II SA/Sz 868/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 marca 2015 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzająca ja decyzję Starosty z dnia [...] r. , nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Wojewoda Z. decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) oraz art. 10 ust. 7 pkt 2, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.T. od decyzji Starosty S. z dnia [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne. A.T. (wcześniej A.S.) zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. w dniu 16 lipca 2008 r. bez prawa do zasiłku. W dniu 16 września 2010 r. strona złożyła oświadczenie dotyczące zmiany danych osobowych. Z treści oświadczenia, jak i z przedłożonego aktu małżeństwa wynikało, że w dniu 3 lipca 2010 r. zawarła związek małżeński z D.T. W 2012 r. w okresie od dnia 9 maja 2012 r. do 8 listopada 2012 r. A.T. pobierała stypendium z tytułu odbywania stażu. W ewidencji osób bezrobotnych pozostawała do dnia 13 marca 2013 r., bowiem z dniem 14 marca 2013 r. utraciła status osoby bezrobotnej w związku z podleganiem, na podstawie odrębnych przepisów, obowiązkowi ubezpieczenia społecznego z tytułu odbywania stażu organizowanego przez inny podmiot niż Powiatowy Urząd Pracy. A.T. ponownie zgłosiła się w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. w dniu 24 lutego 2014 r. w celu rejestracji jako osoba bezrobotna. Jednocześnie oświadczyła, że jej maż posiada gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha. Z dostarczonego zaświadczenia z Urzędu Miejskiego w B. wynika, że D.T. prowadzi gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowych. Dodatkowo w dniu 4 marca 2014 r. A.T. dostarczyła decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w S. z dnia 28 lutego 2014 r. stwierdzającą podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników oraz obowiązek opłacania składek z tytułu ww. ubezpieczenia między innymi za okres od 3 lipca 2010 r. do 8 maja 2012 r. i od 9 listopada 2012 r. do 13 marca 2013 r. (tj. za okresy ubezpieczenia powiązane z okresami statusu strony jako osoby bezrobotnej). W związku z powyższym decyzją z dnia [...] organ I instancji orzekł o utracie statusu osoby bezrobotnej przez A.T. z dniem 3 lipca 2010 r. z powodu podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stałej pracy jako współmałżonek w gospodarstwie rolnym o powierzchni użytków rolnych przekraczającej 2 ha przeliczeniowe. Następnie decyzją z dnia [...] Starosta S. uchylił decyzję ostateczną nr [...] w sprawie przyznania stronie prawa do stypendium i odmowie przyznania prawa do stypendium od dnia 9 maja 2012 r. Organ stwierdził, że A.T. z dniem 3 lipca 2010 r. utraciła status osoby bezrobotnej, bowiem od tego dnia podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. W związku z powyższym otrzymując skierowanie i rozpoczynając staż od dnia 9 maja 2012 r. nie mogła być osobą bezrobotną, bowiem nie spełniała ustawowych warunków do posiadania statusu osoby bezrobotnej, a tylko osoba bezrobotna zarejestrowana w urzędzie pracy może zostać skierowana na staż i pobierać z tego tytułu stypendium. W tej sytuacji pobrane stypendium z tytułu odbywania stażu w okresie od 9 maja 2012 r. do 8 listopada 2012 r. w kwocie [...] zł organ I instancji uznał za świadczenie nienależne, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Od powyższej decyzji A.T. wniosła odwołanie, w którym oświadczyła, że nie wiedziała, iż fakt posiadania przez jej męża gospodarstwa rolnego jest dla niej tak istotny. Dowiedziała się o tym dopiero przy ponownej rejestracji jako osoba bezrobotna. Strona podała, że rejestrując się po raz pierwszy w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. nie była jeszcze mężatką i podpisując oświadczenia nie podawała nieprawdy. Ubezpieczeniem w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego objęta została z datą wsteczną od daty zawarcia związku małżeńskiego. Wojewoda Z. w opisanej na wstępie decyzji z dnia 14 lipca 2014 r. wskazał, że z akt administracyjnych sprawy wynika, że podczas rejestracji organ I instancji pouczył stronę o jej sytuacji prawnej i o istniejących przepisach, w tym między innymi o tym, że status osoby bezrobotnej nie przysługuje osobie, która podlega ubezpieczeniom społecznym jako współmałżonek w gospodarstwie rolnym przekraczającym 2 ha oraz o obowiązku zgłaszania Urzędowi Pracy każdej okoliczności mającej wpływ na jej status. Strona status ten utraciła z dniem 3 lipca 2010 r. Zdaniem organu odwoławczego, spełnione zostały przesłanki do uznania, że A.T. pobrała nienależne świadczenie pieniężne w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, bowiem w tej sprawie świadczenie pieniężne w łącznej kwocie [...] zł zostało stronie wypłacone, mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania. Skoro bowiem A.T. już od dnia 3 lipca 2010 r. podlegała ubezpieczeniom społecznym jako współmałżonek w gospodarstwie rolnym, to zdaniem Wojewody powyższe oznacza, że już z tym dniem nie spełniała warunków do posiadania statusu osoby bezrobotnej i nie mogła być tym samym skierowana, jako osoba bezrobotna, na staż i otrzymywać stypendium stażowe. Powyższą decyzję A.T. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 10 ust. 7 pkt 2 oraz art. 76 ust 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przez uznanie, że na podstawie powyższych przepisów zachodzą przesłanki do zażądania od niej zwrotu stypendium z tytułu odbywania stażu w wysokości [...] zł, gdy tymczasem prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów, przy właściwej analizie stanu faktycznego, winno prowadzić do odmiennych wniosków. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty S. i o umorzenie postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Skarżąca wyjaśniła, że bezsporne jest to, że w momencie rejestracji jako osoba bezrobotna spełniała wszystkie kryteria do przyznania jej tego statusu. Bezsporne jest również to, że odbyła staż i wydatkowała w sposób prawidłowy uzyskane wówczas stypendium. W tamtym czasie była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Fakt, że w późniejszym okresie została zarejestrowana w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z datą wsteczną nie tylko nie wiązało się z obciążeniem Skarbu Państwa, ale dodatkowo obciążyło ją samą, bowiem musiała opłacić składki na rzecz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wstecz. Skoro zatem odbyła staż, to przysługiwało jej stypendium. Zdaniem skarżącej, fakt ten miał już miejsce i domaganie się od niej obecnie zwrotu uzyskanej w ten sposób kwoty jest krzywdzące i niezgodne z podstawowymi zasadami państwa prawa. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Z. wniósł o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga A.T. zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Na wstępie stwierdzić należy, że stan faktyczny sprawy nie jest sporny, nie budzi wątpliwości i został prawidłowo ustalony przez organy administracji. Przedmiotem sporu jest natomiast zasadność przyjęcia przez organy obowiązku zwrotu przez skarżącą stypendium z tytułu odbywania stażu w okresie od 9 maja 2012 r. do 8 listopada 2012 r. – jako świadczenia nienależnie pobranego. Podstawą prawną, którą powołały organy obu instancji przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, stał się art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2013 r., poz. 674 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Według postanowień art. 76 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Skutki określone w art. 76 ust. 1 uzależnione są zatem od stwierdzenia, że strona pobrała nienależne świadczenie pieniężne. Przy tym zdefiniowane w art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy pojęcie nienależnie pobranego świadczenia dotyczy takiej sytuacji faktycznej, w której bezrobotnemu przyznano prawo do świadczenia pieniężnego, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego otrzymywania. Zatem uznanie świadczenia za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji, w której bezrobotnemu zasadnie przyznano świadczenie pieniężne, jednak w okresie jego pobierania pojawiły się okoliczności skutkujące utratą prawa do jego otrzymywania. Odnosząc powyższe do przyjętego przez organy stanu faktycznego sprawy należy stwierdzić, że dokonały one błędnej subsumpcji stanu faktycznego do dyspozycji normy, którą zastosowano i powołano w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Zdaniem organów, okolicznością powodującą ustanie prawa do pobierania przez skarżącą stypendium z tytułu odbywania stażu stała się decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 28 lutego 2014 r. w sprawie objęcia skarżącej ubezpieczeniem społecznym rolników - jako współmałżonka w gospodarstwie rolnym przekraczającym 2 ha przeliczeniowe oraz utracenie przez skarżącą prawa do posiadania statusu osoby bezrobotnej. Taki stan faktyczny sprawy, w ocenie organów, wyczerpywał znamiona art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy i pozwalał na uznanie pobranych przez skarżącą świadczeń za świadczenia nienależne. W ocenie Sądu, z powyższym stanowiskiem nie można się zgodzić. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że już w dniu 24 maja 2012 r., tj. w dniu wydania decyzji nr [...] w sprawie przyznania skarżącej prawa do stypendium z tytułu odbywania stażu, jak również w okresie pobierania ww. stypendium A.T. podlegała obowiązkowi ubezpieczenia w KRUS. Decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego stwierdzająca podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników i obowiązek opłacanie składek została co prawda wydana dopiero w dniu 28 lutego 2014 r., ale skarżąca od dnia 3 lipca 2010 r. (od dnia zawarcia związku małżeńskiego) spełniała warunki do podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. W świetle powyższego, zdaniem Sądu, to nie w okresie pobierania przez A.T. stypendium pojawiły się okoliczności powodujące ustanie prawa do jego pobierania. Stwierdzenie zatem przez organy obu instancji, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy, było nieuzasadnione. Dodać przy tym należy, że w art. 76 ust. 2 w pkt od 2 do 7 prawodawca wskazał również inne stany faktyczne, których ziszczenie się prowadzić winno do uznania pobranego świadczenia jako nienależnego, w tym m.in. przypadek, gdy świadczenie pieniężne zostało wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (art. 76 ust. 2 pkt 2). Uznanie jednak, że taka sytuacja wystąpiła w konkretnej w sprawie należy do obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawie, którego rolą jest m.in. dokonanie oceny, czy strona miała rzeczywiście świadomość wprowadzania w błąd powiatowego urzędu pracy. Teoretycznie rozważając tą kwestię w realiach niniejszej sprawy, musiałoby to nastąpić przez pryzmat wiedzy skarżącej na temat obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. W tym zakresie, jak i w zakresie analizy wystąpienia ewentualnie innych przesłanek uzasadniających uznanie pobranego przez skarżącą stypendium za świadczenie nienależne, Sąd nie może zastępować właściwych organów administracji. Ponownie rozpoznając sprawę organ prowadzący postępowanie winien rozważyć, czy okoliczności faktyczne sprawy pozwalają stwierdzić, że pobrane przez skarżącą stypendium w okresie od 9 maja do 8 listopada 2012 r., może być uznane za świadczenie nienależne według postanowień określonych przez art. 76 ust. 2 pkt 2-7 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, wobec stwierdzenia, że organy obu instancji wydając kwestionowane decyzje naruszyły art. 76 ust. 1 w zw. z art. 76 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia wykonalności zaskarżonej decyzji wydane zostało na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.