II SA/Sz 838/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 1 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jej skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie We wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPF I. A. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia [...] r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu wniosku skarżąca oświadczyła, że jej miesięczny dochód wynosi niecałe [...] zł miesięcznie i jest to renta socjalna. Z uwagi na rodzaj zdiagnozowanych chorób skarżąca ma całkowity zakaz pracy. Znaczną część renty pochłaniają wydatki na zakup lekarstw i dojazdy do lekarzy, dlatego wnioskodawczyni nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od złożonej skargi. Dalej wnioskodawczyni oświadczyła, że nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada żadnego majątku, ani ruchomego, ani nieruchomego. Nie posiada również żadnych zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów wartościowych, ani żadnych przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę [...] euro. Do formularza PPF I.A. załączyła kserokopię PIT – 11A za rok podatkowy [...] . W tym stanie rzeczy referendarz sądowy wezwaniem z dnia [...] r. zobowiązał skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni, od daty doręczenia niniejszego wezwania pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy : - wyciągów z posiadanych przez skarżącą kont bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia, czyją własność stanowi mieszkanie, w którym zamieszkuje skarżąca, - oświadczenia, kto ponosi koszty utrzymania mieszkania oraz przedłożenie dowodów dotyczących opłat za czynsz, prąd, gaz itp. i wskazanie, czy skarżąca ponosi je sama, czy też partycypuje w nich w określonej części, - dowodów potwierdzających wysokość innych niezbędnych wydatków ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy np. na zakup lekarstw, - zaświadczenia z właściwej jednostki do spraw opieki społecznej, czy w ciągu ostatnich dwóch lat skarżąca korzystała ze świadczeń pomocy społecznej. W odpowiedzi na ww. zobowiązanie referendarza sądowego, skarżąca oświadczyła, iż koszty utrzymania mieszkania ponoszą R. i W. Sz. ( ze zwrotnych potwierdzeń odbioru korespondencji wynika, iż są to dziadkowie) oraz S. A. (matka skarżącej). Dalej skarżąca oświadczyła, że wydatki na zakup lekarstw wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, jednakże w aptece otrzymuje jedynie paragony fiskalne, których nie przechowuje. Zaświadczenia z właściwej jednostki do spraw opieki społecznej skarżąca nie przedłożyła, oświadczyła natomiast iż z jej świadczeń w ciągu ostatnich dwóch lat nie korzystała. Nadto skarżąca przedłożyła cztery wydruki wskazujące stan konta na dzień [...] r., który w tych dniach wynosił [...] zł. W świetle uzyskanych informacji dotyczących sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej referendarz sądowy zobowiązał skarżącą do nadesłania wyciągów z posiadanego przez skarżącą konta bankowego obejmującego trzy pełne miesiące, dowodów potwierdzających wysokość dochodów członków rodziny zamieszkujących wspólnie ze skarżącą tj. R. i W. Sz. oraz S, A. za okres ostatnich trzech miesięcy oraz dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania w terminie 3 dni, od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W odpowiedzi skarżąca oświadczyła, że przedłożyła wyciągi z ostatnich czterech miesięcy, dziadkowie odmówili przedstawienia wysokości uzyskiwanych dochodów, odnośnie zaświadczenia o wysokości dochodów S. A., to zbyt krótki termin określony w wezwaniu uniemożliwił uzyskanie zaświadczenia, wysokości wydatków ponoszonych mieszkanie skarżąca nie zna, ponieważ nie uczestniczy w ich ponoszeniu. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, zważył: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Jednocześnie w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a., ustawodawca uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem ( np. do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Z powyższego wynika, że strona dochodząca swych praw na drodze sądowej ma prawo do ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże dla skuteczności złożonego w tej materii wniosku zobowiązana jest spełnić przesłanki określone przepisami prawa, które regulują instytucje prawa pomocy. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie, "gdy osoba wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, co oznacza, iż zobowiązana była do wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z materiałów sprawy wynika, że skarżąca zamieszkuje z dziadkami i matką. Co istotne, to w praktyce "rzadko zdarza się, aby osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadziły odrębne gospodarstwa domowe" ( postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06 niepubl.). Jest to tym bardziej aktualne w przypadku, gdy w jednym lokalu mieszkają osoby sobie bliskie. Jeżeli wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z inną osobą, osobami – to łączne wydatki i potrzeby finansowe tych osób kształtują status majątkowy wnioskodawcy. W dalszej kolejności fakt ten bezpośrednio przesądza o tym, czy wnioskodawca może ponieść koszty postępowania, czy też nie jest w stanie ich ponieść. W przedmiotowej sprawie brak jest jakiejkolwiek wiedzy, co do stanu majątkowego dziadków i matki wspólnie zamieszkujących ze skarżącą. Nie wiadomo jakie środki finansowe uzyskują, jakie wydatki ponoszą. To samo dotyczy skarżącej. I. A. przedłożyła jedynie potwierdzenie transakcji na jeden dzień w miesiącu, dokumentujący wpływ renty w wysokości [...] zł, mimo, że zobowiązana była do przedłożenia pełnych wyciągów z okresu ostatnich trzech miesięcy obrazujących wszelkie operacje dokonywane na koncie co dotyczyło również transakcji obciążeniowych na jej rachunku (czyli wydatków, środków, które wypływają z konta), a nie tylko transakcji uznaniowej z jednego dnia. Skarżąca również w żaden sposób nie wykazała, jakie są koszty utrzymania mieszkania. Nie nadesłała żadnych faktur, ani rachunków obrazujących ich wysokość, oświadczając jedynie, że nie uczestniczy w ich ponoszeniu. W tym stanie rzeczy brak jest również danych, jakie są obciążenia finansowe wspólnego gospodarstwa domowego wnioskodawczyni. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.