku bankowym. Niezależnie od powyższego, w ocenie referendarza sądowego, stan majątkowy skarżącej nie został w pełni przedstawiony, Skarżąca bowiem uchyliła się od złożenia niektórych z żądanych dokumentów i oświadczeń. W tym miejscu należy powtórzyć, że ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. W tym miejscu na podkreślenie zasługuje także ugruntowany już w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy wynika, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Jednocześnie podkreślić należy, że to przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy do przedłożenia tychże wyjaśnień i dokumentów ("strona jest obowiązana złożyć na wezwanie"). Spółka nie przedłożyła pełnych wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów obrazujących przepływy środków w kasie, ani ksiąg rachunkowych za okres trzech miesięcy. W sytuacji, gdy Skarżąca, mimo wezwania, nie przedkłada dokumentów źródłowych w żądanym zakresie, nie wyjaśniając jednocześnie przyczyn tego stanu rzeczy, nie jest możliwa pełna ocena jej rzeczywistych zdolności płatniczych. Brak wyciągów z rachunków bankowych oraz brak raportów kasowych powoduje, że nie można ustalić jaki jest rzeczywisty przepływ środków pieniężnych w firmie, w tym także sposób rozporządzania tymi środkami w dłuższym czasie. Wyciągi z rachunków bankowych oraz raporty kasowe to dokumenty, które najpełniej obrazują wysokość środków jakimi skarżąca realnie dysponuje i na co je przeznacza. Z kolei brak wyciągów z ksiąg rachunkowych powoduje, że w sprawie nie ma żadnych dokumentów obrazujących aktualny stan Spółki, obrót firmy, częstotliwość i wysokość transakcji, których stroną jest Skarżąca. Struktura obrotów na rachunku bankowym i w kasie firmy, obroty oraz liczba i wartość transakcji pozwala na dość dokładną ocenę, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa i możliwość Skarżącej uiszczenia kosztów sądowych w sprawie, chociażby w części. Skarżąca uniemożliwiła dokonanie takiej merytorycznej oceny. Zdaniem referendarza sądowego zgromadzenie i przedłożenie tych dokumentów w żadnym razie nie jest dla przedsiębiorcy czasochłonne, ani uciążliwe. W warunkach niniejszej sprawy, nie można ocenić tym samym, czy skarżąca rzeczywiście nie posiada i nie jest w stanie zdobyć środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Nie można wykluczyć przy tym, że jest to obiektywnie możliwe, skoro jak twierdzi ponosi wydatki na wynagrodzenia pracowników oraz prezesa spółki. Ponadto, Spółka nie wykazała w żaden sposób, mimo wezwania, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólnika na pokrycie kosztów sądowych, nie jest możliwe. Tymczasem spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1577 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. A. Kidyba, "Kodeks spółek handlowych. Komentarz.", Tom I. Komentarz do art. 1-300 K.s.h.). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/15, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn.. akt II FZ 701/11, z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I FZ 160/16, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Referendarz sądowy zwrócił natomiast uwagę, że Spółka dokonywała dokapitalizowania Spółki w formie podwyższenia jej kapitału zakładowego z [...] zł do [...] zł w drodze zwiększenia liczby udziałów ze [...] o łącznej wartości [...] zł do [...] o łącznej wartości [...] zł, co zostało odnotowane w KRS w dniu 22 maja 2018 r. Udziały te objął w całości jedyny wspólnik Spółki. Wspólnik Spółki posiadający ww. udziały o wartości [...] zł, otrzymujący wynagrodzenie od Spółki w wysokości [...] zł brutto miesięcznie, nie może pozostawać bierny w sytuacji trudności finansowych i oczekiwać udzielenia przez państwo bezzwrotnej pomocy finansowej na prowadzenie postępowań sądowych. Wreszcie wskazać należy, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (zob. postanowienie NSA z dnia 29 marca 2011 r., I OZ 191/11, LEX nr 794951, postanowienie NSA z dnia 16 maja 2014 r., II FZ 553/13, LEX nr 1460148). Pozostawanie w obrocie prawnym jako przedsiębiorca wiąże się z koniecznością podejmowania wszelkich działań niezbędnych do efektywnego prowadzenia działalności gospodarczej i regulowania wszelkich związanych z nią należności tak prywatnoprawnych, jak i tych o charakterze publicznym. W ocenie referendarza sądowego, Spółka nie wykazała, aby podejmowała dla potrzeb uiszczenia kosztów sądowych w tej sprawie jakiekolwiek dodatkowe działania w ramach szerokiego zakresu działalności w celu zdobycia środków na pokrycie swoich zobowiązań, w tym także na choćby częściowe ich pokrycie (np. w formie ww. dopłat wspólników). Ze złożonego wniosku ani dokumentów nie wynika, aby Spółka nie miała żadnej już możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie, pomimo tego, że jak twierdzi nie posiada żadnego majątku i środków pieniężnych, a z bilansu wynika, że jej zobowiązania od dłuższego czasu przekraczają należności. Z dostępnej w Internecie, a odnoszącej się do Spółki informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu Spółki czy postępowaniu upadłościowym. Konkludując, z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że Strona, pomimo podnoszonych trudności finansowych, braku majątku, znacznego zadłużenia i prowadzonych postępowań egzekucyjnych, nie zamierza likwidować działalności, a zatem – zdaniem referendarza sadowego - może uzyskiwać przychody lub też może uzyskać środki w formie pożyczki czy dopłat wspólnika. Przyjęcie argumentacji Skarżącej i poprzestanie na niej prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, który zrezygnował z aktywności, obciążony jest postępowaniem egzekucyjnym, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Prowadziłoby to z kolei do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie wyjątkowa sytuacja, o której mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Wobec tego, na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.