II SA/Sz 878/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Protokolant Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2006r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej o d d a l a skargę Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, na podstawie art. 2 oraz art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395, ze zm., dalej zwanej u.ś.p.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. Z. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Na powyższą decyzję J. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wyrokiem z dnia 2 grudnia 2005 r. Sygn. akt II SA/Sz 492/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę. W dniu [...] J. Z. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wydanej przez ten organ decyzji z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] Nr [...], jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wniosku J. Z. wskazał, że w sprawie zakończonej wskazanymi decyzjami domagał się przyznania uprawnienia do świadczenia za okres pracy przymusowej w [...] od [...] do [...] oraz w [...] w okresie od [...] do [...]. W ocenie wnioskodawcy, stanowisko organu zajęte we wskazanych decyzjach, zakładające iż fakt, że [...] w okresie II wojny światowej nie była krajem okupowanym przez III Rzeszę, a od [...] do [...] była także jej formalnym sojusznikiem wyłącza spełnienie przez J. Z. przesłanki określonej w art. 2 u.ś.p., jest błędne i rażąco narusza prawo. J. Z., powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r. (Sygn. akt OPS 5/98) podniósł, że z uzyskaniem prawa do świadczenia związana jest taka represja, która łączy się z wyrwaniem człowieka z jego środowiska. Wyraził przy tym pogląd, że wywiezienie (deportacja) na teren sojusznika III Rzeszy tym bardziej uprawnia do uzyskania świadczenia, skoro uprawnia do tego wywiezienie na teren okupowany, bowiem przyjąć należy, iż na terenach państw będących w sojuszu z III Rzeszą dolegliwości dla osób pracujących przymusowo były niemniejsze, niż na terenach przez III Rzeszę okupowanych. J. Z. zaznaczył jednocześnie, że pracę przymusową w powołanym okresie wykonywał na terenie niemieckiej bazy wojskowej pod nadzorem wyłącznie żołnierzy Wehrmachtu. Decyzją z dnia [...] Nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, ze zm., dalej zwanej k.p.a.), odmówił stwierdzenia nieważności własnej decyzji z dnia [...] Nr [...] oraz poprzedzającej jej decyzji z dnia [...] Nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w decyzjach, o których stwierdzenie nieważności wnioskował J. Z. nie dopatrzył się naruszenia art. 156 § 1 i 2 k.p.a.. Według oceny organu, niniejsze decyzje wydane zostały zgodnie z obowiązującym prawem, bowiem [...] w okresie II wojny światowej nie była okupowana przez III Rzeszę, natomiast okresu pracy w [...] J. Z. nie można zaliczyć do pracy przymusowej, o której mowa w art. 2 u.ś.p., ponieważ była wykonywana na terytorium Polski w jej granicach sprzed 1 września 1939 r. W stosunku do powyższej decyzji, J. Z., w dniu [...], złożył do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] Nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 u.ś.p., Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...]. W dniu [...] J. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o uchylenie w całości decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] jak również o stwierdzenie "nieważności uchwał tegoż organu", odmawiających skarżącemu przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. Wskazanym decyzjom J. Z. zarzucił, iż dotknięte zostały wadliwością określoną w art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., ponieważ wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem oraz w granicach rozstrzygania sądu, zakreślonych w art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm., dalej zwanej P.p.s.a.), doprowadziła do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji, wskazano w niej art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 u.ś.p. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, utrzymując w mocy wydaną przez siebie decyzję, odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej, wydanej w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uznał, że skarżący nie spełnił przesłanki przewidzianej w art. 2 u.ś.p. W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie powyższego przepisu, za warunkującą przyznanie świadczenia represję, uznać można wyłącznie deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy oraz tereny przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939-1945. [...] natomiast, na której terytorium skarżący wykonywał pracę przymusową, nie była w okresie II wojny światowej państwem okupowanym przez III Rzeszę, w związku z czym, w ocenie organu, należało odmówić stwierdzenia nieważności. Powyższe rozstrzygnięcie organu, pomimo błędnego uzasadnienia, uznać należy za zgodne z prawem. W myśl art. 170 P.p.s.a. prawomocne orzeczenie wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ponadto, stosownie do treści art. 153 P.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym, w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem sądu ponowne merytorycznie rozstrzyganie sprawy jest niedopuszczalne, jeżeli zachodzi tożsamość podstawy faktycznej i prawnej. Zaznaczenia wymaga również pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 23 kwietnia 2001 r. (sygn. akt II SA 517/00). W powołanym orzeczeniu NSA stwierdził, że oddalenie przez sąd skargi na niezgodność decyzji z prawem zamyka organowi administracyjnemu drogę do stwierdzenia nieważności decyzji, ze względu na związanie go oceną prawną zawartą w wyroku sądu w odniesieniu do przedmiotu rozstrzygnięcia sądowego. W niniejszej sprawie, wyrokiem z dnia 2 grudnia 2005 r. (sygn. akt II SA/Sz 492/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę skarżącego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] (Nr [....]), utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] (Nr [...]) w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Niniejszy wyrok z upływem terminu do wniesienia skargi kasacyjnej stał się prawomocny i korzysta z przymiotu res iudicata, tj. powagi rzeczy osądzonej. W przedmiotowej sprawie, niemożność merytorycznego rozstrzygnięcia zasadzała się również na tym, że postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem administracyjnym nadzwyczajnym, mającym charakter kasatoryjny. Istotą tego rodzaju postępowania jest wyłącznie usunięcie z obrotu prawnego decyzji objętej nieważnością. Brak ustalenia którejś z przesłanek pozytywnych określonych w art. 156 § 1 k.p.a., powoduje natomiast konieczność wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w decyzji o charakterze kasacyjnym (wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 1987 r., sygn. akt IV SA 393/87, z dnia 23 listopada 1992 r., sygn. akt IV SA 721/92 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r., sygn. akt. III ARN 70/95), organ stwierdzając nieważność innej decyzji lub odmawiając stwierdzenia nieważności, nie może rozstrzygać co do istoty sprawy. Decyzja organu podejmowana jest bowiem w takim postępowaniu w trybie nadzoru. Reasumując, stwierdzić należy, że prawomocny wyrok, oddalający skargę, wiąże zarówno organ, jak też sąd oraz strony i stanowi przeszkodę dla późniejszego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. W razie wdrożenia tego rodzaju postępowania, organ zobowiązany jest odmówić stwierdzenia nieważności. W rozpatrywanej sprawie, pomimo błędnego uzasadnienia, rozstrzygnięcie jest prawidłowe, a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej P.p.s.a), należało orzec w sentencji.