II SA/Sz 840/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza D. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławcze na rzecz skarżącego J. F. kwotę [...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z 31 listopada 2023 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. F. (dalej jako: Skarżący, Wnioskodawca lub Strona), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Burmistrza D. z dnia 21 grudnia 2022 roku, nr [...], w sprawie odmowy przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Jak wyjaśnił w swojej decyzji organ odwoławczy, wnioskiem z 3 listopada 2022 roku Strona wystąpiła o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła. Decyzją z dnia 21 grudnia 2022 roku, organ I instancji odmówił Stronie objętego wnioskiem dodatku wskazując, że nie dał wiary oświadczeniom Wnioskodawcy, iż prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe pod wskazanym adresem, gdyż pozostaje w związku małżeńskim B. F.. Nadmieniono, iż na adres zamieszkania małżeństwa deklarację jako współwłaściciel złożył Skarżący, jak również jego małżonka, wskazując te same dane dotyczące rodzaju paliwa i źródeł ogrzewania. Małżonce Wnioskodawcy został ponadto wypłacony dodatek węglowy w wysokości 3.000,00 zł. Strona wniosła odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że nie zgadza się z ustaleniami organu I instancji. Wnioskodawca oświadczył, iż jest w separacji faktycznej z żoną i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Rozpatrując powyższe odwołanie Kolegium, po przywołaniu art. 24 ust. 1,4 i 5 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1967 z późn. zm.) ustaliło, iż 6 października 2022r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) została wprowadzona na formularzu A deklaracja sporządzona przez właściciela budynku jednorodzinnego położnego w B. [...]. Nadto z wywiadu środowiskowego wynika, że pod adresem wskazanym we wniosku tj. B. [...] zastano Wnioskodawcę. Złożył on wówczas oświadczenie, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod wskazanym adresem. Stwierdzono też, że lokal składa się z pięciu pokoi, kuchni i łazienki. Kocioł na paliwo stałe zasilany jest peletem drzewnym. W aktach sprawy znajduje się dowód zakupu peletu drzewnego. Ustalono dodatkowo, że lokal obok - pod adresem B. [...] jest własnością syna Wnioskodawcy, ale zamieszkuje w nim ojciec Skarżącego. Dodatek węglowy związany z tym gospodarstwem domowym został przyznany na wniosek syna Skarżącego R. F.. Jak ustalił dodatkowo organ odwoławczy, Strona 25 lipca 2022r. do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB) złożyła deklarację dotyczącą domu jednorodzinnego położnego w B. [...] z której wynika, że budynek jest ogrzewany kotłem na paliwo stałe a źródłem ogrzewania jest węgiel i paliwa węglopochodne oraz drewno kawałkowe. Taką samą deklarację złożyła żona Wnioskodawcy, której został przyznany na powyższą nieruchomość dodatek węglowy w wysokości 3.000,00 zł. Końcowo Kolegium wskazało, że podziela ustalenia i ocenę materiału dowodowego organu I instancji w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez Wnioskodawcę i jego żonę. Stwierdzono bowiem, że pozostawanie w związku małżeńskim stanowi domniemanie funkcjonowania jako rodzina. Dodatkowo, zdaniem organu odwoławczego, wskazuje na to fakt położenia obu budynków mieszkalnych obok siebie, złożenia deklaracji pod adresem B. przez Skarżącego oraz brak dowodów innych niż oświadczenie - że Strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jak wyjaśniło Kolegium posiadanie we własności kilku nawet budynków, opłacanie rachunków i ogrzewanie, aby utrzymać je w stanie niepogorszonym nie jest tożsame z zamieszkiwaniem pod wskazanym adresem. Pismem z 31 sierpnia 2023 roku skargę na powyższą decyzję wniósł pełnomocnik Skarżącego, zarzucając kwestionowanemu rozstrzygnięciu: 1. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że: a) istnieje adres zamieszkania małżeństwa Wnioskodawcy i jego żony, b) Wnioskodawca nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego pod wskazanym adresem, tj. B. [...], gdyż pozostaje w związku małżeńskim, c) nieruchomość Wnioskodawcy położona pod adresem B. [...], działka nr ewid. [...], sąsiaduje z nieruchomością B. F. położoną pod adresem B. działka nr. ewid. [...], gdy obie nieruchomości nie sąsiadują ze sobą, rozdziela je nieruchomość zabudowana tj. działka ewid. [...], 2. mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 8 § 1, art. 77 §, art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., przez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych, nieprzeprowadzenie dowodów niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego w sposób zgodny z ustawą, nieprzeprowadzenia z urzędu wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, w tym w szczególności nie przesłuchano dokładnie skarżącego i jego żony na wszystkie okoliczności prowadzenia przez nich samodzielnych gospodarstw domowych i braku wspólnego zamieszkiwania, mimo możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o wadliwie ustalony stan faktyczny, a także wybiórcze potraktowanie zgromadzonego materiału dowodowego, który zdaniem Skarżącego jednoznacznie wskazuje, że: a) Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem B. [...], natomiast jego żona, z którą pozostaje w separacji faktycznej prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem B. b) Wnioskodawca złożył deklarację nie na adres zamieszkania, ale w związku z tym, że jest współwłaścicielem nieruchomości zajmowanej przez jego żonę adres B. c) Wnioskodawca i jego żona prowadzą osobne jednoosobowe gospodarstwa domowe i złożyli deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za swoje nieruchomości, J. F. jako właściciel nieruchomości położonej w B. [...], natomiast B. F. złożyła deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jako właściciel nieruchomości położonej w B. . Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Nadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powyższej skargi wskazano w szczególności, że co najmniej dziwne i nielogiczne dla Skarżącego są wywody organu stwierdzające, że Skarżący i jego małżonka funkcjonują jako rodzina ze względu na fakt położenia obu budynków mieszkalnych obok siebie i złożenia deklaracji pod adresem B. przez Skarżącego. Nieruchomości Wnioskodawcy i jego żony nie sąsiadują ze sobą, oddzielone są przez inną działkę. Zdaniem Skarżącego faktem powszechnie znanym jest także to, że nawet mieszkając w jednym mieszkaniu, małżonkowie mogą być w separacji faktycznej i nie prowadzić wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący wskazał także, że złożył deklarację pod adresem B. albowiem nieruchomość ta stanowi jego współwłasność, a jako że od 10 lat nie rozmawia ze swoją żoną i nie mógł skonsultować, czy ona taką deklarację złożyła, obawiał się, że jeśli tego nie zrobi i będzie zmuszony do zapłaty kary grzywny w wysokości 5.000 zł. Zatem to potwierdza istnienie stanu separacji faktycznej między Skarżącym oraz jego żoną. Oświadczył, że stan separacji faktycznej trwa jednak od 10 lat, a małżonkowie nie zalegalizowali separacji przed sądem ze względu na wiarę. Na uwagę zasługuje też fakt, iż wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła Skarżący złożył odnośnie nieruchomości, w której mieszka, tj. B. [...], a nie nieruchomości B. w której mieszka żona, a której jest Wnioskodawca jedynie współwłaścicielem. W ocenie pełnomocnika Skarżącego, Wnioskodawca i jego małżonka nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego, skoro nie mają nieograniczonego i swobodnego dostępu do wszystkich pomieszczeń i urządzeń domowych w nieruchomościach przez siebie zajmowanych. Ponadto każdy z małżonków ponosi za siebie opłaty związane z zamieszkaniem. Co do braku innych dowodów niż oświadczenie w zakresie odrębnego gospodarowani z małżonką poza oświadczeniem Skarżącego, nie zgodził się on z takim ustaleniem wywodząc, iż do akt złożył deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi jako właściciel nieruchomości B. [...] oraz podobną deklaracją żony, złożoną przez nią dla nieruchomości B. . W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a."). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza D. o odmowie wypłaty Wnioskodawcy dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła. Przyczyną odmowy przyznania powyższego świadczenia przez organ I instancji było stwierdzenie, iż nie jest wiarygodne oświadczenie Skarżącego o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego pod adresem wskazanym we wniosku o wypłatę dodatku. Organ I instancji podkreślił, że Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim oraz nie udowodnił, że pozostaje w faktycznej separacji ze swoją małżonką, nie jest trakcie rozwodu, nie była orzeczona sądownie separacja między małżonkami. Nadto Skarżący złożył wniosek – jako współwłaściciel nieruchomości - na nieruchomość B. , na który to adres żona Wnioskodawcy uzyskała dodatek węglowy. Powyższe stanowisko zostało zaakceptowane przez organ odwoławczy, który dodatkowo wskazał, że pozostawanie w związku małżeńskim stanowi domniemanie funkcjonowania jako rodzina. Nadto o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa ma świadczyć położenie obok siebie obu budynków będących przedmiotem współwłasności małżonków. Natomiast Skarżący kwestionuje powyższe ustalenie organów wywodząc, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, pozostaje bowiem od 10 lat w faktycznej separacji z żoną, z którą się nie komunikuje. Ma o tym świadczyć złożenie deklaracji co CEEB na adres zamieszkania małżonki, co Skarżący wyjaśnia brakiem wiedzy wywiązaniu się z takiego obowiązku przez współwłaścicielkę oraz obawą sankcji z tytułu niewykonania obowiązku. Nadto wskazał, iż wbrew ustaleniu organu nieruchomość zamieszkania przez żonę nie sąsiaduje z jego mieszkaniem, jest bowiem oddzielona inną działką (tj. działką nr [...]). Co do braku innych dowodów dotyczących samodzielnego gospodarowania Skarżący wskazywał, iż zarówno on, jak i jego żona składali osobno za zajmowane przez siebie nieruchomości deklaracje o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Marterialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 23 ust. 1-3 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1772 z późn. zm.) stanowiący, że dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku, gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest: 1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo 2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo 3) kocioł olejowy - zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Przy czym przez gospodarstwo domowe rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe). Dodatek dla gospodarstw domowych wypłaca się na wniosek jednej z powyższych osób. Organy administracji odmawiając przyznania objętego wnioskiem Skarżącego dodatku uzasadniły zakwestionowały prawdziwość jego twierdzeń o samodzielnym (jednoosobowym) zamieszkiwaniu i gospodarowaniu pod adresem objętym wnioskiem. Uznały bowiem, iż prowadzi on wspólnie gospodarstwo domowe z małżonką, a na takie gospodarstwo, na inny adres zamieszkania, został uprzednio przyznany dodatek węglowy. Jak wynika z akt postępowania, w rozpatrywanej sprawie w dniu 6 grudnia 2022 roku, pod adresem wskazanym we wniosku, przeprowadzono wywiad środowiskowy. W jego toku pracownik organu nie odnotował w miejscu wywiadu obecności - czy też zamieszkiwania - innych osób poza Skarżącym. Z treści sporządzonego z wywiadu dokumentu nie wynika zresztą, aby powyższa okoliczność była przezeń badana w inny sposób niż odebranie od Skarżącego oświadczenia (składanego pod rygorem odpowiedzialności karnej), iż pod adresem B. [...] zamieszkuje sam i opłaca wszystkie rachunki za utrzymanie lokalu. W sprawie nie jest też sporne, iż Skarżący jest żonaty oraz złożył deklarację dotyczącą źródeł ciepła i źródeł spalania paliw na lokal objęty wnioskiem (tj. B. [...]), a także na inny lokal, będący przedmiotem jego współwłasności z żoną, tj. B. . Przy czym na ten ostatni lokal analogiczną deklarację złożyła też żona Skarżącego. Nadto z akt sprawy wynika, że 30 września 2022 roku na adres B. na ręce małżonki Skarżącego został przyznany dodatek węglowy. Osią sporu pomiędzy organami administracji oraz Skarżącym jest zatem jedynie to czy prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe pod adresem B. [...] oraz czy organy prawidłowo zakwestionowały oświadczania Wnioskodawcy w tym zakresie. W tym miejscu należy dostrzec, że w dotychczasowym toku postępowania, mimo takiego obowiązku, organy administracji nie zastosowały się do zasady wynikającej z art. 79a k.p.a. Zgodnie z powyższym przepisem w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Skoro organ uważał, iż zaoferowane przez Skarżącego dowody w tym w szczególności oświadczenie odebrane w toku wywiadu środowiskowego oraz dowody wpłat związanych z utrzymaniem mieszkania, nie są wystraczającym dowodem na potwierdzenie okoliczności samodzielnego gospodarowania, winien był we wskazanym wyżej trybie wskazać na możliwość przedłożenia lub naprowadzenia odpowiednich dowodów. Już sam brak realizacji powyżej zasady czynni uprawnionym twierdzenia Skarżącego o naruszeniu przez organy zasad postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na wynik postępowania. Niezależnie od powyższego należy podkreślić, iż stosownie do art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nadto w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z powyższego wynika, że w sytuacji, w której organ powziął wątpliwości co do prawdziwości oświadczenia Skarżącego winien był wykorzystać dostępne mu środki dowodowe, takie jak choćby wskazywane w skardze przesłuchanie świadków czy weryfikacja oświadczenia Wnioskodawcy w oparciu o posiadaną przez organ wiedzę z urzędu. Trafnie bowiem wskazuje Skarżący, że liczba osób zamieszkujących pod danym adresem jest wykazywana w deklaracjach dotyczących odpadów, stąd organ miał niewątpliwie możliwość weryfikacji danych podawanych przez zobowiązanych zarówno dla nieruchomości B. [...] jak i B. [...], a następnie takie dane mógł skonfrontować z treścią oświadczenia Skarżącego. Podobnie nienależycie wnikliwym działaniem organów jawi się oparcie wyłącznie na informacji o przyznaniu dodatku węglowego na ręce małżonki Skarżącego na adres B. . Skoro z powyższego ma wynikać wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego należało też sięgnąć do treści wniosku o dodatek węglowy i ewentualnych ustaleń poczynionych przez organ w toku jego przyznawania. Odnosząc się do argumentacji organów administracji dotyczących sposobu składania przez Skarżącego deklaracji do CEEB, Sąd co do zasady zgodził się w twierdzeniem, iż osobne składanie przez małżonków deklaracji do CEEB na ich nieruchomości, stanowiące przedmiot współwłasności, świadczy raczej o braku komunikacji pomiędzy nimi co jawi się jako przeszkoda we wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego. Należy też w tym miejscu przypomnieć, iż zgodnie z przywołanymi wyżej przepisami warunkiem zaliczenia osób do wspólnego gospodarstwa domowego jest: pozostawianie w faktycznym związku oraz wspólne zamieszkiwanie i gospodarowanie. Zatem weryfikacji podlegają wszystkie powyższe aspekty łącznie. W razie składania oświadczeń przez Wnioskodawcę o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego organicznie się do weryfikacji jego stany cywilnego pod kątem formalnym nie jest należycie wnikliwe, gdyż powinno być ono oceniane w całokształcie możliwych do ustalenia okoliczności. Sąd stwierdził ponadto, iż wbrew twierdzeniom skargi w aktach sprawy brak jest deklaracji dotyczących składania przez małżonków deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Niemniej jednak ich przedłożenie nie było niezbędne do poczynienia ustaleń w tym zakresie przez organy administracji, skoro dane z deklaracji są dostępne organowi gminy z urzędu. Ponadto całkowicie dowolnym jawi się ustalenie organu odwoławczego, który stwierdził, że budynki pod adresami B. [...] i B. "położne są obok siebie", co ma dowodzić wspólnego prowadzenia gospodarstwa, podczas gdy Skarżący wskazuje, że faktycznie są one oddzielone inną działkę. Rozpoznając ponownie sprawę, organ winien we wskazany powyżej sposób uzupełnić materiał dowodowy w pierwszej kolejności sięgając po dostępne mu z urzędu dane i dopiero po skompletowaniu niezbędnych danych dokonać oceny stanu gospodarstwa domowego Skarżącego. Prowadząc postępowanie organ winien mieć również na względzie obowiązki ciążące na nim na mocy art. 7 k.p.a. i art. 79a k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd doszedł do przekonania, że wniesiona skarga i przedstawione w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie. Organy administracji naruszyły zasady postępowania oraz dokonały przedwczesnej i błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c w zw. z art. 134 p.p.s.a., Sąd uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji.