II SA/Sz 868/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 28 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T.-E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. znak: [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy. W związku ze skargą na opisaną wyżej decyzję, [...] z siedzibą we W. (dalej: "Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 8 sierpnia 2018r. wezwano Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł. Uzasadniając wniosek Spółka poinformowała, że przedmiot działalności obejmuje naprawę i konserwację maszyn. Wyjaśniła, że rok 2017 zakończyła stratą brutto w wysokości (-) [...] zł; rachunki bankowe Spółki zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co skutkuje brakiem możliwości uiszczenia wpisu od skargi. W oświadczeniu o majątku i dochodach z dnia 7 września 2018 r. wskazała dodatkowo, że wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł; a wartość środków trwałych [...] zł. Stan środków pieniężnych na rachunkach bankowych wynosił na koniec sierpnia 2018 r. (-) [...] zł i [...] EUR. Spółka przedłożyła: - wyciąg z rachunku bankowego z dnia 8 grudnia 2017 r. – przelew kwoty [...]zł do US we W.; - pismo naczelnika urzędu skarbowego z dnia 19.12.2017 r. - aktualizację zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego – kwota należności głównej [...] zł, kwota odsetek [...] zł; - rachunek zysków i strat oraz bilans Spółki za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2017 r. wraz ze sprawozdaniem zarządu z działalności spółki za 2017 rok oraz dodatkowymi informacjami i objaśnieniami; - zeznanie podatkowe [...] za 2016 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodu [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł; - zeznanie podatkowe [...] za 2017 r. z zadeklarowanym przychodem w wysokości [...] zł, kosztami uzyskania przychodów w wysokości [...] zł i dochodem w wysokości [...] zł; - deklaracje VAT – 7 za miesiące od stycznia do czerwca br. Spółka wyjaśniła, że nie posiada środków trwałych; obecnie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, nie ponosi kosztów reprezentacji pełnomocnika w sprawie (nie dokonała płatności za wystawione na jej rzecz faktury przez pełnomocnika), Wskazała na zablokowane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we W. środki na rachunku bankowym do kwoty [...]zł. Wbrew wezwaniu Spółka nie nadesłała dokumentów potwierdzających stan środków pieniężnych w kasie Spółki za okres od 1 czerwca do 20 sierpnia br., wyjaśniła jedynie, że nie sporządza raportów kasowych. Nie przedłożyła aktualnego bilansu i rachunku zysków i strat, tj. za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. ani wyciągów z rachunków bankowych za okres 1 czerwca do 20 sierpnia br.; nie podała stanu środków pieniężnych ani dokumentów potwierdzających ich zajęcie. Nie przedłożyła także dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników ani potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy, ani nie złożyła dokumentów czy oświadczeń wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie jej przez wspólników. Nie złożyła w tym zakresie żadnych wyjaśnień. Rozpoznając wniosek należało zważyć, co następuje. Wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy nie zasługiwał na uwzględnienie. Stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: "p.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA z dnia 13 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 185/10; z dnia 19 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 156/10). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, a rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, referendarz sądowy nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom i podmiotom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jest to o tyle istotne, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi formę dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa, a więc ze środków pochodzących od ogółu podatników (por. postanowienia NSA: z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, z dnia 16 grudnia 2015 r. sygn. akt I FZ 445/15). Jak wskazuje się w piśmiennictwie i orzecznictwie, osoba prawna zobowiązana jest wykazać, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi. Wyd. 2, Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z 28 września 2011 r. sygn. akt I FZ 267/11). Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie od tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienia NSA: z 27 września 2011 r. sygn. akt II GZ 434/11 oraz z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć wygospodarowane na ten cel środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r. I OZ 323/14, z 17 grudnia 2014 r. I FZ 459/14). Zasadność wniosku referendarz sądowy rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń, jakie strona musi ponieść w postępowaniu, z drugiej strony wysokości środków, którymi ona dysponuje lub powinna dysponować. Zdaniem referendarza Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przypomnieć należy, że na skarżącej Spółce ciąży aktualnie obowiązek uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w wysokości [...] Aktualnie Spółka akcentuje w szczególności, poniesioną stratę za 2017 rok w o wartości [...] zł oraz to, że rachunek bankowy Spółki został zajęty – blokada środków do kwoty [...]zł. Wskazać należy, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą w zakresie naprawy i konserwacji maszyn, jest aktywnym podmiotem gospodarczym. Z informacji KRS dotyczącej Spółki na dzień wydania niniejszego postanowienia nie wynika, iżby zawiesiła ona działalność gospodarczą, ani że podjęto wobec niej czynności w ramach postępowania układowego czy upadłościowego. W 2016 i 2017 roku Spółka prowadziła działalność znacznych rozmiarów; z przedłożonych zeznań podatkowych Spółki wynika, że deklarowała wielomilionowe przychody (odpowiednio: [...] zł, [...] zł) i dochód w wysokości odpowiednio [...] zł; [...] zł. Z kolei z nadesłanego rachunku zysków i strat Spółki za 2017 rok, wynika, że poniosła stratę netto [...] zł. Spółka posiadała na koniec grudnia 2017 r. środki pieniężne w kasie i na rachunkach bankowych w wysokości [...] zł. Wbrew wezwaniu Spółka nie przedłożyła wymaganych dokumentów wskazujących na aktualną sytuację finansową. Nie przedłożyła bilansu ani rachunku zysków i strat za I półrocze 2018 r., wyciągów z rachunków bankowych, stanu środków w kasie Spółki. W takiej sytuacji nie sposób ocenić jakie są aktualnie możliwości płatnicze Spółki w sprawie. Przy braku danych wskazujących chociażby na wielkość aktualnych przychodów, wysokość należności czy środków pieniężnych w kasie, czy na rachunkach bankowych Spółki, nie sposób ocenić czy i w jakim zakresie zajęcie środków na rachunku bankowym (do kwoty [...]zł) wpływa na możliwości płatnicze Spółki w sprawie. Przedłożone deklaracje VAT za okres od stycznia do czerwca br. wskazują jedynie, że Spółka dokonuje regularnych nabyć towarów i usług o wartości ok. [...]. zł miesięcznie. Należy dodatkowo zauważyć, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). Spółka z o. o. ma możliwość pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/15, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie NSA z 2 grudnia 2011 r., II FZ 701/11, postanowienie z dnia 19 lipca 2016 r. sygn. akt I FZ 160/16). W niniejszej sprawie Spółka nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólników, chociażby w części należnego wpisu od skargi w wysokości [...] zł, nie jest możliwe. Pomimo wezwania, w którym referendarz sądowy zobowiązał Spółkę do przedstawienia dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników a także potwierdzających dokonanie takich dopłat i ich wysokość w okresie ostatnich sześciu miesięcy, Spółka nie złożyła żadnych wyjaśnień. W wezwaniu referendarz sądowy wskazał, że dokumentem takim może być np. umowa spółki. Spółka jednak, wbrew wezwaniu, nie przedłożyła dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólnika, nie wyjaśniła również przyczyny niewykonania wezwania w tym zakresie, co należy ocenić jako brak podjęcia należytej aktywności w celu wykazania możliwości samodzielnego sfinansowania kosztów swojego udziału w postępowaniu. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy stwierdził, że Spółka nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. To wszystko sprawia, że przeniesienie obowiązku ponoszenia kosztów postępowania na współobywateli byłoby w niniejszej sprawie niezasadne. Z tych względów, na podstawie przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.