II SA/Sz 859/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 września 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zameldowania oddala skargę. A. K. w dniu [...] r. wystąpiła z wnioskiem o zameldowanie jej na pobyt stały w lokalu przy ul. P. w S.. Uzasadniając wniosek wnioskodawczyni podała, że w przedmiotowym mieszkaniu - adoptowanym strychu wykonanym przez jej partnera życiowego – P. S. zamieszkuje od [...] lat. Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] r., znak: [...], na podstawie art. 47 ust. 2 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 § 1 Kpa - orzekł o zameldowaniu A. K. na pobyt stały w lokalu przy ul. P. w S. Organ I instancji ustalił m.in., że zebrane w toku postępowania administracyjnego dowody wykazały, iż A. K. zamieszkuje w lokalu przy ul. P. w S. od kilkunastu lat. Wnioskodawczyni zamieszkuje w przedmiotowym lokalu razem z konkubentem – P. S., prowadzi z nim wspólne gospodarstwo domowe i lokal ten stanowi centrum jej spraw życiowych. Prezydent przytoczył treść art. 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wskazał, że z treści tego przepisu wynika, iż osoba jest zobowiązana do dokonania zameldowania wyłącznie po faktycznym, fizycznym zamieszkaniu w danym lokalu. Ponadto zgodnie z przepisami ustawy zameldowanie jak i wymeldowanie z pobytu stałego, bądź czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby, a tym samym nie rodzi, ani nie pozbawia uprawnień do lokalu, co z kolei rodzi brak konieczności wykazania się uprawnieniami do lokalu, czy to samoistnymi, czy pochodnymi. Jednakże, powyższe nie oznacza, że przesłanką zameldowania jest wyłącznie fizyczna obecność osoby w lokalu. Jest bowiem rzeczą oczywistą, iż uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby (podmiotu) uprawnionej do dysponowania lokalem. Wyłączone więc będą sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania, czy wręcz przestępstwa. Nie można bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie można sankcjonować instytucją zameldowania. Organ ustalił, że jedyną właścicielką powyższego lokalu jest A. W., która we wszystkich swoich zeznaniach oraz pismach kierowanych do organu prowadzącego postępowanie podnosiła, iż pobyt A. K. jest nielegalny, a ona sama naruszyła mir domowy. W związku z powyższym A. W. wystąpiła do Sądu Rejonowego z aktem oskarżenia przeciwko A. K. Sprawa została rozstrzygnięta postanowieniem Sądu Rejonowego Wydział [...] Grodzki z dnia [...] r., sygn. akt [...] o umorzeniu postępowania. A. K. zamieszkała w przedmiotowym lokalu przed laty bez przeszkód, za wiedzą poprzedniego właściciela A. S. W tych okolicznościach, zdaniem organu prowadzącego postępowanie, zarzut nielegalności pobytu A. K. w znaczeniu wyżej określonym nie jest zasadny. Organ I instancji ustalił ponadto, że aktualnie toczy się w Sądzie Rejonowym postępowanie z powództwa A. W. przeciwko A. K. i P. S. o wydanie przedmiotowego lokalu. Sprawa ta nie została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem. Wskazał też, że Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia [...]r. oraz Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia [...]r. nie zakazał P. S. i A. K. korzystania z pomieszczeń na poddaszu oraz klatki schodowej i pomieszczeń w piwnicy budynku przy ul. P. Tak, więc, osoby te mają prawo korzystania z tych pomieszczeń przynajmniej do czasu wydania orzeczenia w sprawie eksmisji. W ocenie organu, nie ma podstaw do odmowy zameldowania A. K. w lokalu przy ul. P. w S., gdyż z dowodów zebranych w sprawie wynika, iż mieszka ona w tym lokalu co najmniej, od [...] lat, a Sąd nie zakazał korzystania z lokalu i nie nakazał jego opuszczenia. Od powyższej decyzji odwołała się A. W., zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. W odwołaniu A. W. podniosła między innymi, że powyższa decyzja została wydana wbrew jej woli i pomimo jej - jako właścicielki nieruchomości - stanowczego sprzeciwu. Zdaniem strony materiał dowodowy w sprawie nie potwierdza by A. K. kiedykolwiek przebywała na terenie przedmiotowej posesji (tj. przez czas ciągły) przez [...] kolejne doby lub dłużej, a tym bardziej by w posesji tej zamieszkiwała, czyli skoncentrowała wszystkie swoje interesy życiowe. Wojewoda decyzją z dnia[...]r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa i art. 47 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o odmowie zameldowania A. K. na pobyt stały w lokalu przy ul. P. w S. Wojewoda wskazał, że postępowanie przeprowadzone przez organ I instancji jedynie uprawdopodobniło fakt zamieszkiwania A. K. w tym lokalu, gdyż zeznania świadków w tej kwestii są rozbieżne. Natomiast w trakcie wizji lokalnej i kontroli meldunkowej przeprowadzonej w dniu [...]r. przez organ gminy potwierdzono fakt przebywania A. K. w spornym lokalu. Według organu II instancji z zebranych w sprawie dowodów wynika bezspornie, iż właścicielem lokalu przy ul. P. w S. jest A. W., która wielokrotnie wskazywała, że nie wyraża zgody na zamieszkiwanie przez wnioskodawczynię w przedmiotowym lokalu i złożyła w Sądzie Rejonowym pozew przeciwko P. S. i A. K., tj. osobom nie posiadającym tytułu prawnego do lokalu o wydanie lokalu mieszkalnego przy ul. P. w S. Ponadto A. W. skierowała do Sądu Rejonowego akt oskarżenia przeciwko A. K. o naruszenie miru domowego. W sprawie tej Sąd Rejonowy w Szczecinie Wydział [...] Grodzki wydał w dniu [...] r. postanowienie o umorzeniu postępowania (sygn. akt [...]) z uwagi na konieczność zmiany trybu oskarżenia, tj. wszczęcia postępowania z oskarżenia publicznego, a nie z oskarżenia prywatnego. Wobec powyższego, zdaniem Wojewody, nie można przyjąć, iż A. K. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu za zgodą i wiedzą właściciela, czyli A. W. Została ona bowiem do niego wprowadzona przez P. S., który sam nie posiada tytułu prawnego do tego lokalu i wobec którego A. W. również wystąpiła do Sądu Rejonowego o wydanie lokalu mieszkalnego przy ul. P. w S. Organ odwoławczy stwierdził, że wobec braku potwierdzenia przez właścicielkę lokalu przy ul. P. w S. A. W. pobytu A. K. w przedmiotowym lokalu, jak również wobec kroków prawnych podjętych wobec m.in. P. S., który wbrew woli właściciela lokalu sam w nim przebywa i umożliwia jednocześnie zamieszkanie w nim osobom trzecim, np. A. K. nie można uznać, że jej pobyt w spornym lokalu jest pobytem legalnym. Na decyzję organu odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. K., reprezentowana przez radcę prawnego K. S. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania. A. K. zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego oraz procesowego, a w szczególności: - art. 5 ust. 1 i 10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie organ administracji bezpodstawnie uznał, iż dla oceny zasadności wniosku o zameldowanie skarżącej znaczenie ma zgoda właściciela nieruchomości; - art. 9 ust. 2b oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie - organ administracji bezzasadnie przyjął, iż podstawą odmowy zameldowania mogą być jakiekolwiek inne przesłanki, niż stwierdzenie, iż dana osoba nie przebywa pod wskazanym adresem. - art. 77 § 1 Kpa oraz art. 80 Kpa poprzez niezastosowanie i nieuwzględnienie, co wyraziło się w tym, że organ administracji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył należycie całego materiału dowodowego i w ten sposób błędnie ustalił stan faktyczny sprawy. W treści skargi skarżąca podniosła, że okoliczność, iż aktualna właścicielka nieruchomości nie wyraża zgody na zamieszkanie skarżącej w lokalu przy ul. P. w S. nie oznacza, że nie można jej zameldować. Zdaniem skarżącej, skoro zgoda nie jest przesłanką do wydania decyzji o zameldowaniu, to również odmowa zgody na zameldowanie nie może być przyczyną wydania decyzji o odmowie zameldowania osoby. Z analizy art. 9 ust. 2b oraz ustawy o ewidencji ludności dowodach osobistych wynika bowiem, że jedyną przesłanką odmowy zameldowania. osoby jest ustalenie, iż wnioskujący o zameldowanie przebywa pod wskazanym przez niego adresem. Art. 29 ust. 1 i 2 ww. ustawy nakazuje właścicielowi lokalu, względnie osobie, mającej do niego inny tytuł prawny potwierdzić fakt zamieszkiwania w takim lokalu innej osoby, a w razie niedopełnienia obowiązku meldunkowego przez osobę przebywającą w lokalu nakazuje zgłosić fakt przebywania danej osoby właściwemu organowi. Przepis ten nie pozwala różnicować sytuacji w zależności od tego, czy właściciel lokalu chce, czy nie chce aby lokator zajmował mieszkanie. A. K. podniosła również, że organ przy rozstrzyganiu wniosku o zameldowanie nie ma podstaw do oceny legalności pobytu lokatora. Według skarżącej z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżąca wprowadziła się do domu przy ul. P. w S. za zgodą ówczesnego właściciela tej nieruchomości – A. S. i w lokalu tym mieszka na stałe od wielu lat, aż do dnia dzisiejszego. W żadnym wypadku nie można więc mówić o tym, iż skarżąca wprowadziła się do tego lokalu w sposób nielegalny, naruszając mir domowy. A. K. podkreśliła, że wszczęcie postępowania przygotowawczego w sprawie popełnienia przestępstwa naruszenia miru domowego (o ile w ogóle takie postępowanie zostało wszczęte) w żadnym wypadku nie przesądza o tym, iż skarżąca popełniła takie przestępstwo. Należy przy tym wyjaśnić, iż skarżącej nie przedstawiono żadnych zarzutów w tej sprawie. Skarżąca wskazała również, że organy I i II instancji skutecznie doręczały adresowaną do niej korespondencję na adres lokalu przy ul. P., a pomimo tego organ II instancji poddaje w wątpliwość, czy skarżąca w lokalu tym faktycznie przebywa. Organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził bowiem ,iż zebrany w sprawie materiał dowodowy jedynie uprawdopodobnił fakt zamieszkiwania skarżącej w tym lokalu. Ponadto zaskarżona decyzja, w której pojawia się powyższe stwierdzenie, została przez organ administracji wysłana na adres ul. P. w S., gdzie doszło do skutecznego doręczenia. Taki stan rzeczy, zdaniem strony, jednoznacznie wskazuje na fakt, iż organ administracji nie zbadał całokształtu materiału dowodowego w sprawie i błędnie ustalił i stan faktyczny sprawy. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie procesowym z dnia [...] r. skarżąca A. K. wskazała, że wyrok w sprawie [...], która toczyła się przed Sądem Rejonowym S. i Z. w S. nie uprawomocnił się, gdyż oboje pozwani złożyli apelację. Zaprzeczyła, że w posiadanie nieruchomości (lokalu) przy ul. P. weszła nielegalnie, w szczególności wskutek naruszenia posiadania lub miru domowego. Mieszka tam od kilkunastu lat, a stało się to za zgodą ówczesnego właściciela nieruchomości – A. S., ojca A. W.. Skarżąca potwierdziła też fakt nabycia nieruchomości przy ul. W. w S., jednakże podniosła, że nie mieszka tam, gdyż z uwagi na zły stan techniczny, nieruchomość nie nadaje się do zamieszkania. Okoliczność powyższa pozostaje zatem bez wpływu na wynik niniejszego postępowania. Na rozprawie w dniu [...] r. A. W. wniosła o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji doprowadziła do wniosku, że skarga nie jest uzasadniona. W świetle przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) zameldowanie i wymeldowanie z pobytu stałego lub czasowego jest jedynie rejestracją dnach o miejscu pobytu osoby (art. 1 ust.2), a tym samym nie rodzi ani pozbawia uprawnień do lokalu. Obowiązek meldunkowy wynika wprost z przepisów ustawy (art. 5, art. 6, art.10, art.15) i nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji. Zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i nie ma celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu (art. 9 ust.2b ustawy). Wykonanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu wymaganych danych właściwemu organowi, który dokonuje rejestracji będącej czynnością materialno-techniczną rodzącą skutki prawne. Przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące należy przedstawić potwierdzenie pobytu w lokalu osoby zgłaszającej pobyt stały lub czasowy trwający ponad 3 miesiące, dokonane przez właściciela lub inny podmiot dysponujący tytułem prawnym do lokalu, oraz do wglądu, dokument potwierdzający tytuł prawny do lokalu tego podmiotu. Dokumentem potwierdzającym tytuł prawny do lokalu może być umowa cywilno-prawna, wypis z księgi wieczystej, decyzja administracyjna, orzeczenie sądu lub inny dokument poświadczający tytuł prawny do lokalu (art. 9 ust.2a ustawy). Czynności ewidencyjne dokonywane są zatem na podstawie zgłoszenia osoby wykonującej swój obowiązek meldunkowy, a wyjątki od tej zasady, dopuszczające wydanie decyzji, określone zostały w art. 8 ust.2, art. 15 ust.2 i art.47 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Jeżeli zgłoszone dane budzą wątpliwości, o dokonaniu zameldowania lub wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy na podstawie art. 47 ust.2 powyższej ustawy. Trafnie wskazał organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002r. (sygn. akt K 20/01, OFK A 2002/3/34) orzekł o niezgodności przepisu art. 9 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z przepisami art. 52 ust.1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu osób występujących o zameldowanie, lecz gromadzi informacje w zakresie danych miejscu pobytu, a więc bada czy osoba występująca z wnioskiem faktycznie zamieszkuje w lokalu. Brak konieczności wykazania się uprawnieniami do lokalu, samoistnym czy pochodnym, nie oznacza jednak, że przesłanką zameldowania jest wyłącznie fizyczna obecność w lokalu. Oczywiste jest, że uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawionej do dysponowania lokalem. Wyłączone więc będą sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania, czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (art. 193 Kodeksu karnego). Nie można bowiem czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a samowoli nie można sankcjonować instytucją zameldowania. W uzasadnieniu orzeczenia z dnia 27 maja 2002r. Trybunał Konstytucyjny dokonując interpretacji art. 52 ust.1 Konstytucji wskazał, że "wynikające z tego przepisu wolności swobodnego (nieskrępowanego) wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu nie należy odnosić do możliwości wyboru lokalu (pomieszczenia), gdzie dana osoba zamierza zamieszkać lub przebywać. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że tak szerokie rozumienie wolności wyboru miejsca zamieszkania stałoby w jednoznacznej kolizji z wolnościami i prawami innych osób, zwłaszcza właścicieli nieruchomości (lokali lub budynków), a także podmiotów posiadających inny tytuł prawny do zajmowania lokalu (oparty na umowie najmu). Wolność wyboru miejsca zamieszkania rozumieć należy "w klasycznych" kategoriach ujęcia wolności konstytucyjnych, przyjmując, że obejmuje ona generalny zakaz ingerencji państwa i władz publicznych w tę sferę życia człowieka. Nie może ona być natomiast traktowana jako podstawa roszczeń wobec osób prywatnych oraz ograniczeń prawa własności i innych praw majątkowych. Konstytucja reguluje bowiem stosunki między państwem, a jednostkami, nie wdając się bezpośrednio w regulowanie stosunków między osobami pozostającymi pod władzą państwa. Z drugiej strony wszakże trzeba uwzględnić i to, że faktyczne korzystanie z wolności wyboru miejsca zamieszkania uzależnione jest od ujęcia przesłanek, od której zależy realizacja obowiązku meldunkowego, w tym także od możliwości realizacji uprawniania do zajmowania lokalu (pomieszczenia) w celach mieszkaniowych. Uprawnienie takie mieści się w zakresie praw majątkowych, objętych ochroną przewidzianą w art. 64 Konstytucji. Przepis utrudniający lub uniemożliwiający wykonywanie takiego uprawnienia stanowi nie tylko ograniczenie w zakresie korzystania z praw majątkowych, ale – przynajmniej pośrednio – z wyboru miejsca zamieszkania". Rozszerzająca wykładnia przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której decyzja organu administracyjnego mógłby uczynić bezskutecznym uprawnienia właściciela lub współwłaścicieli do korzystania z rzeczy, byłaby niedopuszczalna w świetle art. 21 Konstytucji RP, poręczającego ochronę własności oraz art. 1 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (por. wyrok NSA z dnia 31 marca 1999r., sygn. akt V SA 1819/98, ONSA 2000, Nr 2, poz. 67). Odnosząc powyższe rozważania prawne do stanu faktycznego niniejszej sprawy, Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydając decyzję kasacyjno-reformatoryjną i w konsekwencji odmawiając zameldowanie A. K. w lokalu przy ul. P. , prawa nie naruszył. W rozpoznawanej sprawie spór o to, czy skarżąca zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresem z zamiarem stałego pobytu, czy też jedynie tam przebywa, ma drugorzędne znaczenie wobec zaistnienia faktów wskazujących na brak legalności tego zamieszkiwania lub pobytu. Tych faktów skarżąca nie kwestionuje, ale nie przyjmuje do wiadomości ich znaczenia prawnego. Znaczenie zaś tych faktów jest w sprawie istotne, bowiem przesłanką zameldowania jest – co zostało wyżej wskazane – nie tylko fizyczny pobyt na stałe, ale także legalność tego pobytu. W tym stanie sprawy, podnoszone skargą zarzuty błędnej wykładni wskazanych w niej przepisów prawa materialnego uznać należy za chybione. Sąd nie stwierdził też naruszenia przepisów procesowych, organ odwoławczy dokonał bowiem oceny zebranych w sprawie dowodów zgodnie z wymogami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 zd. pierwsze k.p.a. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).