II SA/Sz 854/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj,, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 listopada 2017 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ś. z dnia [...] r., nr [...] Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ś. przyznał A. M. prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: A. N. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz M. N. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od dnia [...] Po wszczęciu z urzędu postępowania, decyzją z dnia [...] r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] r.) Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w Ś., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta Ś., uznał świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone na podstawie decyzji nr [...] nr [...] z dnia [...] r. w okresie od [...] r. w łącznej kwocie [...]zł za nienależnie pobrane. A. M. odwołała się od powyższej decyzji wskazując, że w istocie od [...] r. była zatrudniona w firmie "[...]" i z tego tytułu otrzymała dwukrotnie wynagrodzenie, tj. za maj w kwocie [...]zł netto oraz za [...] r. w kwocie [...]zł netto. Natomiast z decyzji wynika, że świadczenia nienależnie pobierała od lipca do września 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", w związku z art. 9 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r., poz. 859), zwanej dalej "ustawą o pomocy", po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższa decyzja zaskarżona została przez A. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który uwzględnił wniesioną skargę i wyrokiem z dnia14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1348/15 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podjęcie się przez skarżącą wykonywania umowy zlecenia zawartej z A. Sp. z o.o. w maju 2013 r. mogło oznaczać "uzyskanie dochodu"..."po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy" w rozumieniu art. 2 ust. 18 lit. c i art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy. Z wystawionego przez Spółkę, zaświadczenia z dnia 25 lutego 2015 r. wynika, że umowa ta nominalnie opiewała na okres od [...] r., ale faktycznie skarżąca osiągnęła z tego tytułu przychód tylko w czerwcu i sierpniu 2013 r. To zaś każe przypuszczać, że w pozostałych miesiącach umówione usługi nie były przez skarżącą świadczone, a w konsekwencji nie można też mówić o "uzyskiwaniu dochodu" przez skarżącą w tych miesiącach, w rozumieniu art. 2 pkt 18 lit. c w zw. z pkt 15a ustawy, gdyż w świetle przywołanych przepisów konstytutywnym elementem pojęcia "uzyskania dochodu w związku z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jest nie samo zawarcie określonej umowy (umowy o pracę, zlecenia itd.), lecz "wykonywanie pracy" lub "świadczenie usług" na jej podstawie. W efekcie tego błędne jest wyliczenie dochodu uzyskanego przez skarżącą w lipcu 2013 r., bowiem w tym miesiącu A. M. dochodu takiego nie uzyskała. Nadto z treści art. 9 ust. 4a ustawy wynika, że nie chodzi o dochód uzyskiwany tylko przez 1 miesiąc, doliczeniu podlega bowiem dochód z miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty. Z kolei zawarte w omawianym przepisie zastrzeżenie, zgodnie z którym dochód uzyskany po roku poprzedzającym okres świadczeniowy dolicza się do dochodu członka rodziny, pod warunkiem, że jest on uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń, zakłada doliczenie do dochodu długotrwale uzyskiwanego dochodu. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany przez okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (wyrok NSA sygn. akt I OSK 2094/13). Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta Ś. wydał w dniu [...] r. decyzję nr [...], uznającą świadczenia z funduszu alimentacyjnego, wypłacone A. M., przedstawicielowi ustawowemu A. N., M. N. na podstawie decyzji [...] nr [...] z dnia [...] r. w okresie od [...] r. w łącznej kwocie [...]zł, za nienależnie pobrane i jednocześnie wezwał do ich zwrotu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 2 pkt 4, 5a, 7 ustawy o pomocy, w wyniku rozpatrzenia odwołania A. M., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium podało, że w trakcie pobierania świadczeń odwołująca uzyskała dochód, jednak nie wypełniła obowiązku powiadomienia o tym organu I instancji. Zaniedbanie to skutkowało wypłatą świadczeń, które jej się nie należały. Za taki stan rzeczy ponosiła ona winę ze względu na brak spełnienia obciążających ją obowiązków, które przyjęła do wiadomości. Według Kolegium, w sprawie jest bezsporne i jednocześnie znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym, że dochód rodziny A. M. powiększony o dochód uzyskany z [...] r., a więc z miesiąca następującego po miesiącu, w którym dochód został osiągnięty przekroczył kryterium dochodowe wynoszące [...] zł na osobę w rodzinie. Rodzina w 2011 roku uzyskała dochód w wysokości [...] zł, miesięczny dochód rodziny wyniósł [...] zł, po doliczeniu dochodu uzyskanego w czerwcu 2013 r. czyli kwoty [...]zł dochód wyniósł [...] zł, zatem miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę [...] zł. W sierpniu uzyskała Strona wynagrodzenie za dwa miesiące (czerwiec i lipiec) w wysokości [...] zł. Przyjąć zatem należy, iż miesięcznie uzyskała kwotę [...]zł, miesięczny dochód wobec tego wyniósł [...] zł, miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę [...] zł. W konsekwencji, przekroczenie kryterium dochodowego spowodowało, że uprawnienie do pobierania świadczeń od lipca 2013 r. nie przysługiwało. Natomiast w przypadku utraty takiego dochodu, jeśli do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należy dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Również powyższą decyzję organu odwoławczego A. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o ponowne rozpatrzenie skargi w sprawie nienależnie pobranych świadczeń. W skardze opisała swoja trudną sytuację materialną oraz podniosła, że wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia otrzymała od firmy "[...]" wyłącznie za maj 2013 r. i za czerwiec 2013 r. Od lipca 2013 r. do 30 września 2013 r. nie otrzymała żadnego wynagrodzenia od firmy "[...]", ponieważ nie sprzedawały się zabiegi rehabilitacyjne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), określanej dalej skrótem "P.p.s.a.". Nadto, zgodnie z art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W związku z tym, że w tej sprawie zapadł już prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, przystępując do rozpatrzenia niniejszej sprawy obecny skład orzekający Sądu związany jest treścią prawomocnego wyroku z dnia 14 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Sz 1348/15, a tym samym wyrażoną w nim oceną prawną. W pojęciu tym mieści się zarówno ocena poczynionych przez organ ustaleń faktycznych, jak i ocena wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego. Konsekwencją takiej oceny są wskazania Sądu co do dalszego postępowania organów administracyjnych. Ponownie rozpatrując sprawę Sąd nie może formułować nowych ocen prawnych, odmiennych, czy sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się im w pełnym zakresie. Powyższe oznacza, że Sąd, po raz drugi rozpoznając sprawę ze skargi A. M., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz jego zwrotu, zobligowany był przede wszystkim do kontroli, czy organ administracji ponownie wydając rozstrzygnięcie, zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, zawartych we wskazanym, wcześniejszym, orzeczeniu Sądu. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie i na Sądzie może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. np. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 2408/98, Lex 44392). W niniejszej sprawie stan faktyczny, ani stan prawny nie uległy zmianom, a więc aktualna pozostaje ocena okoliczności faktycznych i wykładnia przepisów prawa wyrażona w wyroku Sądu z dnia 14 kwietnia 2016 r. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organy nie w pełni zastosowały się do oceny prawnej i wytycznych Sądu zawartych w wyroku z dnia 14 kwietnia 2016 r., czym naruszyły art. 153 P.p.s.a. Tym razem prawidłowo organy ustaliły uzyskany przez skarżącą w roku 2013 dochód i to co do jego wysokości, jak i miesięcy w jakich został uzyskany. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w świetle art. 2 pkt 18 lit. c w zw. z pkt 15a ustawy o pomocy konstytutywnym elementem pojęcia "uzyskania dochodu w związku z uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej", jest nie samo zawarcie określonej umowy (umowy o pracę, zlecenia itd.), lecz "wykonywanie pracy" lub "świadczenie usług" na jej podstawie. Skoro skarżąca, co wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych rachunków przez nią przedłożonych, wykonywała pracę w miesiącach maju, czerwcu i lipcu 2013 r., to prawidłowo, zgodnie ze wskazaniem Sądu, organy przyjęły, że w tych miesiącach nastąpiło uzyskanie dochodu, niezależnie od tego kiedy faktycznie nastąpiła wypłata wynagrodzenia za poszczególne miesiące. Konsekwencją powyższych ustaleń było zastosowanie w sprawie przepisu art. 9 ust. 4a ustawy o pomocy, czego organy poprawnie dokonały przyjmując, że dochód uzyskany w miesiącu czerwcu 2013 r. będzie miał wpływ na prawo skarżącej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Trafnie również organy ustaliły, w zgodzie z przepisem art. 18 ust. 5 ustawy o pomocy, że w związku przekroczenie kryterium dochodowego w miesiącu czerwcu 2013 r., prawo do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie przysługiwało skarżącej od lipca 2013 r. Organy obu instancji pominęły natomiast wskazania Sądu dotyczące utraty dochodu i związanego z tym okresu przez jaki nie będzie przysługiwało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wprawdzie Kolegium przytacza stanowisko Sądu w uzasadnieniu swojej decyzji, jednak nie wyciąga z niego żadnych wniosków. Tymczasem w uzasadnieniu Sąd wskazał: "..w przypadku utraty takiego dochodu, nawet gdyby do utraty doszło po 2 miesiącach jego uzyskiwania, należałoby dochód rodziny pomniejszyć o utracony dochód. Tak więc dochód uzyskany w 1 miesiącu w ogóle nie wpłynie na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, natomiast uzyskany przez okres dłuższy, będzie miał wpływ na to prawo tylko przez okres jego otrzymywania (wyrok NSA sygn. akt I OSK 2094/13)." Ponownie rozpatrując sprawę organy w ogóle nie uwzględniły faktu, że z materiału dowodowego sprawy wynika, iż ostatnie uzyskanie przez skarżącą dochodu w roku 2013 miało miejsce w miesiącu lipcu. Skoro zatem w sierpniu 2013 r. nastąpiła utrata dochodu, to zgodnie z wytycznymi Sądu, organy powinny uwzględnić tą okoliczność przy ustalaniu nienależnie pobranego świadczenia przez skarżącą. Oznacza to, że bezpodstawnie organy przyjęły, iż w miesiącach sierpniu i wrześniu 2013 r. skarżąca nadal nie spełniała warunków do uzyskania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W aktach sprawy brak jest dowodów potwierdzających, że w tych miesiącach skarżąca uzyskała dodatkowy dochód. W rezultacie za błędne uznać należało stanowisko organów, że świadczenia wypłacone skarżącej w miesiącach lipcu, sierpniu i wrześniu 2013 r. stanowiły świadczenia nienależnie pobrane. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, że decyzje w niniejszej sprawie zostały wydane z naruszeniem art. 153 P.p.s.a. i na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozpatrując ponownie sprawę organy winny uwzględnić przedstawioną powyżej ocenę Sądu, a następnie podjąć rozstrzygnięcie i uzasadnić je zgodnie z regułami obowiązującymi w postępowaniu administracyjnym.