II SA/Sz 843/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grzegórzek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 maja 2025 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 19 sierpnia 2024 r. nr SKO/WT/432/2536/2024 w przedmiocie częściowego umorzenia należności głównej, wraz z odsetkami za opóźnienie, z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 26 czerwca 2024 r. nr SCŚ-PAiW.451.12756.2024.NH. Wnioskiem z dnia 17 marca 2022 r., C. C. (dalej jako "skarżący") wniósł o częściowe umorzenie zadłużenia do kwoty 3.600 zł wobec Szczecińskiego Centrum Świadczeń. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił, że przez wiele lat spłaca rozłożone na raty zadłużenie. Z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia (znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe, cukrzyca typu II), skarżący nie wie ile czasu będzie mógł jeszcze pracować, a utrzymanie jakie daje mu renta, zasiłki i niewysokie wynagrodzenie za pracę, które łącznie są niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę, w warunkach panującej inflacji tj. wzrostu kosztów życia, powoduje narastające trudności. Decyzją z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr [...] Prezydent Miasta Szczecin odmówił skarżącemu częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, po rozpoznaniu odwołania skarżącego od ww. decyzji, wydało w dniu 18 lipca 2022 r. decyzję nr SKO.KA.432.2053/2022, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wydał w dniu 16 lutego 2023 r. wyrok o sygn. akt II SA/Sz 747/22, w którym uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. WSA wskazał, że umorzenie zobowiązań ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych. Rzeczą organu jest zatem rozstrzygnięcie – w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, czy w realiach konkretnej sprawy zachodzą przesłanki do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z ciążących na wnioskodawcy zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Ocena ta winna uwzględniać, aktualny stan majątkowy i stan zdrowia wnioskodawcy, ustalenie przyczyn niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, obiektywną, a nie tylko hipotetyczną ocenę możliwości przezwyciężenia przez zobowiązanego trudnej sytuacji życiowej, a także realną prognozę co do możliwości uregulowania zobowiązań w przyszłości. W ocenie Sądu, organy administracyjne uchyliły się od dokonania rzetelnej ceny sytuacji skarżącego. Organ I instancji wydał w dniu 3 lipca 2023 r. decyzję nr [...], w której odmówił częściowego umorzenia należności głównej w kwocie 10.874,05 zł oraz ustawowych odsetek za opóźnienie na dzień wystawienia decyzji w kwocie 368,85 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto Szczecin na rzecz osoby uprawnionej oraz odmówił częściowego umorzenia należności głównej powiększonej o 5% w kwocie 7.753,40 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osoby uprawnionej. Organ odwoławczy, po rozpoznaniu odwołania skarżącego od ww. decyzji, wydał w dniu 31 października 2023 r. decyzję nr SKO/WT/432/3277/2023, w której utrzymał w mocy decyzje organu I instancji. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję. WSA w Szczecinie wydał w dniu 15 lutego 2024 r. wyrok o sygn. akt II SA/Sz 1017/23, w którym uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji. WSA wskazał, że rozpoznając sprawę ponownie organy administracyjne uzupełniły materiał dowodowy w sposób wskazany przez Sąd, lecz wadliwie go oceniły. W ocenie Sądu, organy nie sprostały zadaniu obiektywnej, indywidualnej oceny sytuacji skarżącego. Zdaniem WSA, okoliczności uzasadniające ubieganie się o zastosowanie ulg, z uwagi na szczególny charakter zobowiązań alimentacyjnych, muszą być wyjątkowe. Podstawy zastosowania ulg nie mogą stanowić przeszkody przemijające, albo takie, na których usunięcie wpływ ma sam dłużnik alimentacyjny, to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że taką możliwość przewidział sam ustawodawca, a skoro tak, to brał pod uwagę, iż w niektórych sytuacjach dochodzenie należności z tego tytułu może okazać się bezcelowe. Angażowanie bowiem sił i środków do dochodzenia należności jest nie tylko czasochłonne, ale też i kosztochłonne, co w niektórych sytuacjach może stawiać pod znakiem zapytania zasadność wydatkowania publicznych środków na ten cel, zwłaszcza w sytuacji, gdy ponoszone na odzyskanie należności koszty przewyższają zyski. Nie sposób również tracić z pola widzenia aspektu humanitarnego i społecznego. Domaganie się spłaty zadłużenia nie może prowadzić do takiej sytuacji, w której wnioskodawca, na skutek egzekucji popadnie w ubóstwo i będzie zdany na pomoc państwa. Wbrew wywodom organu, skarżący nie ma dużych możliwości podwyższenia swoich zarobków, co – jak już wyżej wskazano wynika chociażby ze wskazań dotyczących zatrudnienia, wynikających z orzeczenia o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika również, że w przypadku skarżącego konieczne jest zapewnienie stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jest on więc osobą wymagającą opieki ze strony innych osób i nie zmienia tego dostrzeżona przez organy okoliczność, iż skarżący radzi sobie w sprawach życia codziennego. W ocenie WSA, wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 28 czerwca 2022 r. stanowi potwierdzenie pogarszającej się sytuacji zdrowotnej skarżącego i braku perspektyw jej poprawy w takim stopniu, aby jego dochody uległy znaczącej poprawie. Według WSA, organy nie wzięły pod uwagę tego, co wielokrotnie podkreślał skarżący wskazując, że znajdował się w skrajnie złym położeniu, ale własną pracą udało mu się pokonać alkoholizm i kryzys bezdomności. Skarżący, jak wynikało z akt postępowania podjął i kontynuuje leczenie, korzystał ze wsparcia kończąc różne kursy, otrzymał mieszkanie socjalne i podjął zatrudnienie aby spłacać zadłużenie, a jego wniosek nie obejmował umorzenia całości zadłużenia, a jedynie taką część, która umożliwi mu spłatę pozostałości w rozsądnym terminie. Zdaniem WSA, okoliczności sprawy były wyjątkowe i należy docenić wysiłek skarżącego, który stara się zadośćuczynić obowiązkom, które kiedyś zaniedbał. Dochodzenie należności nie może jednak, według WSA, prowadzić do takiego pogorszenia sytuacji dłużnika alimentacyjnego, który sam wymaga pomocy osób trzecich, którego konsekwencją będzie niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i w efekcie konieczność korzystania z pomocy społecznej. Nie na tym bowiem polegać powinna działalność organów państwa. W ocenie WSA, w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do częściowego umorzenia należności, w sposób wskazany we wniosku skarżącego, co winno znaleźć odzwierciedlenie w treści wydanego przez organ rozstrzygnięcia, stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz.935; dalej " p.p.s.a."). Organ I instancji wydał w dniu 26 czerwca 2024 r. decyzję nr SCŚ-PAiW.451.12756.2024.NH, w której orzekł o częściowym umorzeniu skarżącemu należności głównej w kwocie 3.600 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w kwocie 16,57 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto Szczecin na rzecz osoby uprawnionej. Rozpoznając sprawę ponownie organ I instancji przytoczył stan faktyczny w sprawie oraz wyjaśnił zastosowane przepisy prawne. Podał, że wydana decyzja uwzględnia wskazania WSA w Szczecinie zawarte w wyroku o sygn. akt II SA/Sz 1017/23, które na podstawie art. 153 p.p.s.a. wiążą organ. Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, w którym podniósł, że wnosił o umorzenie należności do kwoty 3.600 zł, zaś organ I instancji umorzył mu kwotę 3.600 zł wraz z odsetkami w wysokości 16,57 zł. W ocenie skarżącego, organ I instancji nie zrealizował zaleceń, wynikających z wyroku WSA w Szczecinie o sygn. II SA/Sz 1017/23. Wyjaśnił, że pismem z 3 lipca 2024 r. (winno być 3 lipca 2023 r. – dopisek Sądu) po raz pierwszy uzyskał informację, że posiada także zadłużenie z tytułu zaliczki alimentacyjnej dla osoby uprawnionej, które wynosi 7.753,40 zł. Według skarżącego, również ta kwota powinna podlegać umorzeniu, tak by był on zobowiązany wobec SCŚ łącznie do zwrotu kwoty 3.600 zł – należności głównej. Organ odwoławczy wydał w dniu 19 sierpnia 2024 r. decyzję nr SKO/WT/432/2536/2024, w której uchylił decyzję organu I instancji i orzekł wobec skarżącego o częściowym umorzeniu do kwoty 3.600 zł należności z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto Szczecin na rzecz osoby uprawnionej. Organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz przytoczył treść art. 27 ust. 1 i 1a, art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentacji (Dz. U. z 2023 r. poz. 581; dalej "u.p.o.u.a."). Organ odwoławczy wskazał, że decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. ma charakter uznaniowy i wiąże się z koniecznością wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy oraz uzasadnienia zajętego stanowiska odnoszącego się do stanu faktycznego tego konkretnego przypadku. W ramach rozstrzygnięcia wniosku o zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, konieczne jest ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. Organ odwoławczy podkreślił znaczenie wyroku WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 1017/23 i jego wiążący charakter na podstawie art. 153 p.p.s.a. Wyjaśnił, że skarżący wniósł o umorzenie długu do kwoty 3.600 zł, którą spłaciłby w kwocie w ratach po 150 zł w ciągu dwóch lat. Pomimo tak sformułowanego wniosku organ I instancji orzekł o umorzeniu należności głównej w kwocie 3.600 zł zamiast do kwoty 3.600 zł. Zdaniem organu odwoławczego, było to niezgodne nie tylko z treścią wniosku skarżącego oraz wskazaniami WSA w Szczecinie oraz intencjami, wynikającymi z uzasadnienia wyroku, zgodnie z którym dochodzenie należności nie może prowadzić do takiego pogorszenia sytuacji dłużnika alimentacyjnego, który sam wymaga pomocy osób trzecich, którego konsekwencją będzie niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i w efekcie konieczność korzystania z pomocy społecznej. Z treści wniosku jednoznacznie wynikało, biorąc pod uwagę także proponowany sposób dalszej spłaty, że umorzenie należności do kwoty 3.600 zł należy rozumieć jako umorzenie należności ponad kwotę 3.600 zł. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji naruszył art. 153 p.p.s.a. Odnosząc się do wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, organ odwoławczy podał, że w złożonym wniosku skarżący wnosił o umorzenie należności powstałych w funduszu alimentacyjnym, co podkreślił WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 16 lutego 2023 r. o sygn. akt II SA/Sz 747/22. Sprawa ewentualnego umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej powinna być rozpatrywana w odrębnej sprawie w sytuacji złożenia stosownego wniosku przez skarżącego do organu I instancji. Skarżący złożył skargę na ww. decyzję i wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji. Skarżący podał, że domagał się umorzenia całości zaległości w należności głównej i zaliczce alimentacyjnej do kwoty 3.600 zł. Wyjaśnił, że organ odwoławczy umorzył jedynie zaległość główną i niezasadnie wskazał, że co do zaległości w zaliczce alimentacyjnej skarżący winien złożyć odrębny wniosek. Podkreślił, że jego wniosek dotyczył całego zadłużenia wobec SCŚ bez wskazania konkretnych tytułów zadłużeń. Ponadto zwrócił uwagę, że organ odwoławczy w decyzji z dnia 31 października 2023 r. procedował w przedmiocie zaległości w należności głównej, jak i zaliczki alimentacyjnej (objęta skargą w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1017/23 – dopisek Sądu). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. W piśmie z 27 marca 2025 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zajęte przez skarżącego w sprawie. Zarzucił organowi odwoławczemu błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na założeniu, że wniosek skarżącego dotyczył jedynie części zadłużenia, a nie całości długu do kwoty 3.600 zł. Wniósł o przeprowadzenie dowodu w postaci kopii wniosku skarżącego z dnia 17 marca 2022 r. Ponadto złożył wniosek o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Na rozprawie pełnomocnik skarżącego cofnął wniosek o przeprowadzenie ww. dowodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje: Spór dotyczy prawidłowości zaskarżonej decyzji w kontekście treści wniosku skarżącego z 17 marca 2022 r. oraz wyroków WSA w Szczecinie o sygn. akt: II SA/Sz 747/22 i II SA/Sz 1017/23 Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Zgodzić należy się z organem odwoławczym, że organ I instancji naruszył ww. przepis, wobec czego uzasadniona była decyzja organu odwoławczego o uchyleniu decyzji organu I instancji. Zauważyć należy, że wyrokiem z dnia 15 lutego 2024 r. o sygn. akt II SA/Sz 1017/23 WSA w Szczecinie rozpoznał skargę skarżącego na decyzję organu odwoławczego z dnia 31 października 2023 r. nr SKO/WT/432/3277/2023, utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia 3 lipca 2023 r. nr SCŚ-PAiW.451.11779.2023.KR, w której skarżącemu odmówiono częściowego umorzenia należności głównej w kwocie 10.874,05 zł oraz ustawowych odsetek za opóźnienie na dzień wystawienia decyzji w kwocie 368,85 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto Szczecin na rzecz osoby uprawnionej oraz odmówiono częściowego umorzenia należności głównej powiększonej o 5% w kwocie 7.753,40 zł z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osoby uprawnionej. Organ odwoławczy nie miał wówczas wątpliwości, że wnioskiem skarżącego objęta była cała zaległość skarżącego wobec SCŚ. Również WSA w wyroku o sygn. akt II SA/Sz 1017/23 nie zakwestionował zakresu umorzenia zaległości wobec SCŚ w jakim procedowały organy administracyjne obu instancji. Zdaniem Sądu, oznacza to, że mimo wątpliwości co do zakresu treści wniosku skarżącego z 17 marca 2022 r., które pojawiły się podczas rozpoznawania przez WSA w Szczecinie skargi skarżącego od decyzji organu odwoławczego z dnia 18 lipca 2022 r. nr SKO.KA.432.2053/2022, objętej sygn. akt II SA/Sz 747/22, WSA w sprawie o sygn. akt II SA/Sz 1017/23 przyjął, że organy administracyjne ponownie zbadały wniosek skarżącego o umorzenie zaległości, uznając w świetle twierdzeń skarżącego, zawartych w składanych pismach, iż jego wnioskiem objęta była cała zaległość wobec SCŚ, a nie tylko zaległość główna. Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego, że w zakresie zaległości w zaliczce alimentacyjnej skarżący winien złożyć odrębny wniosek, gdyż wniosek skarżącego z 17 marca 2022 r. dotyczył wyłącznie zaległości w należności głównej (należności z funduszu alimentacyjnego), co organ wywnioskował z wyroku WSA w Szczecinie o sygn. akt II SA/Sz 747/22. W ocenie Sądu, rozważania WSA zawarte w wyroku o sygn. akt II SA/Sz 747/22 odnośnie zakresu wniosku skarżącego nie były wiążące dla organu. WSA, uchylając decyzje wydane przez organy obu instancji nakazał organowi I instancji ponowne zbadanie sprawy, co było podstawą ponownej analizy wniosku skarżącego i oceny sytuacji skarżącego. Według Sądu, uprawnione było zatem przyjęcie przez organy, że wniosek skarżącego dotyczył całości zaległości. Rolą organu administracji jest bowiem wyjaśnienie wątpliwości co do treści składanych pism przez strony oraz podjęcie działań w taki sposób by nie doznały one uszczerbku na skutek nieznajomości prawa. Stan należności obciążających daną osobę nie jest sztywno określony, zmienia się z biegiem czasu. Umorzenie należności dotyczy bowiem zaległości istniejących w dacie orzekania przez organ administracyjny. Zdaniem Sądu, stanowisko organu odwoławczego zawarte w zaskarżonej decyzji prowadziłoby do sztucznego podziału wniosku skarżącego i koniecznością prowadzenia dodatkowego postępowania w oparciu o tę samą dokumentację. Mając na uwadze wskazania WSA zawarte w wyroku o sygn. akt II SA/Sz 1017/23, Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał za konieczne uchylenie decyzji wydanych przez organu administracyjne obu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Organ I instancji zobowiązany będzie ponownie rozpoznać wniosek skarżącego z dnia 17 marca 2022 r., przyjmując, że dotyczył on całości zaległości wobec SCŚ oraz iż zachodzą przesłanki do częściowego umorzenia skarżącemu należności do kwoty 3.600 zł. Orzeczenie o kosztach zastępstwa procesowego objęte zostanie odrębnym postanowieniem zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.