II SA/Sz 880/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak - Siuda Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./ Asesor WSA Nadzieja Karczmarczyk - Gawęcka Protokolant Edyta Wójtowicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 sierpnia 2005r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] . Nr [...] w przedmiocie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci u c h y l a zaskarżoną decyzję Kierownik Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia [...]r. Nr [...], działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy na podstawie art. 77 ust.4, art. 104 kpa i art. 3 pkt 17, art. 6 ust.1, art. 9-15 oaz art.47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz § 2-9 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne /Dz.U. Nr 45, poz. 433/ po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...]r. r. – odmówił P. G. przyznania dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci M. T. i M. T. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przepis art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że przez samotne wychowywanie dziecka rozumie się wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Dodatek z tytułu samotnego wychowywania nie przysługuje również na dzieci w rodzinie, w której rodzice nie będąc w związku małżeńskim wychowują wspólne dzieci. Następnie Kierownik Ośrodka wskazał, że zgodnie z art. 77 ust. 4 kpa fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Tym samym w przypadku, gdy organ prowadzący postępowanie w sprawach świadczeń rodzinnych posiada informacje niezbędne do ustalenia prawa nie jest wówczas konieczne żądanie od osoby ubiegającej się o w/w świadczenie dokumentów potwierdzających te informacje. Z następującej po powyższym wywodzie konkluzji wynika, że organ odmawiając przyznania świadczenia kierował się ustaleniem, że z akt zgromadzonych na potrzeby dodatków mieszkaniowych wynika, że wnioskodawczyni nie wychowuje samotnie dzieci, lecz z ich ojcem M. T. W odwołaniu do powyższej decyzji P. G. podniosła, że spełnia wszelkie kryteria, o których mowa w art.3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie wychowuje dzieci wspólnie z ich ojcem, który przebywa obecnie na leczeniu psychiatrycznym i nie mieszka z Nią od [...]r., podczas przepustek ze szpitala przebywa u swojej matki Z. T. Nie otrzymuje od ojca dzieci pomocy finansowej. Wyjaśniła też, że Jej sytuacja uległa zmianie, gdy w ostatnim ataku choroby ojciec dzieci był wobec Niej bardzo agresywny. Akta zgromadzone na potrzeby dodatków mieszkaniowych z dnia [...]r. są już nieaktualne, złożyła w dniu [...]r. nowy wniosek po zmianie metrażu, w którym wykazała, że jest sama z dziećmi. Na poparcie tych twierdzeń P. G. do odwołania dołączyła oświadczenie Z. T. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz w oparciu o art. 3 pkt 17, art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228, poz. 2255ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, organ odwoławczy przytoczył treść art. 12 ust.1 i art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie Kolegium stwierdziło, że z ustaleń organu I instancji wynika, że P. G. i M. T. wspólnie wychowują dzieci. Fakt, że obecnie M. T. przebywa na leczeniu szpitalnym nie może być traktowany jako rozpad związku. Zainteresowana nie może więc być uważana za osobę samotnie wychowującą dzieci. Z tych powodów Kolegium przyjęło, że decyzja organu I instancji, który odmówił dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci uznając, iż strona wychowuje je wspólnie z Ich ojcem jest zgodna z obowiązującym prawem. P. G. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła o "ponowne rozpatrzenie sprawy i zrozumienie sytuacji". Skarżąca, podobnie jak wcześniej w odwołaniu podniosła, iż z powodu choroby ojca dzieci i aktów agresji z Jego strony doszło do rozpadu związku i wychowywania przez Nią dzieci samotnie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie argumentując, że dopiero w skardze do sądu P. G. podniosła, że ojciec dzieci po opuszczeniu szpitala zamieszkał na stałe u swoich rodziców i rozpadł się ich związek. Na dzień wydania decyzji sytuacja rodzinna skarżącej nie uprawniała do przyznania przedmiotowego dodatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Na wstępie, wobec wniosku skarżącej "o ponowne rozpatrzenie sprawy" wyjaśnić trzeba skarżącej, że stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę zgodności z prawem ostatecznych decyzji administracyjnych. Z przepisu tego wynika zatem, że sądy administracyjne nie rozstrzygają merytorycznie spraw administracyjnych w zastępstwie właściwych organów administracji publicznej, a zatem nie przyznają świadczeń, nie orzekają bezpośrednio o prawach lub obowiązkach stron. W przypadku stwierdzenia, że zaskarżona decyzja narusza prawo materialne lub przepisy procedury administracyjnej w sposób określony w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) dalej określanej jako P.p.s.a. Sąd – w zależności od rodzaju uchybienia - decyzję taką uchyla lub stwierdza jej nieważność. W niniejszej sprawie skarga okazała się zasadna, bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo procesowe w sposób mogący mieć istoty wpływ na wynik sprawy. Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na wniosek strony o przyznanie do zasiłku rodzinnego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dzieci. Zgodnie z art. 12 ust.1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), powołanym w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka." Jak trafnie zauważyły to organy obu instancji, pojęcie "samotnego wychowywania dziecka" posiada definicję legalną sformułowaną w tej samej ustawie. W myśl art. 3 pkt 17 "samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Organ I instancji, a w ślad za nim organ odwoławczy, przyjął, że skarżąca wychowuje 2 dzieci razem z Ich ojcem, z którym pozostaje w konkubinacie, a zatem nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Na poparcie tego ustalenia wskazano wniosek P. G. z [...]r. o przyznanie dodatku mieszkaniowego, w którym wnioskodawczyni wykazała M. T. jako konkubenta pozostającego z Nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Organ odwoławczy, do którego obowiązków należało – zgodnie z wyrażoną w art. 15 kpa zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego - ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, z naruszeniem tej zasady oparł się wyłącznie na ustaleniach organu I instancji. Tymczasem organ II instancji nie może poprzestać wyłącznie na kontroli decyzji organu I instancji, lecz rozstrzygając ponownie sprawę winien mieć na uwadze argumenty strony podniesione w odwołaniu, z nich bowiem mogą wynikać okoliczności wskazujące na odmienny, od ustalonego w pierwszej decyzji, stan faktyczny sprawy. W odwołaniu P. G. wskazała na okoliczności, które Jej zdaniem świadczyły o tym, że jest matką samotnie wychowującą dzieci oraz naprowadziła na te okoliczności dowody, do których Kolegium nie ustosunkowało się należycie poprzestając jedynie na arbitralnym stwierdzeniu, że fakt, iż "obecnie Pan M. T. przebywa na leczeniu szpitalnym nie może być traktowany jako rozpad związku. Zainteresowana nie może więc być uważana na za osobę samotnie wychowującą dzieci". Skarżąca tymczasem dowodziła, że od [...]r. z powodu przejawiania przez ojca dzieci agresji będącej objawem choroby, nastąpiła zmiana sytuacji, ojciec dzieci nie mieszka w jej mieszkaniu, znalazł się w szpitalu. W trakcie przerw w leczeniu przebywał u matki, skarżąca nie otrzymywała środków z jego zasiłku chorobowego, a składając w dniu [...]r. nowy wniosek o dodatek mieszkaniowy już nie wykazywała wyżej wymienionego jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym. Opisane wyżej zaniechanie wyjaśnienia dokładnego stanu faktycznego sprawy stanowi naruszenie art.,art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 kpa. Należy też zauważyć, iż organ I instancji opierając się wyłączne na treści wniosku z dnia [...]r. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego nieprawidłowo zastosował art. 77 § 4 kpa, czego nie dostrzegło Kolegium. Wprawdzie przepis ten przewiduje, że "fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu", jednakże w dalszej części stanowi, że "fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie". W rozpoznawanej sprawie, uchylenie się przez organ I instancji od zakomunikowania stronie, że będzie brał pod uwagę treść informacji zawartych w powyższym wniosku o przyznanie prawa do dodatku mieszkaniowego, nie miałoby znaczenia przy wydaniu pozytywnej decyzji, czego nie można stwierdzić w sytuacji odmowy przyznania wnioskowanego dodatku. Strona nie miała bowiem w takim układzie procesowym możliwości złożenia wyjaśnień i naprowadzenia dowodów przeciwnych, zwłaszcza że organ I instancji przed wydaniem decyzji nie podjął czynności zmierzających – po myśli art. 10 § 1 kpa – do zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu. W tym stanie sprawy, decyzja ostateczna oparta wyłącznie na materiale z postępowania pierwszoinstancyjnego, wydana również bez zastosowania art. 10 § 1 kpa, a przede wszystkim uchylająca się od ustosunkowania się do zarzutów i argumentów odwołania razi dowolnością, narusza art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz wyżej wskazane przepisy procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazane uchybienia stanowią jednocześnie wytyczne, w jaki sposób powinno toczyć się postępowanie odwoławcze przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, aby wyjaśnione zostały okoliczności mające znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia. Z tych względów należało orzec jak w sentencji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. Sąd odstąpił od stosowania art. 152 P.p.s.a. bowiem uchylona decyzja nie przyznała stronie żadnych praw, a wobec tego nie zachodziła konieczność wstrzymania jej wykonania do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.