II SA/Sz 885/10

Dnia 16 marca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Dolecki po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z Jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W dniu [...] r. M. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy Ś. z dnia [...] r., Nr [...], w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Pismem z dnia [...]r. M. W. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na urzędowym druku formularza PPF opisał swoją sytuację majątkową i rodzinną. Wskazał, że uiszczenie wpisu w kwocie [...] złotych oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru spowoduje pogorszenie sytuacji życiowej Jego oraz pięciorga dzieci pozostających na jego utrzymaniu. M. W. podał także, że jest kawalerem i sam prowadzi swoje gospodarstwo domowe, utrzymując [...] swoich dzieci w wieku od [...] lat. Dochód z prowadzonego przez niego gospodarstwa domowego stanowi kwota [...] złotych, uzyskiwana z prowadzonej działalności gospodarczej. Posiadany majątek stanowi dom o powierzchni [...] m². Pismem z dnia [...] r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zobowiązał wnioskodawcę do nadesłania: 1) dowodu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego miesięcznie z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie ostatnich trzech miesięcy, 2) oświadczenia, czy matka dzieci łoży na ich utrzymanie i przedłożenie dowodu potwierdzającego wysokość wpłat, 3) kserokopii dotyczącej zaliczki alimentacyjnej, 4) dowodów potwierdzających wydatki ponoszone na utrzymanie domu (gaz, prąd) i inne niezbędne wydatki w okresie ostatnich trzech miesięcy, 5) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 6) zaświadczenia z właściwej jednostki opieki społecznej o liczbie osób zamieszkujących pod wskazanym adresem N., w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy. Wykonując powyższe zobowiązanie skarżący nadesłał oświadczenie M. K. z dnia [...] r., w którym wskazała, że uzyskiwany dochód [...] przeznacza w całości na utrzymanie siebie oraz swoich dzieci, których ojcem jest M. W. Zaznaczyła ponadto, że w sytuacjach kryzysowych, głównie zimą dopłaca ojcu swoich dzieci do kosztów utrzymania mieszkania w miejscowości N., w którym wychowują oni swoje dzieci. Skarżący przesłał także wystawione przez siebie zaświadczenie o wysokości osiąganego dochodu, który określił na kwotę ok. [...] złotych miesięcznie. Załączył również: 1) wyciąg z konta w [...] za okres od [...] r. z saldem [...] złotych, 2) decyzję w sprawie podatku od nieruchomości za rok [...], 3) faktury wystawione przez operatora telefonii komórkowej [...] na kwotę [...] złotych 4) fakturę za prąd na kwotę [...] złotych za okres od [...] r. 5) faktury za gaz na kwotę [...] złotych za okres od [...] r., na kwotę [...] złotych za okres od [...] r. oraz na kwotę [...] złotych za okres od [...] r. Referendarz sądowy, pismem z dnia [...]r., zobowiązał dodatkowo M. W. do przesłania w terminie 7 dni 1) decyzji w sprawie podatku od nieruchomości położonej pod adresem Z. 6, gmina T. ewentualnie dokumentu z którego wynika prawo do dysponowania tą nieruchomością, 2) zaświadczenia z miejsca pracy M. K. o wysokości miesięcznego wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy, 3) oświadczenia, czy w prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej skarżący zatrudnia pracowników, jeżeli tak, to wskazanie ich liczby, 4) wyciągów z posiadanego konta bankowego o wskazanym numerze. W odpowiedzi M. W. oświadczył, że nie może przedłożyć decyzji o wymiarze podatku od nieruchomości położonej pod adresem Z. 6, ponieważ stanowi ona własność A. i H. W.. Przesłał także wyciąg z drugiego posiadanego konta z saldem końcowym – [...] złotych oraz zaświadczenie o wysokości dochodu uzyskiwanego przez M. K. z tytułu pracy w S., im. M. w K. na stanowisku nauczyciela w wysokości średnio [...] złotych netto. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2011 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego odmówił M. W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia referendarz wskazał, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy brak jest możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. W zakresie oceny złożonego wniosku referendarz sądowy podkreślił, że analiza materiału dowodowego pozwala przyjąć, że M. W. nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku i pozwoliły na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Porównanie danych wynikających ze złożonego formularza w przedmiocie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych przez niego dokumentów dowodzi, że wnioskodawca przedstawił swoją sytuację majątkową i możliwości płatnicze selektywnie, manipulując danymi tak, by potwierdzały jego trudną sytuację finansową. Na potwierdzenie powyższego referendarz sądowy wskazał, iż w związku z oświadczeniem złożonym przez M. K. należy przyjąć, że skoro M. W. i M. K. razem zamieszkują i razem wychowują [...] dzieci, to prowadzą również wspólne gospodarstwo domowe. M. W. celowo uchylił się w ten sposób od przedstawienia wszystkich dokumentów w tym przedmiocie, bowiem wskazał, że dochód jego rodziny stanowi jedynie kwota [...] zł. Referendarz sądowy podkreślił także, że nadesłane przez M. W. rachunki opiewają na kwoty znacznie przewyższające wykazywany dochód i są one opłacane w terminie, co świadczy, że wnioskodawca nie ma problemów z płynnością finansową. Dodatkowo referendarz sądowy zaznaczył, że również z operacji przeprowadzanych na koncie bankowym wynika, że skarżący dysponuje większym dochodem aniżeli oświadczył. Ponadto przeprowadzone postępowanie wykazało, że M. W. posiada konto bankowe, którego nie ujawnił. Tym samym ustalenie miesięcznego dochodu jakim dysponuje wnioskodawca okazało się niemożliwe. Fakt ten spowodowała także okoliczność pominięcia partnerki w złożonym oświadczeniu, bowiem o ile w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, że osiąga ona dochód w wysokości średnio ok. [...] tys. złotych miesięcznie, o tyle wciąż nieznany jest jej majątek. Nie można też jednoznacznie stwierdzić, że to wynagrodzenie stanowi jej jedyny dochód. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 2 lutego 2010 r. wskazano również, że z przesłanej decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok [...] wynika, że budynek mieszkalny ma powierzchnię [...] m². Tymczasem wnioskodawca wypełniając formularz podał, że nieruchomość ma powierzchnię [...] m², co powoduje, że i w tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy jest niewiarygodne. W ocenie referendarza sądowego dokonane ustalenia faktyczne skutkują uznaniem oświadczenia złożonego przez wnioskodawcę za niewiarygodne. Wnioskodawca nie dokonał bowiem wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową, przy czym swoją sytuację rodzinną, majątkową i finansową przedstawił w taki sposób, by potwierdzała, iż nie ma on realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w niniejszej sprawie oraz ustanowienia pełnomocnika. Od powyższego postanowienia, w dniu [...] r. M. W. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sprzeciw. W uzasadnieniu pisma zaznaczył, iż dostarczył wszystkie dokumenty, do których dostarczenia został przez Sąd wezwany z wyjątkiem decyzji dotyczącej nieruchomości w Z., której nie jest właścicielem i nie ma możliwości przymuszenia H. i A. W., do udostępnienia dokumentu decyzji. Wskazał przy tym, że H. i A. W. nie są stronami w niniejszej sprawie, jak też jakiegokolwiek związku z tą sprawą nie wykazuje także wnioskowana przez Sąd decyzja dotycząca nieruchomości w Z. W dalszej części pisma M. W. wyjaśnił, że wychowuje swoje dzieci z ich matką – M. K. korzystając z pełni praw rodzicielskich, jednak prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. M. K. wspiera skarżącego, jako ojca i osobę niepełnosprawną i ich dzieci i sama zamieszkuje w domu, ale w odrębnym lokalu, do czego ma prawo. M. W. wskazał, że dom w N. ma powierzchnię [...] m² i składa się z dwóch miesięcy, a skarżący zajmuje jedno mieszkanie, w tym starym budynku z [...] roku, o powierzchni [...] m². Dom posiada także strych, który jest niezamieszkały, lecz wliczany do powierzchni. M. W., na potwierdzenie, iż on i M. K. prowadzą odrębne gospodarstwo domowe wskazał on, że "Pani M." nie występuje na żadnym przedstawionym przez niego rachunku. Ponadto zaznaczył, że M. K. poza umową o pracę nie posiada innego źródła dochodu, jak też jakiegokolwiek majątku, "tak jak ponad 60% polskiego społeczeństwa". Zdaniem M. W., oświadczenie M. K. wskazuje jedynie, że bez Jej wsparcia nie byłoby możliwe utrzymanie dzieci przy rodzicach. Co do zerowego stanu konta skarżący wyjaśnił, że nawet jakby posiadał dziesięć darmowych kont, co jest częstą praktyką najtańszych banków internetowych, to saldo wynosi zero złotych, tak więc skarżący w dalszym ciągu pozostaje w świetle przedstawionych faktów osobą biedną. Opłacone natomiast na czas rachunki, świadczą jedynie, że "rodzice" nie płacą haraczu za nieterminowe ich regulowanie, a salda kont wskazują, że nie mają już płynności na dodatkowe opłaty, w szczególności teraz, gdy wszystko drożeje lawinowo. W ocenie M. W., w tym stanie faktycznym przedstawione dokumenty są rzetelne i potwierdzają fakty, że skarżący prowadzi odrębne gospodarstwo i nie ma realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania, tym bardziej, że nie z jego winy jest osobą niepełnosprawną, a jako osoba niepełnosprawna ma perspektywę bezrobocia wynoszącą w Polsce według statystyk oficjalnych 88%. W treści pisma zawarte zostało także oświadczenie M. K. , że praca w szkole stanowi Jej jedyne źródło utrzymania i nie posiada majątku, zarówno ruchomego, jak i nieruchomego oraz nie jest ona stroną w sprawie. Do powyższego pisma M. W. załączył ponadto skierowane do niego, przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie w Szczecinie, z dnia [...] r., nr [...], w którym został on poinformowany, że do wyżej wymienionego Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] r. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w K., mocą którego zmieniono wydane w stosunku do M. W. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. W piśmie tym wskazano także, że powołany wyrok, stanowi podstawę do traktowania M. W., jako osoby niepełnosprawnej w myśl ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych . Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej zwanej "ustawą"). Zgodnie z art. 259 § 1 i 3 i art. 260 w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 ustawy, od postanowienia referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. W razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, dane postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W niniejszej sprawie wymogi formalne wniesienia sprzeciwu zostały spełnione, w wyniku czego utraciło moc postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2011 r., a kwestia przyznania prawa pomocy stała się przedmiotem rozpoznania Sądu. W zakresie analizy podstaw prawnych instytucji prawa pomocy podkreślenia wymaga, iż w myśl art. 245 § 1-3 oraz art. 246 § 1 ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołana ustawa w art. 246 § 3 zastrzega, że adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Konsekwencją przyjętych rozwiązań jest, iż powyższa instytucja prawna, stanowiąc wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowego przez jego strony (art. 199 ustawy), ma charakter szczególny i znajduje zastosowania jedynie wówczas, gdy niemożność poniesienia kosztów postępowania w całości lub w części wynika z przesłanek natury obiektywnej. Wykazanie zaś istnienia tych przesłanek spoczywa na stronie. W świetle powyższego, dokonując badania przedłożonego przez M. W. wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazać należy, że w ocenie Sądu, złożone oświadczenie o sytuacji majątkowej i dochodach skarżącego nie jest pełne i nie odzwierciedla jego rzeczywistej sytuacji rodzinnej i majątkowej, w tym dochodów oraz okoliczności prowadzenia przez skarżącego jednoosobowego gospodarstwa domowego. W pierwszej kolejności, wskazać należy na rozbieżność przedstawionych przez M. W. informacji co do sytuacji majątkowej, wynikających z zestawienia danych zawartych w formularzu oraz dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego. Wykazaną przez referendarza sądowego powierzchnię domu skarżącego, położonego w miejscowości N., wynoszącą [...] m² skarżący potwierdził dopiero w sprzeciwie, wcześniej wykazując jedynie [...] m². Skarżący zaznaczył przy tym, że wspomniany dom obejmuje dwa lokale mieszkalne i niezagospodarowane poddasze, przy czym jeden lokal o powierzchni [...] m² zajmuje on samodzielnie, natomiast drugi lokal zajmuje M. K. M. W. nie wskazał jednak, na jakiej podstawie M. K. zajmuje drugi lokal mieszkalny, w jakim zakresie ponosi środki na jego utrzymanie oraz czy skarżący uzyskuje z tego tytułu dochód, w związku z ponoszoną okolicznością, że nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Wątpliwości budzi także wysokość zadeklarowanego przez skarżącego dochodu miesięcznego w kwocie [...] złotych w relacji do ponoszonych wydatków na utrzymanie domu i rodziny. Wydatki te w istotnym stopniu przewyższającą wskazany dochód. Wymienić można choćby faktury z tytułu dostaw gazu opiewające w miesiącu [...] r. na kwotę [...] złotych oraz w miesiącu [...] r. na kwotę [...] złotych. Skarżący wskazał co prawda w złożonym sprzeciwie, że opłacone na czas rachunki, świadczą, że "rodzice" nie płacą haraczu za nieterminowe ich regulowanie, a salda kont wskazują, że nie mają już płynności na dodatkowe opłaty, jednak tego rodzaju okoliczność, potwierdza także, że skarżący nie ma problemu z uzyskaniem środków w wysokości pozwalającej na opłacenie tak wysokich rachunków. Zerowy stan konta natomiast, niezależnie od wysokości posiadanych rachunków, nie musi z kolei świadczyć o braku środków finansowych. W przypadku skarżącego obiekcje budzi choćby to, że wyciągi z posiadanych rachunków bankowych wskazują w każdym przypadku na niemal zerowy stan kont. Powyższe salda powstawały przy tym, m. in. z tytułu przelewów wewnętrznych pomiędzy rachunkami należącymi do skarżącego. Operacje dokonywane na rachunkach nie potwierdzają także z jakich środków skarżący opłacał rachunki. M. W. nie wskazał także wysokości kwot otrzymywanych przez M. K., jak również by korzystał z pomocy opieki społecznej, co czyni mało prawdopodobnym możność utrzymania siebie, jak też łożenia na małoletnie dzieci przy zerowym stanie konta. Poza tym wskazać trzeba na niespójność oświadczeń składanych przez M. W. w kwestii samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego. Pierwotnie M. K. oświadczyła, że zamieszkuje ze skarżącym i ich dziećmi, łożąc na ich utrzymanie i utrzymanie domu z uzyskiwanego wynagrodzenia za pracę. Następnie w złożonym sprzeciwie M. W. wskazał, że z M. K. wychowuje on ich wspólne dzieci, korzystając z pełni praw rodzicielskich, jednak prowadzą oni odrębne gospodarstwa domowe. Dodał, że M. K. wspiera skarżącego, jako ojca i osobę niepełnosprawną oraz ich dzieci, a sama zamieszkuje w domu skarżącego, ale w odrębnym lokalu, do czego ma prawo. Z tego sformułowania wynika, jakby skarżący zamieszkiwał wraz z dziećmi, nie zaś sam. Niejednolity jest także sposób, w jaki skarżący wyraża się o M. K. oraz o ich wzajemnych relacjach względem siebie i dzieci. W jednym fragmencie sprzeciwu nazywa M. K. - "Panią M.". W następnym zaś wskazuje, że "rodzice", poprzez opłacone na czas rachunki nie płacą haraczu za nieterminowe ich regulowanie, jak również, że oświadczenie M. K. wskazuje, że bez Jej wsparcia nie byłoby możliwe utrzymanie dzieci "przy rodzicach". Powyższe sformułowania nie wydają się przemawiać za twierdzeniem o prowadzeniu przez M. W. jednoosobowego gospodarstwa domowego. Odnieść należy się jeszcze do podniesionego przez skarżącego argumentu o Jego niepełnosprawności. Sąd, nie negując tej okoliczności, jak też podnoszonych przez skarżącego statystyk w zakresie możliwości znalezienia zatrudnienia, nie uważa jednak za właściwe przyjmowania generalnych wnioskowań, utożsamiających niepełnosprawność z biedą i bezrobociem. Zaznaczyć należy, że skarżący w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą nie posiada statusu osoby bezrobotnej. Przede wszystkim podkreślenia wymaga jednak, że to na skarżącym ciąży obowiązek wykazania istnienia przesłanek niemożności poniesienia w całości lub w części kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, czego nie potwierdza samo tylko posiadanie statusu osoby niepełnosprawnej. Biorąc pod uwagę całokształt wskazanych powyżej okoliczności, zdaniem Sądu, skarżący przedstawiał swoją sytuację i możliwości płatnicze w taki sposób, aby przedłożone dane i oświadczenia wskazywały na Jego trudną sytuację finansową. W związku zatem z okolicznością, iż złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym uniemożliwia rzetelną ocenę jej sytuacji rodzinnej, finansowej i możliwości płatniczych należy uznać, że skarżący nie wykazał on w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie ponieść całkowitych czy też jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji.