II SA/Sz 885/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Maria Mysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń oraz odroczenia spłaty zadłużenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję nr [...] Burmistrza T. z dnia [...]. M.K. zwrócił się do Burmistrza T. z prośbą o umorzenie odsetek w całości oraz o odroczenie terminu płatności należności powstałych z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia opuszczenia zakładu karnego. Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz T., po rozpatrzeniu wniosku M.K., odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...], po rozpatrzeniu odwołania M.K., uchyliło powyższą decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Organ II instancji wskazał, że sentencja decyzji jest niezgodna z treścią wniosku i wykracza poza jego zakres. Organ I instancji winien wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy oraz sporządzić pełne uzasadnienie faktyczne i prawne swego rozstrzygnięcia. Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz T., na podstawie art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, orzekł o odmowie umorzenia odsetek w całości i odmowie odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M.K. do dnia opuszczenia zakładu karnego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z przedłożonych dokumentów wynika, że M.K. od dnia [...] odbywa karę pozbawienia wolności. Obecnie przebywa w Oddziale Zewnętrznym w D. Koniec kary przypada na dzień [...]. Jak oświadczył wnioskodawca oprócz alimentów na rzecz dziecka M.K., zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w B. z dnia [...] (sygn. akt [...]), zobowiązany ma zadłużenie poza alimentacyjne u komorników na kwotę [...] zł. Z dołączonych dokumentów - orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] - wynika również, że M.K. nie jest całkowicie niezdolny do pracy. Organ wskazał, że zobowiązany może starać się o zatrudnienie w zakładzie karnym. Po opuszczeniu zakładu będzie miał możliwość podjęcia lepiej płatnej pracy zarobkowej zgodnej z kwalifikacjami i stanem zdrowia, dzięki której będzie mógł uregulować powstałe zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą podstawy do umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej M.K. w całości oraz do odroczenia terminu płatności należności, do dnia opuszczenia zakładu karnego. W odwołaniu od powyższej decyzji M.K. podał, że nie może wykonywać wyuczonego zawodu i z powodu dolegliwości zdrowotnych wymaga przekwalifikowania zawodowego. Zarzucił, że organ I instancji nie uwzględnił sytuacji w jakiej się znajduje, jego pogarszającego się stanu zdrowia oraz wciąż powstającego zadłużenia, a organ nie podał nawet kwot odsetek. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz.23), zwanej dalej "K.p.a.", oraz art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, po rozpatrzeniu odwołania M.K., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, a także, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Kolegium zwróciło uwagę, że należności wypłacone osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego są kosztami Skarbu Państwa, a decyzja o ewentualnym umorzeniu tych należności (czy odsetek) podejmowana jest w szczególnych przypadkach. Organ II instancji wskazał, że w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] nie uznano M.K. za całkowicie niezdolnego do pracy, tym samym powinien on podjąć zatrudnienie. Z uwagi na powyższe, Kolegium uznało decyzję organu I instancji za uzasadnioną i zgodną z prawem zwłaszcza, że jak ustalono, odwołujący oprócz zadłużenia z tytułu środków finansowych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego posiada jeszcze inne zadłużenia i to w znacznej wysokości. M.K. powyższą decyzję Kolegium zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wnosząc o jej uchylenie. Skarżący zarzucił organowi, że nie podał nawet kwoty zadłużenia wraz z odsetkami oraz nie odniósł się do jego stanu chorobowego. Wskazał, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] został uznany za niezdolnego do pracy do dnia [...]. W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2016 r., poz.169 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 27 ust. 1 powołanej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie zaś do art. 30 ust. 2 ww. ustawy, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z uwagi na zawarty przez ustawodawcę zwrot "organ może" decyzja podejmowana w tym przedmiocie jest decyzją uznaniową. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu. Rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), który to materiał dowodowy powinien być zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.). Organ orzekający w granicach uznania powinien również podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, by załatwić sprawę z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 K.p.a.) poprzez wydanie decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.). Obowiązkiem organu administracji jest więc wyjaśnienie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia, czyli wytłumaczenie dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podjętego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola uznania administracyjnego ograniczona jest wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Analiza akt administracyjnych sprawy prowadzi do wniosku, że uzasadnienia decyzji organów obu instancji nie spełniają wymogów zawartych w art. 107 § 3 K.p.a., gdyż organy te nie dokonały pełnej i wszechstronnej oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego, zgodnie z przytoczonymi wyżej regułami postępowania administracyjnego. Z treści decyzji organu I i II instancji wynika, że jedynym argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia skarżącemu odsetek i odmowę odroczenia terminu płatności należności alimentacyjnych, stanowiła możliwość podjęcia pracy przez M.K. w zakładzie karnym lub po opuszczeniu tego zakładu. Zauważyć należy, że ustawodawca w art. 30 ust. 2 cyt. ustawy wskazał, iż organ podejmując decyzję o umorzeniu należności alimentacyjnych uwzględnia nie tylko sytuację dochodową, ale i rodzinną zobowiązanego. Tymczasem w niniejszej sprawie, mimo dwukrotnego rozpoznania sprawy przez organy I i II instancji, sytuacja rodzinna skarżącego nie została w pełni wyjaśniona. Organy ustaliły jedynie, że M.K. jest zobowiązany do płacenia alimentów na córkę. Brak jest natomiast informacji o jego stanie cywilnym np., czy skarżący pozostaje w związku małżeńskim z matką dziecka. Przede wszystkim jednak w żaden sposób nie został wyjaśniony i ustalony stan zadłużenia skarżącego na dzień wydawania decyzji administracyjnych. Jedynie z wniosku M.K. z dnia [...] wynika, że w sprawie wydano decyzję nr [...], gdyż wnioskodawca powołuje się na załączoną do tej decyzji dokumentację. Natomiast organ nie zebrał żadnych dokumentów potwierdzających zobowiązanie alimentacyjne M.K. i zadłużenia z niego wynikające wraz z odsetkami. Nadto Kolegium nie odniosło się do zarzutu skarżącego zawartego w odwołaniu, że organ nie podał nawet kwoty odsetek od zadłużenia, których umorzenie w istocie rozpatrywano. Stwierdzone uchybienia i braki w materiale dowodowym sprawy skutkują tym, iż sąd nie jest w stanie stwierdzić czy decyzja odmawiająca umorzenia odsetek i odmawiająca odroczenia terminu płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest merytorycznie poprawna. W konsekwencji, zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji uznać należy za co najmniej przedwczesną, wydaną bez należytego wyjaśnienia i rozważenia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, a tym samym za naruszającą przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien ustalić rzeczywistą sytuację rodzinną skarżącego, tj. jego stan cywilny, wyjaśnić czy aktualny stan zdrowia skarżącego pozwala na podjęcie pracy (wskazane przez skarżącego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]) oraz ustalić aktualny stan zadłużenia wraz odsetkami, ciążący na zobowiązanym. W zależności od dokonanych ustaleń i ocen organ zobowiązany jest podjąć właściwe, należycie umotywowane rozstrzygnięcie. Z uwagi na powyższe sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tego względu należało orzec o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.