II SA/Sz 847/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Spółki A. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 września 2016 r. o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Spółki A. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Spółki A, zawartym w skardze wnioskiem z dnia 10 czerwca 2016 r., zwróciła się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości. Uzasadniając wniosek skarżąca podniosła, że jej aktualna sytuacja finansowa nie pozwala na pokrycie opłat sądowych ani w całości ani w części, nie posiada bowiem środków pieniężnych, które mogłaby przeznaczyć na ten cel. Wskazała, że posiadane przez nią środki trwałe stanowią przede wszystkim automaty do gier, które w przeważającej mierze zostały zatrzymane przez urzędy celne w toku prowadzonych przez nie postępowań. Z uwagi na zatrzymanie automatów Spółka została pozbawiona możliwości prowadzenia działalności gospodarczej, a w efekcie również zarobkowania. Jedyny wspólnik odmówił jej dokapitalizowania. Nadto Spółka wskazała, iż wszystkie posiadane na rachunku bankowym środki zostały zajęte przez urzędy celne, co skutkowało wypowiedzeniem umowy prowadzenia rachunku przez bank. Na potwierdzenie swojej sytuacji Spółka przedłożyła niepotwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie dokumentów, między innymi potwierdzających zajęcie ruchomości, wyciągu z rachunku bankowego oraz sprawozdań finansowych Spółki za 2013 i 2014 r. Postanowieniem z dnia 16 września 2016 r. referendarz sądowy odmówił Spółce A zwolnienia od kosztów sądowych. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że referendarz przeanalizował sytuację majątkową skarżącej i uznał, że analiza ta prowadzi do wniosku, iż sytuacja majątkowa Spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Dostrzeżona została okoliczność, iż za lata 2013 i 2014 r. Spółka przynosiła straty, wskazano jednak, iż osiągała ona przychód i prowadzi w dalszym ciągu działalność gospodarczą. W podsumowaniu wskazano, że zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, związanych z ich udziałem w sprawie, a zwolnienie od tego obowiązku jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, to jest takich, gdy wnioskujący o przyznanie pomocy wykaże, że zdobycie środków na pokrycie kosztów sądowych jest praktycznie niemożliwe. W sprzeciwie od postanowienia skarżąca zarzuciła, że zostało ono wydane z naruszeniem art. 245 § 1 i 3 i art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 j.t. ze zm.), zwanej dalej również "p.p.s.a.", poprzez ich niezastosowanie, wyrażające się odmową przyznania wnioskowanej pomocy i wniosła o jego zmianę oraz zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Skarżąca zakwestionowała poczynione przez referendarza ustalenia odnoszące się do jej kondycji finansowej i możliwości zdobycia środków na pokrycie kosztów w niniejsze sprawie, podnosząc, iż bilans Spółki za lata 2013 i 2014 zamknął się znacznymi stratami, nie posiada majątku trwałego, który mogłaby spieniężyć, kwota wpisów, które zobowiązana jest uiścić w związku z toczącymi się postępowaniami sądowymi wynosi [...] zł, wysokość wymagalnych kar to [...] zł, a decyzją z dnia [...] r. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego określił przybliżoną wysokość zobowiązania podatkowego dla Spółki na kwotę [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona może domagać się przed wszczęciem postępowania lub w jego toku przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Oznacza to, że ze zwolnienia od kosztów postępowania może skorzystać jedynie ten podmiot, który nie posiada żadnych środków, bądź posiada co prawda środki, ale niewystarczające na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym wywody w tym zakresie muszą być poparte dowodami, z których w sposób jednoznaczny i niebudzący żadnych wątpliwości będzie wynikało, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy podmiot nie posiada środków na pokrycie kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywał na Spółce. W niniejszej sprawie warunek ten nie został spełniony. Spółka przedłożyła co prawda plik dokumentów, mających w jej przekonaniu obrazować sytuację materialną, jednak po pierwsze są to niepotwierdzone za zgodność z oryginałami kserokopie dokumentów, a po wtóre z analizy tych dokumentów nie wynika jednoznacznie, aby Spółka nie posiadała żadnych środków, a także by przedsięwzięła jakikolwiek czynności zmierzające do ich uzyskania. Jak słusznie zauważył referendarz, w dacie złożenia wniosku Spółka prowadziła działalność gospodarczą, a zatem miała możliwość zabezpieczenia środków na poczet kosztów postępowania sądowego. Z odpisu z rejestru KRS wynika, iż przedmiotem działalności Spółki jest nie tylko prowadzenie gier na automatach, a zatem w przypadku, gdy skarżąca nie zdecydowała się na zakończenie działalności gospodarczej i w dalszym ciągu ją prowadzi należy spodziewać się, że eksploatuje również te pola, które nie są związane z prowadzeniem gier na automatach i przynoszą zysk. Za niewiarygodne sąd uznał twierdzenia Spółki, że nie posiada rachunku bankowego, bowiem nie przedłożyła żadnych dowodów na tę okoliczność. Podobnie niewiarygodne okazały się twierdzenia w zakresie odmowy dokapitalizowania Spółki przez jej jedynego wspólnika, skoro Spółka nie wylegitymowała się żadnym dokumentem potwierdzającym po pierwsze, że podjęła działania zmierzające do uzyskania dopłaty od wspólnika, a po wtóre że wspólnik odmówił jej wniesienia. Podobnie nie wykazała Spółka, że jej jedynym majątkiem trwałym na dzień złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych są automaty do gier. Przedłożone bilanse za 2013 i 2014 rok nie mogą w ocenie sadu stanowić wiarygodnego źródła o kondycji finansowej i posiadanym majątku w 2016 r. Jakkolwiek Spółka może znajdować się w trudnym położeniu finansowym ze względu na prowadzoną przez siebie ryzykowną działalność gospodarczą i koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w wielu toczących się postępowaniach, to jednak nie może to być okoliczność przesądzająca o przyznaniu prawa pomocy w całkowitym, bądź częściowym zakresie. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W tym stanie rzeczy sąd zobligowany był utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.