II SA/Sz 836/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2021 r. sprawy ze skargi L. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. L. M. wnioskiem z dnia 16 lipca 2019 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. o przyznanie mu zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za użytkowanie działki. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r., a następnie decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. oraz decyzją z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] (wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy) Prezydent Miasta S. odmówił wnioskodawcy przyznania zasiłku celowego na wskazany powyżej cel, motywując to tym, że wnioskodawca nie jest dzierżawcą działki, użytkuje ją nielegalnie w rozumieniu przepisów dotyczących ogrodów działkowych. Osobą zobowiązaną do wnoszenia opłat jest bowiem wyłącznie M. W.. Organ wskazał, że wnioskodawca może korzystać z bezpłatnego miejsca w schronisku dla bezdomnych, a także powołał się na niskie zasoby finansowe MOPR. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wnioskodawca objęty jest stałą pomocą społeczną, w formie zasiłku stałego i zasiłków celowych na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, takich jak leki, czy żywność. W odwołaniu od decyzji organu I instancji L. M. podniósł, że jego pobyt w schronisku byłby dużo wyższym obciążeniem dla budżetu Ośrodka niż kwota wsparcia na opłaty za pobyt na działce, użytkowanie elektryczności, wody, itp. Wyjaśnił, że nie wynajmuje działki, ale ją współużytkuje. Przebywanie na działce czy to w formie całodziennej, czy weekendowej nie narusza zakazu zamieszkiwania na działce. Podał, że wynajęcie pokoju jest mało realne przy jego dochodach, w schronisku zaś panują złe warunki sanitarne i epidemiologiczne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 1 pkt 3 i ust. 3, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i wskazało, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą. W tej sytuacji znajduje zastosowanie kryterium dochodowe w wysokości 701 zł. Z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku dochód wnioskodawcy z tytułu zasiłku stałego wyniósł [...] zł. Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że przekazując sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy powinno zostać wzięte pod uwagę to, że wnioskodawca nie jest uprawniony do żadnego lokalu mieszkalnego, jego dochody są niskie, nie chce mieszkać w schronisku, ani korzystać z noclegowni. Jednocześnie aktualna sytuacja epidemiczna nie jest wskazaniem do kierowania tam osób, które w inny sposób są w stanie zapewnić sobie miejsce pobytu. Kolegium podało, że po uzupełnieniu przez organ I instancji postepowania dowodowego, z zaświadczenia z dnia [...] czerwca 2020 r. Prezesa ROD [...] wynika, iż prawnym użytkownikiem działki, na której przebywa wnioskodawca jest M. W.. Nikt inny nie ma żadnych praw do użytkowania ww. działki. Oddanie działki lub jej części osobie trzeciej do płatnego lub bezpłatnego użytkowania jest niezgodne ze Statutem ROD, regulaminem oraz przepisami ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych. Do pisma dołączony został wykaz opłat należnych z tytułu użytkowania działki na łączną kwotę [...]zł. Obejmują one oprócz 3 rat za wodociąg (inwestycja) opłaty przewidziane za rok 2020, wodę licznikową do zapłaty za 2019 r. (pozostało do zapłaty [...] zł), energię elektryczną od lipca do grudnia 2019 r. oraz opłatę ogrodową za 2019 r. W ocenie organu odwoławczego, ww. pismo Prezesa ROD [...] w sposób jednoznaczny stwierdza, że współużytkowanie działki z jej prawnym użytkownikiem jest niezgodne ze stanem prawnym regulującym kwestie związane z ogrodami działkowymi. Ponadto, z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawca przebywa na działce co najmniej od roku, co świadczy o jego całorocznym zamieszkiwaniu na działce. Sytuacja taka nie jest zgodna z prawem, może też stanowić zagrożenie dla strony w okresie zimowym, dlatego organ I instancji mógł już tylko z tego powodu odmówić przyznania zasiłku celowego na wnioskowany cel. W takiej sytuacji bez znaczenia pozostaje, że ewentualne wydatki na schronienie dla strony stanowiłyby dla Ośrodka większy wydatek niż przyznanie zasiłku celowego na dofinansowanie do opłat za użytkowanie działki. Środki publiczne nie mogą być wydatkowane niezgodnie z prawem. Kolegium zauważyło, że zgodnie z przedłożonym rachunkiem z dnia 18 maja 2019 r. do zapłaty za użytkowanie działki była kwota [...]zł, w której mieściły się też 3 raty za wodociąg. Z wykazu opłat należnych z tytułu użytkowania działki z dnia 18 czerwca 2020 r. wynika do zapłaty kwota [...]zł i obejmuje ona 3 raty za wodociąg i należności za okres od lipca 2019 r. oraz za rok 2020. Ponadto, w piśmie z dnia 20 stycznia 2020 r. stwierdzono, że zadłużenie działki (nie obejmuje rat za wodociąg) wynosi [...] zł. Zdaniem Kolegium, można zatem stwierdzić, że należność zgłoszona we wniosku jako cel zasiłku została zaspokojona przy wykorzystaniu własnych możliwości i uprawnień użytkowników działki. Każda zaspokojona potrzeba nie stanowi już niezbędnej potrzeby życiowej w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej. Pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków, czy też na jakiekolwiek inne wydatki niż zgłoszone we wniosku. Organ odwoławczy podkreślił, że środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Świadczenia pomocy społecznej mają charakter wspomagający własne możliwości klientów. W związku z tym nie wszystkie nawet uzasadnione i niezbędne potrzeby mogą być zaspokojone w całości przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc finansową. Ustawodawca przewidział możliwość przyznania świadczenia w celu pokrycia niezbędnych potrzeb istniejących, a nie takich które zostały już zrealizowane przez wnioskodawcę. Zasiłek celowy, ma charakter uznaniowy, a co za tym idzie organ administracji, do którego wystąpiono o jego udzielenie, rozstrzyga w drodze uznania administracyjnego zarówno o uprawnieniu, jak i o wysokości udzielonej pomocy, która w dużej mierze zależy od możliwości pomocy społecznej. Kolegium zaznaczyło, że oczekiwania wnioskodawcy co do godnych warunków bytowania są zrozumiałe i uzasadnione, ale pomoc społeczna nie ma obowiązku ustawowego ich zaspokojenia z uwagi na ograniczone możliwości finansowe pomocy społecznej. Organ I instancji wskazał na możliwości finansowe Ośrodka i określił szczegółowo środki na realizację zadań oraz liczbę uprawnionych do uzyskania pomocy, i tak średnia miesięczna wysokość zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego w 2019 r. wyniosła 61,86 zł. Reasumując, organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu I instancji wydana została zgodnie z obowiązującym prawem i nie narusza granic uznania administracyjnego. Wnioskodawca jest objęty pomocą społeczną w formie zasiłku stałego oraz w formie zasiłków celowych na zaspokojenie podstawowych potrzeb takich jak żywność, czy leki. Jego stały pobyt na działce nie jest zgodny z obowiązującym prawem, wynika z woli samego zainteresowanego. Tym samym wydatki związane z korzystaniem z działki nie mogą być uznane za niezbędna potrzebę bytową w rozumieniu ustawy, dlatego organ pomocy społecznej nie ma obowiązku finansowania nawet w części wydatków związanych z użytkowaniem ogrodu działkowego, tym bardziej że legalnym użytkownikiem działki i osobą zobowiązaną do opłat w świetle prawa jest inna osoba. L. M. złożył skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium i o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez ignorancję słusznego interesu obywatela oraz interesu społecznego, art. 8 § 1 K.p.a., jako że organ administracji publicznej winien mieć na względzie bezstronność i równe traktowanie stron. Zdaniem skarżącego, decyzja Kolegium wydana została również z naruszeniem art. 10 § 1 K.p.a. przez uniemożliwienie mu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Rażąco naruszono też treść art. 77 § 1 K.p.a., albowiem pominięto istotny dowód w sprawie przedstawiony przez niego, dotyczący wykazu kosztów utrzymania pensjonariuszy w schroniskach dla bezdomnych, nie odnosząc się do tego istotnego faktu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazując na naruszenie przez organ art. 107 § 1 pkt 9 K.p.a. podał brak wskazania mu wysokości opłat od powództwa, a także możliwości ubiegania się o zwolnienie od kosztów albo przyznania mu pomocy prawnej. Nadto, w jego ocenie, uchybiono treści art. 107 § 3 K.p.a., albowiem uzasadnienie decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, nie zaś sprzeczne z uprzednio wydaną decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] Zdaniem skarżącego, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej dotyczy osoby posiadającej mieszkanie własne, bądź komunalne i nie może być podstawą odmowy zasiłku celowego dla osoby bezdomnej, która samodzielnie znalazła sobie godne warunki bytowe. Pomoc przewidziana w formie dodatku mieszkaniowego to też pomoc społeczna, której odmówić nie można bezdomnemu. Końcowo zarzucił naruszenie art. 30 Konstytucji RP oraz Karty Praw Osób Niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się niezasadna, bowiem dokonana przez sąd, według kryterium zgodności z prawem, kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie. Przedmiotem badania sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., odmawiającą skarżącemu przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat działkowych. Na wstępie wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu świadczenie w formie zasiłku celowego może być przyznane w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, zarówno co do samego przyznania świadczenia, jak i jego wysokości. Uznanie administracyjne nie oznacza, że działanie organu cechuje dowolność, przy podjęciu decyzji musi się on bowiem kierować jasnymi, czytelnymi i weryfikowalnymi kryteriami, a decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia powinna zawierać uzasadnienie, z którego wynikać będzie jakie czynniki zdecydowały o jej treści. Wysokość przyznawanego świadczenia determinuje z jednej strony zakres zgłaszanych potrzeb, z drugiej zaś możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zaznaczyć przy tym trzeba, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a zatem strona w pierwszej kolejności, w celu zaspokojenia swoich potrzeb, powinna wykorzystać własne możliwości i środki i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący należy do kręgu osób, które takiej pomocy państwa wymagają, jednak organ uznał, że pomoc mu nie przysługuje, bowiem Skarżący potrzeby w zgłaszanym zakresie już zaspokoił. Zdaniem Sądu, teza ta nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy, bowiem z żadnego z dokumentów nie wynika, aby skarżący pokrył opłaty działkowe, jednak pomimo tego zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Skarżący domagał się bowiem zasiłku celowego z przeznaczeniem na pokrycie opłat działkowych, przy czym – jak ustalono działka, której opłaty dotyczyły nie stanowi jego własności, ani też Skarżący nie jest jej dzierżawcą, czy użytkownikiem zgodnie ze statutem Rodzinnego Ogrodu Działkowego [...] w S.. Z pism tego podmiotu wynika jednoznacznie, że uprawnioną do użytkowania działki jest inna osoba, która nie może – zgodnie ze wspomnianym statutem oddać działki do płatnego bądź bezpłatnego użytkowania osobie trzeciej. Nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że opłaty działkowe obciążają użytkowniczkę działki i to ona jest osobą zobowiązaną względem Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" w S.. Przyznanie zasiłku na wskazany przez Skarżącego cel stanowiłoby zatem w istocie pomoc dla innej osoby, zobowiązanej do ponoszenia opłat działkowych. Jakkolwiek należy się zgodzić ze Skarżącym, że ma prawo do wyboru miejsca, w którym chce przebywać, to jednak trzeba również wziąć pod uwagę i to, że organy dysponujące środkami przeznaczonymi na pomoc społeczną muszą gospodarować środkami publicznymi racjonalnie, zgodnie z prawem, a jako, że środki te nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb osób wymagających pomocy – również oszczędnie. W takim sposobie gospodarowania środkami publicznymi nie mieści się, zdaniem Sądu przyznanie pomocy, która docelowo służyłaby wsparciu innej, aniżeli podopieczny systemu pomocy społecznej osoby. W ocenie sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa, chociaż organ uzasadniając decyzję użył błędnej argumentacji. Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – j.t. ze zm.), skargę oddalił. Orzeczenie o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia znajduje oparcie w art. 250 § 1 tej ustawy.