II SA/Sz 841/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 listopada 2018 r. sprawy ze skargi T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego M. D. kwotę [...]([...]) zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. Wnioskiem z dnia 3 kwietnia 2018 r. T. P. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. między innymi o przyznanie pomocy finansowej na zakup nowej maszynki do gotowania. Do wniosku załączył rachunek za zakup ww. kuchenki na kwotę [...]zł. Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do kosztów zakupionej kuchenki gazowej, ponieważ potrzeba ta została zaspokojona przez wnioskodawcę we własnym zakresie. W odwołaniu od decyzji organu I instancji T. P. podniósł, że jest [...], w związku z czym musi spożywać 5-6 posiłków dziennie. Gdyby napisał podanie do MOPR, to co najmniej 1-2 miesięcy czekałby na pomoc, a musi jeść gorące posiłki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 ust. 1, art. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 39 ust. 2, art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2016 r., poz. 930 ze zm. ), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i wyjaśniło, że T. P. jest osobą samotnie gospodarującą. W tej sytuacji znajduje zastosowanie kryterium dochodowe w wysokości [...] zł. Organ odwoławczy podał, że z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że T. P. uzyskuje dochód w łącznej wysokości [...] zł (emerytura - [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny - [...] zł; zasiłek stały - [...] zł) i tym samym przekroczył on kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego o kwotę [...]zł. Kolegium wyjaśniło, że rolą zasiłku celowego jest dofinansowanie potrzeb, których wnioskodawcy nie są w stanie zaspokoić przy wykorzystaniu własnych możliwości. Źródło finansowania nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia z punktu widzenia obowiązujących przepisów ustawy. Jeśliby strona sama sfinansowała wskazaną przez siebie potrzebę (nawet przy wykorzystaniu pożyczonych pieniędzy), to w takiej sytuacji zasiłek celowy, czy specjalny zasiłek celowy nie przysługiwałby. Wobec nieznacznego przekroczenia kwoty kryterium dochodowego organ I instancji z urzędu wziął pod uwagę możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na mocy art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kwoty odpowiednio kryterium dochodowego (634 zł), który nie podlega zwrotowi. Nie oznacza to jeszcze, że stronie należy przyznać wnioskowaną pomoc. W wyniku wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca posiada opłaconą fakturę za zakup kuchenki do gotowania, co oznacza że zaspokoił tę potrzebę we własnym zakresie. Możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego jest sytuacją wyjątkową, która jest uzależniona od tego, czy w danej sytuacji można mówić o szczególnie uzasadnionych okolicznościach. Chodzi w tym przypadku, co do zasady o okoliczności inne niż trudna sytuacja finansowa strony. Za szczególnie uzasadniony przypadek mogą być uznane jedynie szczególne sytuacje losowe niezależne od samej strony. Organ I instancji takiej okoliczności dopatrzył się w związku z niepełnosprawnością T. P. oraz nieznacznym przekroczeniem kwoty kryterium dochodowego związanym z podwyżką emerytury, która faktycznie nie ma istotnego wpływu na trudną sytuację dochodową wnioskodawcy, a spowodowała przekroczenie kryterium dochodowego. Organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawca odrębną decyzją z dnia [...] r. otrzymał specjalne zasiłki celowe w łącznej kwocie [...]zł, a także pomoc w tej samej formie w kwocie [...]zł na zakup leków. Zważywszy, że dla porównania średnia kwota zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego wyniosła w 2017 r. [...] zł miesięcznie na środowisko, to specjalne zasiłki celowe w łącznej wysokości [...] zł organ ten uznał za pomoc relatywnie wysoką. Kolegium dodało, że do maja br. wnioskodawca objęty był także pomocą w postaci zasiłków celowych na zakup żywności w wysokości [...] zł miesięcznie. Oznacza to, że T. P. jest objęty pomocą społeczną w szerokim zakresie w porównaniu do innych podopiecznych Ośrodka. Ani zasiłek celowy, ani specjalny zasiłek celowy nie musi pokrywać kosztu zaspokojenia każdej potrzeby bytowej. Wnioskodawca posiada jeszcze emeryturę, zasiłek stały i zasiłek pielęgnacyjny, które stanowić powinny podstawowe źródło jego utrzymania. Tym samym objęty jest pomocą w granicach, na jakie pozwalają możliwości pomocy społecznej. Wobec powyższego, Kolegium uznało, że organ I instancji, wydając zakwestionowaną decyzję, działał zgodnie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa, w granicach przyznanego ustawą uznania administracyjnego. T. P. złożył skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, uzupełnioną pismem pełnomocnika z dnia 24 października 2010 r. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Zaskarżonym decyzjom zarzucił naruszenie art. 39 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 7 K.p.a. - wobec nieprzyznania specjalnego zasiłku celowego w związku z wydaniem decyzji z przekroczeniem granic upoważnienia zawartego w ustawie, jak również wobec nadużycia uznania poprzez działanie wbrew celowi uznania. W uzasadnieniu skargi podał, że w jego przekonaniu nie jest prawdą, że zaspokoił potrzebę zakupu kuchenki we własnym zakresie, bowiem tak naprawdę dokonał zakupu ze środku otrzymywanych wcześniej, z których planował dokonywać m.in. zakupu żywności. Jednakże aby spożywać posiłki, zgodnie z wymaganiami specjalistycznej diety jaką musi stosować w związku z chorobą, musiał dokonać zakupu przyrządu niezbędnego do przygotowywania tych posiłków. Składając wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup kuchenki liczył na refundację tego zakupu. Podkreślił, że kupno kuchenki stanowiło potrzebę nagłą i konieczną do zrealizowania z dnia na dzień, a sam fakt otrzymywania zasiłków celowych na zaspokojenie innych potrzeb nie może stanowić przesłanki negatywnej do przyznania specjalnego zasiłku celowego na inne potrzeby. Oczywistym jest, że regularnie korzysta z pomocy społecznej, jednakże kolejne jego wnioski dotyczą realizacji innych potrzeb, których łączna realizacja konieczna jest w celu zapewnienia mu minimum egzystencji. Oczywistym jest również, że przyznane środki na zakup leków, czy żywności byłyby zmarnowane w przypadku, gdy nie miał na czym przygotować posiłków, które w jego przypadku są tak samo ważne jak przyjmowanie leków. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie występuje nadzwyczajna sytuacja uzasadniająca przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego, pomimo występowania okoliczności przemawiających na jego niekorzyść. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., odmawiającą przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie kosztów zakupionej kuchenki, nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), która w art. 8 ust. 1 pkt 1 określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 634 zł przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy trafnie ustaliły stan faktyczny w sprawie, w szczególności co do dochodów skarżącego, wskazując że dochód uzyskany przez T. P. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł [...] zł i przekroczył obowiązujące kryterium dochodowe o kwotę [...]zł. W niniejszej sprawie istotne było zatem ustalenie, czy zgłoszona potrzeba w zakresie pokrycia kosztów zakupu kuchenki mogła być uznana za niezbędną potrzebę bytową i czy zachodziły podstawy do uznania tej sytuacji za "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Stosownie do tego przepisu, specjalny zasiłek celowy może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, pomimo przekroczenia kryterium dochodowego. Przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu faktycznego, pozwala jednoznacznie stwierdzić, że jest ona nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe oraz że nie wynika ze zdarzeń należących do czynności życia codziennego, lecz należy ją zaliczyć do zdarzeń nadzwyczajnych. Należą do nich zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów okoliczności, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 sierpnia 2008 r. sygn. akt I OSK 1416/07 oraz z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności (por. wyrok NSA z dnia [...] r. sygn. akt I OSK [...] i przywołane tam orzecznictwo). Należy podkreślić, że decyzje podejmowane w tym zakresie mają charakter uznaniowy, a zatem organ nie ma obowiązku spełnienia w całości oczekiwań osób ubiegających się o pomoc. Musi bowiem kierować się nie tylko sytuacją materialną, rodzinną i zdrowotną świadczeniobiorcy, ale i własnymi możliwościami finansowymi. To, że możliwości ośrodków pomocy społecznej, jak i możliwości budżetu państwa, są ograniczone jest rzeczą powszechnie znaną, a w niniejszej sprawie organy wskazały, że środki finansowe będące w dyspozycji MOPR w S. są niewystarczające na zaspokojenie wszystkich zgłaszanych potrzeb osób uprawnionych. Z wyjaśnień organów wynika, że z uwagi na dużą ilość osób spełniających warunki do przyznania pomocy społecznej, wielkość tej pomocy musi być racjonalna, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej (średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę w 2017 r. wyniosła [...] zł). Nie ulega wątpliwości, że T. P. jest w bardzo trudnej sytuacji życiowej, o bardzo niskich dochodach, wymagających stałego wsparcia, w szczególności zważywszy również na stan jego zdrowia. Zarówno Kolegium, jak i Sąd nie neguje, że zakup płyty grzewczej (palników elektrycznych), w kontekście możliwości przygotowywania również ciepłych posiłków, jest istotną potrzebą i posiadanie jej jest niezbędne w każdym gospodarstwie domowym. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma jednak to, że skarżący środki na bieżące utrzymanie otrzymuje w większości z pomocy społecznej i niewątpliwie przyczyny takiej sytuacji nie są od niego zależne, lecz podyktowane okolicznościami obiektywnymi. Z akt sprawy wynika, że skarżący przed wydaniem zaskarżonej decyzji występował o przyznanie mu zasiłków celowych na różnorakie cele i w znacznej części wnioski te są uwzględniane przez ośrodek pomocy społecznej. I tak, decyzją z dnia [...] r., nr [...] skarżący otrzymał specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinasowanie: do zakupu energii elektrycznej w systemie przedpłatowym w kwocie [...]zł, do opłat za czynsz w kwocie [...]zł, do zakupu środków czystości i higieny osobistej w kwocie [...]zł, a także pomoc w tej samej formie w kwocie [...]zł na zakup leków. Ponadto, w okresie od [...] r. do dnia [...] r. objęty był świadczeniem w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w kwocie [...]zł miesięcznie. Z kolei: decyzją z dnia [...] r., nr [...] przyznano skarżącemu specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za czynsz, wykupu energii elektrycznej w systemie przedpłatowym w kwocie [...]zł, zakupu środków czystości i higieny osobistej w kwocie [...]zł, zakupu dodatkowego opału koksu, drewna, podpałki do rozpalenia koksu w piecu w kwocie [...]zł; - decyzją z dnia [...] r., nr [...] przyznano skarżącemu specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do wykupu energii elektrycznej w systemie przedpłatowym w kwocie [...]zł, dofinansowanie do opłat za czynsz w kwocie [...]zł, dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej w kwocie [...]zł, dofinansowanie do zakupu pościeli i prześcieradła w kwocie [...]zł, sfinansowanie kosztów wymiany zamka w butach w kwocie [...]zł; decyzją z dnia [...] r., nr [...] skarżącemu przyznano specjalny zasiłek celowy w kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu dodatkowego opału /koksu/ wraz z transportem na sezon grzewczy 2017/2018; decyzją z dnia [...] r., nr [...] przyznano skarżącemu specjalny zasiłek celowy w łącznej kwocie [...]zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do wykupu energii elektrycznej w systemie przedpłatowym w kwocie [...]zł, na dofinansowanie do opłat za czynsz w kwocie [...]zł, dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej w kwocie [...]zł. Z powyższego wynika, że T. P. cyklicznie korzysta z pomocy w postaci specjalnych zasiłków celowych. Zasadnie zatem Kolegium zwróciło uwagę, że pomoc społeczna nie ma charakteru pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb w całości, zważywszy że skarżący był jednak w stanie zakupić kuchenkę, o której refundację się zwrócił. Trzeba mieć również na uwadze, że środki finansowe Ośrodka, które są przeznaczone dla osób potrzebujących takiego wsparcia, nie są nieograniczone i muszą być redystrybuowane w sposób bardzo rozważny. Wnioskodawca musi liczyć się zatem z tym, że organ może odmówić przyznania mu tego świadczenia, bądź jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku. Skoro w niniejszej sprawie ocenie poddano z jednej strony sytuację materialną oraz potrzeby strony, a z drugiej możliwości finansowe organu pomocy społecznej i na tej podstawie uznano, że nie istnieje możliwość przyznania stronie wnioskowanej pomocy, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżonej, jak też poprzedzającej ją decyzji, nie można zarzucić naruszenia prawa i przekroczenia granic uznania administracyjnego, skoro organy szczegółowo wskazały jakimi przesłankami kierowały się przy podejmowaniu rozstrzygnięć, uzasadniając je w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 K.p.a., a Sąd argumentację tę podzielił. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1715).