II SA/Sz 852/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 lutego 2010 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie radcy prawnemu S. P. kwotę [...] złotych, która obejmuje należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] , na podstawie art. 104, art. 108 § 1 K.p.a. oraz art. 7 pkt 1, 5 i 6, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1 i 4, art. 107 ust. 1, 3, 4 i art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r. Nr 64 poz. 593 ze zm.), decyzją z dnia [...] r., nr[...] , po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] r., przyznał J. K. pomoc społeczną w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego w wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu leków, wypłacany miesięcznie po [...] zł poczynając od miesiąca [...] r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalił, iż wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w dwupokojowym mieszkaniu z kuchnią i łazienką, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe i otrzymuje rentę ZUS z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił [...] zł (renta ZUS [...] zł i dodatek mieszkaniowy [...] zł) i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. [...] zł. Ponadto wnioskodawca od kilku lat systematycznie korzysta ze świadczeń opieki społecznej, a ostatnio udzielona pomoc to: - bezzwrotny specjalny zasiłek celowy na pokrycie kosztów zakupu leków w wysokości [...] zł, wypłacany w miesiącach [...]] . po [...] zł miesięcznie, - zasiłek celowy bezzwrotny pieniężny na zakup posiłków w wysokości [...] zł, wypłacany w miesiącach od stycznia do maja 2008 r. po 80 zł miesięcznie. Kierownik MOPS w [...] e zaznaczył, że zgodnie z art. 3 ustawy o ustanowieniu programu wieloletniego, w ramach programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym, w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 pkt 1, 2 ustawy o pomocy społecznej. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika że wnioskodawca spełnia przesłanki ww. przepisów. J. K. złożył od tej decyzji odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr[...] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071) oraz art. 8, art. 41 ust. 1, art. 106 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając treść podjętego rozstrzygnięcia Kolegium podało, że J. K. mieszka sam i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. J. K. otrzymuje świadczenie rentowe z ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Z uwagi na stan zdrowia orzeczony ma umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Łączny dochód J. K. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 670,43zł. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło [...] zł. Następnie organ drugiej instancji stwierdził, że osobie przekraczającej kryterium dochodowe może być, zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Jednak zdaniem organu przypadki te muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy. SKO w [ ...] wskazało, że organ I instancji uznając, iż zainteresowany spełnia przesłanki do objęcia go ww. forma pomocy zaskarżoną decyzją przyznał J. K. pomoc w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego specjalnego w kwocie [...] zł na pokrycie kosztu zakupu leków, oraz równocześnie decyzją dnia z [...] r. przyznał J.i K. bezzwrotnego pomoc w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego pieniężnego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na zakup posiłków. W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że decyzja organu I instancji zgodna jest z obowiązującym prawem i jednocześnie podkreśliło, że bezzwrotny zasiłek specjalny ma charakter uznaniowy. Celem pomocy społecznej jest umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, a nie zaspokajanie wszystkich, choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb życiowych. Udzielana pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby mogła w pełni zaspokoić zaistniałe potrzeby, ma ona charakter uzupełniający. W skardze na ww. decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] J. K. wniósł o łączne rozpatrzenie spraw dotyczących kilku zaskarżonych przez siebie decyzji SKO w [...] a nadto wniósł o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdyż zostały naruszone przepisy postępowania mające wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że przekroczone zostały granice uznania administracyjnego. Ogólnikowe wskazanie iż środki organu I instancji są niewystarczające, narusza zaufanie obywatela do organów administracji i spowodowało błędne ustalenie stanu faktycznego. Naruszono tym samym przepis art. 7 K.p.a., gdyż nic nie stało na przeszkodzie by przyznać pomoc w wysokości odpowiadającej potrzebom skarżącego na zakup leków. J. K. oświadczył, że wykorzystał wszelkie swoje możliwości, zasoby i uprawnienia w celu poprawy sytuacji życiowej. Skarżący wskazał, że organy orzekające w sprawie naruszyły art. 3 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, pomoc społeczna ma umożliwić bytowanie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przyznanie pomocy na leki w wysokości [..] zł miesięcznie przy wydatkach rzędu [...] zł i potrzebie zakupu leków za [...] zł, uwłacza godności człowieka zwłaszcza, że skarżący jest osobą z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności przyznanym na stałe z powodu schorzeń ruchowych. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżący podniósł, iż w myśl art. 10 i 73 k.p.a., okoliczność można uznać za udowodnioną wtedy, gdy strona mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów w sprawie przed wydaniem decyzji. Prawo to nie zostało stronie zagwarantowane, a w aktach administracyjnych brak jest jakiegokolwiek dowodu, że organ I instancji umożliwił skarżącemu wgląd we wnioski pracownika socjalnego przed wydaniem decyzji. Uchybień tych nie zauważył organ odwoławczy, czym także naruszył prawo. J. K. oświadczył, iż jego prawa są naruszane bowiem w aktach administracyjnych nigdy nie ma wniosków pracownika socjalnego w dniu, w którym jest zapraszany na zapoznanie się z aktami w trybie art. 10 K.p.a., a wgląd w dokumenty nie może być fikcją. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skierowanym do tut. Sądu pełnomocnik skarżącego stwierdził między innymi, że organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności sprawy i nie ustosunkowały się wystarczająco do treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] w zakresie swej jurysdykcji, określonej przez art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez ocenę działań organów administracji publicznej pod kątem zgodności z prawem. Dokonana według tego kryterium kontrola zaskarżonej decyzji ostatecznej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] doprowadziła Sąd do wniosku, że decyzja ta odpowiada prawu. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W myśl art. 3 ust. 4 tej ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Prawo do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej, co do zasady jest uzależnione, m.in., od tzw. kryterium dochodowego wnioskodawcy i członków jego rodziny. W dacie orzekania przez organy dla osoby samotnie gospodarującej jej miesięczny dochód nie powinien przekraczać kwoty [...] zł. (art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. Nr 135 poz. 950). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że dochód skarżącego przekracza wysokość kryterium dochodowego. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego ustawodawca, w art. 41 ustawy o pomocy społecznej, przewidział możliwość przyznania, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Z treści przytoczonego art. 41 ustawy o pomocy społecznej wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Kontrola decyzji uznaniowej dokonywana przez Sąd ogranicza się do zbadania zgodności z prawem tej decyzji. Kontrola ta ma ustalić, czy dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Podejmując decyzję uznaniową organ administracji ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, stosownie do art. 7 K.p.a., jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości finansowych organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków pieniężnych. Organy orzekające w omawianej sprawie poddały ocenie wszystkie okoliczności, od których uzależnione jest udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego. Wbrew stanowisku skarżącego nie można postawić im zarzutu naruszenia postępowania i dowolności orzekania (art. 7, 9, 10, 77, 81 K.p.a.) tylko z tego powodu, że przyznana skarżącemu pomocy jest niższa od wysokości wnioskowanej. Trudnej sytuacji materialnej skarżącego żaden z organów nie zanegował. Okoliczność ta, nie wystarcza jednak do przyznania specjalnego zasiłku celowego na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącego na zasadach art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja w jakiej znalazł się skarżący w sposób wyraźny nie odcina się od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc społeczną. Nie ma ona cechy wyjątkowej, odznaczającej się. Należy podkreślić, że J. K. już wcześniej decyzjami z dnia [...] r. otrzymał wsparcie w formie specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków ([...] zł – płatne po [...] zł miesięcznie od czerwca do września [...] r.) i zasiłku celowego na zakup posiłków ([...] zł – płatne po [...] zł miesięcznie od czerwca do września 2007 r.). Ponadto otrzymuje dodatek mieszkaniowy, co oznacza, że nie pozostał on bez wsparcia finansowego udzielonego ze strony organu do tego uprawnionego. Sąd podziela stanowisko organu, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która bez wątpienia warunkowana jest posiadanymi środkami pieniężnymi. Jak wskazał organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji, a organ odwoławczy potwierdził, Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] nie jest w stanie zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób pozostających w trudnej sytuacji materialnej, których dochód jest niższy od kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust.1 pkt 1, 2, 3 ustawy o pomocy społecznej. Ośrodek zabezpiecza potrzeby obligatoryjne, podstawowe, w tym także podstawowe potrzeby skarżącego. Wypłacane świadczenia mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez system opieki społecznej, tak jak żąda tego skarżący. Wbrew twierdzeniom skarżącego, Sąd nie dopatrzył się również naruszenia w kontrolowanej sprawie art. 10 K.p.a. Z akt administracyjnych wynika, iż skarżący był zawiadamiany o zebraniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z nim (zawiadomienie z dnia 13 czerwca 2008 r., k - 26 akt organu I instancji), z czego skorzystał w dniu [...] r. Dodatkowo wnioskiem z 4 lipca 2008 r. żądał nadesłania mu kserokopii całości akt sprawy, które przesalano w dniu 8 lipca 2008 r. Podstawowym dokumentem w aktach sprawy, ustalającym sytuację materialną i bytową strony, jest kwestionariusz wywiadu środowiskowego sporządzony przez pracownika socjalnego i podpisany przez J. K. w dniu [...] r. Z powyższego wynika, że skarżący mógł przed podpisaniem dokumentu zapoznać się z jego treścią. Fakt zapoznania się z ustaleniami kwestionariusza wynika z adnotacji strony. Niezapoznanie się skarżącego z wnioskami pracownika socjalnego, wpisanymi do kwestionariusza bezpośrednio przed wydaniem decyzji, nie miało wpływu na wynik sprawy. Inne dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, a stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia, to oświadczenia strony, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy, odcinek potwierdzający wysokość otrzymywanej renty, a więc dokumenty przedkładane przez samego skarżącego. Skarżący, ani w odwołaniu, ani w skardze do Sądu nie kwestionuje ustalonego stanu faktycznego, a w tym uzyskiwanych przez niego dochodów. W tej sytuacji nawet jeżeli uznać częściowe niezachowanie wymogu określonego w art. 10 K.p.a. (niezapoznanie się skarżącego z wnioskami pracownika socjalnego), to i tak nie miało to wpływu na wynik sprawy, a więc nie mogło stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Nie mogą zmienić tej oceny zarzuty skarżącego dotyczące braku informacji w decyzjach o ilości posiadanych przez organ środków oraz ilości podopiecznych, którym udzielana jest pomoc. Przedmiotem kontroli Sądu nie jest bowiem ocena całokształtu realizowanej przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] polityki w zakresie pomocy społecznej, ale kontrola legalności uznaniowego rozstrzygnięcia podjętego w indywidualnej sprawie. W tej zaś sprawie organy obu instancji w sposób istotny prawa nie naruszyły. Materiał dowodowy w sprawie został zebrany i oceniony w sposób prawidłowy, a podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w[...] , niedostrzegając w zaskarżonej decyzji takich naruszeń prawa, które skutkować musiałyby jej wyeliminowaniem z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 250 ww. ustawy.