II SA/Sz 894/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 marca 2026 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 24 września 2025 r. nr SKO.4110.1013.2025 w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę. Decyzją z 24 września 2025 r., po rozpatrzeniu odwołania J. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 17 kwietnia 2025r. Nr 3/2893/2025 ustalającą stronie odpłatność za pobyt ojca - J. D. w Domu Pomocy Społecznej [...] oraz odmawiającą uwzględnienia wniosku o zwolnienie z powyższej opłaty. Organ odwoławczy opisał przebieg dotychczasowego postępowania, w toku którego organ I instancji wydał decyzje: z dnia 22 marca 2024 r. Nr 1/2316/2024 oraz 24 października 2024r. Nr 2/5989/2024, które w następstwie rozpatrzenia składanych od nich odwołań zostały uchylone a sprawy przekazano do ponownego rozpatrzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie ze wskazaniem, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Po ponownym - już trzecim - rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji decyzją z dnia z dnia 17 kwietnia 2025r. Nr 3/2893/2025: I. ustalił J. D. odpłatność za pobyt ojca - J. D. w Domu Pomocy Społecznej "[...] w K. za okres: - od dnia 13 do 30 listopada 2023 r. w wysokości 583,08 zł, - od grudnia 2023r. do lutego 2024 r. w wysokości 938,71 zł miesięcznie, - od marca 2024r. do maja 2024 r. w wysokości 1.072,64 zł miesięcznie, - w czerwcu 2024r. w wysokości 1.040,29 zł, - od lipca 2024r. w wysokości 1.036,69 zł miesięcznie; II. odmówił uwzględnienia wniosku o zwolnienie z opłaty ustalonej w pkt 1-5. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie zarzucając organowi I instancji naruszenie wskazanych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 64 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Odwołujący domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenia co do istoty sprawy przez organ II instancji poprzez odstąpienie od obciążenia strony opłatą za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w całości wobec pozostawania w trudnej sytuacji materialnej oraz wyprzedzającego obowiązku pokrywania kosztów pobytu J. D. w DPS przez jego zstępną - córkę A. W., ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy po przywołaniu przepisów ustawy o pomocy społecznej mających zastosowanie w sprawie wyjaśnił, iż w przypadku, gdy mieszkaniec DPS nie jest w stanie uiścić opłat, to obciążają one kolejno małżonka, zstępnych, wstępnych oraz gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wysokość obciążenia tych osób nie jest jednolita, zależy od sytuacji dochodowej zobowiązanych. Realne obciążenie takiej osoby jest zależne od tego, o ile jej dochód przekracza kwotę 300% kryterium dochodowego określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej. Opłata nie może być wyższa od tej nadwyżki. Przy czym kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego. Z powyższego wynika, że zobowiązanie nie istnieje, gdy dochód jest niższy od 300% przedmiotowego kryterium dochodowego. Odpłatność za pobyt najbliższego członka rodziny w DPS ma charakter obiektywny warunkowany jedynie stopniem pokrewieństwa i statusem materialnym. Analizując okoliczności sprawy Kolegium stwierdziło, iż ustalenie odpłatności strony za pobyt jej ojca w DPS nastąpiło w okolicznościach przewidzianych art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, ponieważ odwołujący odmówił zawarcia umowy i ponoszenia opłaty zaproponowanej przez organ. Organ I instancji dokonał weryfikacji dochodu rodziny strony i za okres bazowy słusznie przyjął miesiąc październik 2023 r., tj. miesiąc poprzedzający miesiąc, w którym J. D. został umieszczony w domu opieki społecznej. Ustalono w tym zakresie, że J. D. przebywa w Domu Pomocy Społecznej [...] w K. począwszy od dnia 13 listopada 2023 r., na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 8 listopada 2023r. nr 2/7097/2023. Na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy ustalono także, iż rodzina strony składa się z trzech osób: odwołującego, jego małżonki oraz ich syna. Strona i jego małżonka pracują, zaś syn pobiera naukę i nie uzyskuje żadnych dochodów. Kwota miesięcznego dochodu rodziny wyniosła [...] zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie dało kwotę [...]zł. Tak wyliczona kwota dochodu w przeliczeniu na członka rodziny przekroczyła 300% kryterium dochodowego o kwotę [...] zł. W ocenie Kolegium organ I instancji dokonał w uzasadnieniu decyzji dokładnych wyliczeń wskazując zarówno mechanizm wyliczeń jak i składniki dochodu, ich źródła oraz wysokość, uwzględniając zmiany wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach, jak też zmianę wysokości kryteriów dochodowych. Organ I instancji dokonał także analizy możliwości finansowych strony pod kątem ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS w ustalonej kwocie. Przy czym organ I instancji przyjął wszystkie wydatki wskazane przez stronę za poszczególne miesiące, ich składniki wskazał w uzasadnieniu decyzji. Organ I instancji ustalił wydatki strony podane w trakcie wywiadu środowiskowego na kwotę [...]zł, w październiku i listopadzie 2023 r. wynosiły one [...] zł, od marca do czerwca 2024r. - [...] zł w lipcu i sierpniu 2024 r. - [...] zł we wrześniu 2024 r. - [...] zł, od października 2024 r. - [...] zł miesięcznie. Na powyższej podstawie ustalono stronie wysokość opłaty za pobyt ojca w DPS biorąc pod uwagę wysokość dochodów jego rodziny oraz uwzględniając wskazane przez stronę niezbędne wydatki w kwotach wynikających z przedłożonych dokumentów. Szczegółowe wyliczenia i analizę organ I instancji przedstawił w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium są one prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami. Organ odwoławczy przywołał też treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej określającego okoliczności, w których można osobę zobowiązaną zwolnić częściowo lub całkowicie od wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej. Podkreślono, że powyższy przepis jest przykładem występującej w systemie prawa administracyjnego instytucji uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet zajście przesłanek uzasadniających wydanie legalnej decyzji uwzględniającej żądanie przyznania ulgi nie daje tytułu do każdorazowego zaspokojenia takiego żądania. Jednakże nie może być zupełnie dowolna. Kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej dokonywana przez Kolegium ogranicza się do zbadania czy organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania i czy decyzja taka podjęta została z zachowaniem zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem analizy tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia o określonej treści. Dokonując analizy zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie Kolegium uznało, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania i wydał decyzję z zachowaniem zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, a zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia o treści przedstawionej w sentencji zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium organ I instancji zgromadził materiał dowodowy pozwalający na dokonanie oceny sytuacji rodzinnej, bytowej, materialnej rodziny strony. Przedstawił jego analizę. Organ wskazał, iż strona wnioskując o zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt ojca w DPS powoływała się na okoliczność trudnej sytuacji materialnej. Jednakże analiza miesięcznych dochodów i wydatków rodziny wnioskującego wykazała, że zasoby rodziny są wystarczające, aby rodzina zachowała płynność finansową nawet po wniesieniu wyliczonej opłaty za pobyt ojca w DPS. Tym samym organ uznał, że kwoty odpłatności za pobyt J. D. w DPS mieszczą się w zasobach i możliwościach rodziny strony, nie spowodują zubożenia ani konieczności korzystania przez jego rodzinę ze wsparcia instytucji pomocy społecznej. W zakresie zarzutów odwołania dotyczących kwestii pominięcia okoliczności dotyczącej sytuacji córki pensjonariusza DPS oraz jej zobowiązań wynikających z umowy darowizny mieszkania dokonanej na jej rzecz przez ojca obciążonej służebnością osobistą, która to służebność miała zostać zniesiona oświadczeniem wyłudzonym na 3 dni przed trafieniem ojca skarżącego do DPS jak też nieuwzględnienia obowiązku etyczno - moralnego ale też alimentacyjnego po stronie obdarowanej córki, który winien wyprzedzać obowiązek pozostałych zstępnych Kolegium wskazało, iż taka okoliczność nie została przewidziana w przepisach stanowiących o ustalaniu odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS. Wyjaśniono, że może ona mieć wpływ na "rozliczenia" pomiędzy poszczególnymi członkami rodziny osoby umieszczonej w DPS jednakże winna być wówczas dochodzona na drodze powództwa cywilnego między tymi osobami. Nie może zaś być uwzględniona przy ustalaniu odpłatności za pobyt J. D. w DPS. Pismem z 6 listopada 2025 r. pełnomocnik strony wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu: 1) Naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na treść wydanej decyzji: - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy organ II instancji winien uchylić decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy, wydając decyzję w oparciu o treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.; - art. 6 i 7 k.p.a., poprzez niepodjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, a przez to działanie w sposób sprzeczny z interesem społecznym i słusznym interesem skarżącego, subiektywne interpretowanie przepisów, a także pominięcie słusznego interesu obywatela; - art. 7a k.p.a., poprzez niezastosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony, gdy przedmiotem sprawy jest odebranie stronie uprawnienia; - art. 80 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, dokonaną z pominięciem całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu, w tym przede wszystkim w oderwaniu od okresu czasu za jaki wnioskuje się o przedmiotowe zwolnienie, prowadzące do wyciągnięcia przez organ błędnych wniosków, sprzecznych z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego; - art. 107 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a., poprzez wydanie decyzji z uzasadnieniem faktycznym i prawnym, pozbawionym wskazania faktów uznanych przez organ za udowodnione, dowodów na których organ oparł rozstrzygnięcie oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej; a przy tym lakonicznym wyjaśnieniu dokonanej wykładni wobec przytoczonych podstaw prawnych, a tym samym niewyjaśnienie stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy. 2) Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na treść wydanej decyzji: - art. 64 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do niezastosowania i nierozpatrzenia wszystkich przesłanek wynikających z jego treści, które winny podlegać uznaniowej ocenie przy wydawaniu rozstrzygnięcia przez organ, obiektywnie występujących i wykazanych przez wnioskodawcę w toku postępowania dowodowego; - art. 64 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej także poprzez uzależnienie zwolnienia od wystąpienia trudnej sytuacji materialnej jako "sytuacji łącznie spowodowanej inną przesłanką z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oprócz samego faktu ciąży", podczas gdy każda z tych przesłanek w literalnym brzmieniu przedmiotowego przepisu, może stanowić samodzielną podstawę do zwolnienia przez organ z odpłatności zobowiązanego za pobyt członka rodziny w DPS; - art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przy ustalaniu obowiązku uiszczania opłat sytuacji córki pensjonariusza DPS oraz jej zobowiązań wynikających z umowy darowizny mieszkania z dnia 12 marca 2009 r. dokonanej na jej rzecz przez ojca, obciążonej służebnością osobistą na jego rzecz, która to służebność została zniesiona oświadczeniem wyłudzonym w dniu 10 listopada 2023 r. (tj. na 3 dni przed jego trafieniem do DPS), jak też nieuwzględnienie obowiązku etyczno-moralnego ale też alimentacyjnego po stronie obdarowanej córki, który winien wyprzedzać obowiązek pozostałych zstępnych - tj. przez spieniężenie i zamianę służebności osobistej na alimentację w postaci pokrywania opłat za pobyt służebnika w DPS; - art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o pomocy społecznej poprzez nieuwzględnienie kwoty dochodu pozostającej po wniesieniu opłaty, jako kwalifikującej do całkowitego zwolnienia z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji co najmniej w części i orzeczenie przez organ II instancji co do istoty sprawy poprzez odstąpienie od obciążenia skarżącego opłatą za pobyt ojca w DPS w całości, wobec pozostawania w trudnej sytuacji materialnej oraz wobec wyprzedzającego obowiązku pokrywania kosztów pobytu ojca w DPS przez jego zstępną (córkę), ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z jednoczesnym wskazaniem, jakie okoliczności organ I instancji winien wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wraz z jednoczesnym zobowiązaniem organu I instancji do wydania w określonym przez Sąd terminie decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącego z odpłatności za pobyt mieszkańca w DPS. Zdaniem skarżącego przedmiotowa sprawa ma bardzo szczególny charakter, a kwestią dotychczas zupełnie pomijaną przez organy I i II instancji jest wyprzedzający obowiązek córki, która rzeczywiście i zgodnie z prawem powinna być zobowiązana do tej opłaty i to nie tylko dlatego, że jest córką mieszkańca DPS - tj. bezpośrednią zstępną, ale też dlatego, że na podstawie umowy darowizny otrzymała od ojca jedyny jego wartościowy składnik majątku - czyli mieszkanie. Darowizna ta była obciążona służebnością osobistą na rzecz ojca. Rzeczywiście przez dłuższy czas darczyńca mieszkał w podarowanym córce mieszkaniu - a nawet mimo przeniesienia własności sam opłacał pełne koszty jego utrzymania. Niestety stał się niewygodny i córka postanowiła się go pozbyć. Zatem dosłownie 3 dni po wyłudzeniu oświadczenia znoszącego służebność, umieściła ojca w DPS. Zdaniem skarżącego doszło do paradoksalnej sytuacji, w której córka dostała wszystko od ojca, a w żaden sposób nie dokłada się do jego obecnego utrzymania i ponoszenia opłat za pobyt w DPS, a co więcej rękoma organu przerzuca koszt tego utrzymania na drugiego syna i wnuczkę. Takie działanie jest jawnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego i słuszności z art. 5 k.c. i wymaga interwencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wobec obiektywnej luki prawnej i pomijania tej okoliczności przez organ I i II instancji ze wskazaniem, że pozostaje ona ambiwalentna z punktu widzenia przepisów ustawy o pomocy społecznej. W ocenie skarżącego powyższe reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który powinien przełamać fiskalizm państwa. Fakt ten co do zasady może stanowić przesłankę zastosowania instytucji zwolnienia na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej i przy uwzględnieniu słusznego interesu skarżącego i interesu społecznego. Nadto, w toku ponownego rozpoznania sprawy po uchyleniu decyzji nie został przeprowadzony u skarżącego wywiad środowiskowy, a bazując na dokumentach, organ I instancji obciążył pośrednio żonę skarżącego kosztami utrzymania teścia, względem którego nie ma ona żadnych obowiązków alimentacyjnych. Zdaniem skarżącego organy wadliwie wyliczyły też opłatę za pobyt, którą miał uiszczać skarżący. Biorąc pod uwagę, że skarżący wyraził zgodę na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ powinien uwzględnić nie tylko wysokość jego dochodów, ale też jego możliwości, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem krewnego w DPS, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej oraz konieczności utrzymania swojej najbliższej i bezpośredniej rodziny. Ale uwzględniać należy tylko możliwości tej określonej osoby - tu skarżącego, a nie jego małżonki. Organ bowiem sztucznie zawyża możliwości skarżącego doliczając dochody wszystkich członków z gospodarstwa domowego, a przecież oni nie są zobowiązani alimentacyjnie do utrzymywania ojca skarżącego. Wreszcie, według skarżącego wątpliwe prawnie jest także naliczenie przez organ opłaty za pobyt w DPS wstecz. Decyzja o ustaleniu wysokości opłaty jest decyzją konstytutywną, czyli taką, która kształtuje stan prawny od chwili jej wydania (ex nunc), a nie od chwili skierowania, czy umieszczenia w domu pomocy społecznej. Prawodawca nie upoważnił organu do określenia wcześniejszej daty ponoszenia opłaty za DPS przez zobowiązanego niż data wydania decyzji o ustaleniu opłaty. Organ powinien więc ustalić wysokość opłaty z chwilą kierowania osoby do domu pomocy społecznej, a jeżeli czyni to z opóźnieniem, wysokość opłaty można ukształtować wobec zobowiązanego z mocą wynikającą z daty wydania decyzji. Końcowo wskazano, że istnieje szereg przesłanek ustanowionych przez ustawodawcę w treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej, warunkujących możliwość skorzystania przez organ z uregulowanej w jego treści instytucji, jak również stanowiących podstawę do zwrócenia się przez wnioskodawcę ze stosownym wnioskiem. Przesłanki te zostały ustanowione przez ustawodawcę w formie katalogu otwartego. Wśród tych przesłanek ustawodawca przewidział również takie, które winny skłonić organ do interpretacji, pozwalającej na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby w domu pomocy społecznej, również okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, stanem zdrowia czy zdarzeniami losowymi. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 z późn. zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.")). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 24 września 2025 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 17 kwietnia 2025 r. o ustaleniu odpłatności skarżącego za pobyt jego ojca w DPS oraz o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego o zwolnienie z przedmiotowej opłaty. Skarżący kwestionuje zarówno zasadność obciążenia go powyższą opłatą, prawidłowość jej ustalenia jak i brak zwolnienia z przedmiotowej opłaty. W zakresie zarzutów dotyczących prawidłowości ustalania opłaty, zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2024r. poz. 1283 z późn. zm. – dalej: u.p.s.) obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s., wnoszą: 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Stosownie do art. 61 ust. 2d u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2 zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W świetle powyższych regulacji w rozpatrywanej sprawie nie budzi żadnych wątpliwości, iż skarżący jako syn pensjonariusza DPS, którego odpłatność nie pokrywa kosztów pobytu w DPS - jako jego zstępny - należy do kręgu zobowiązanych do partycypowania w odpłatności za pobyt w DPS. Okoliczność, iż skarżący nie zawarł z organem umowy dotyczącej pokrywania wydatków związanych z pobytem ojca skarżącego w DPS, dawała natomiast podstawę do rozstrzygania o wysokości należnej opłaty w drodze decyzji administracyjnej. Przy czym wobec wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o zwolnienie z powyższej opłaty obowiązkiem organu było rozważenie powyższego wniosku. Wobec jednoznacznej treści art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej nie budzi wątpliwości, że wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej podlega ustaleniu przy uwzględnieniu określonego przez prawodawcę kryterium dochodowego – w zależności od aktualnej sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej punktem odniesienia jest kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Organ miał obowiązek zbadać sytuację rodzinną skarżącego pod kątem kryterium dochodowego w rodzinie a zatem zasadnie rozważał sytuację całej rodziny skarżącego rozumianej jako osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.). W świetle powyższego twierdzenia skargi jakoby organy niezasadnie "sztucznie zawyżyły możliwości skarżącego doliczając dochody wszystkich członków z gospodarstwa domowego" - w tym jego małżonki, która nie jest zobowiązana alimentacyjnie do utrzymywania teścia - należy uznać za niezasadne. Warto też dostrzec, że organ I instancji uwzględniał zarówno wszystkie dochody jak i wskazane przez stronę wydatki. Odnosząc się wprost do twierdzeń skarżącego nie można pominąć okoliczności, że organ ustalając kryterium dochodowe jego rodziny brał pod uwagę w obliczeniach zarówno jego małżonkę (uzyskującą dochody) jak i syna, (który nie uzyskiwał żadnych dochodów). Powyższe jest działaniem zgodnym z obowiązującymi w tym zakresie zasadami i pozwala dokonać oceny w jaki sposób ponoszenie wydatków przez skarżącego będzie wpływało na wspólnie prowadzone gospodarstwo domowe. Ustalenia poczynione przez organy dawały zatem podstawy do stwierdzenia, że kwota dochodu w przeliczeniu na członka rodziny skarżącego przekraczała 300% kryterium dochodowego o kwotę [...]zł. Przy czym organ w toku dalszych wyliczeń zasadnie uwzględniał zmiany wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia w poszczególnych miesiącach, jak też zmianę wysokości kryteriów dochodowych. Mając na względzie powyższe i twierdzenia skarżącego, iż jego sytuacja materialna jest trudna, brak jest podstaw do zakwestionowania ustaleń organu, że zasoby rodziny są wystarczające, aby rodzina zachowała płynność finansową nawet po wniesieniu wyliczonej opłaty za pobyt ojca w DPS. Nie sposób uznać, aby sytuacja skarżącego w sposób szczególny odbiegała od sytuacji innych osób, które w starzejącym się społeczeństwie ponoszą koszty utrzymania swoich rodziców związane z ich pogarszającym się stanem zdrowia i koniecznością zapewnienia im odpowiedniej opieki w podeszłym wieku. Jeśli chodzi o inne twierdzenia, które legły u podstaw zarzutów skargi nie sposób też stwierdzić, aby na gruncie przepisów mających zastosowanie w przypadku umieszczenia rodzica w DPS zaistniały podstawy do uznania "wyprzedzającego obowiązku pokrywania kosztów pobytu przez córkę". W szczególności ustawodawca nie uzależnił obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej od istnienia obowiązku alimentacyjnego, odwołując się wyłącznie do instytucji małżeństwa oraz do stosunku pokrewieństwa. Przy czym, nawet w przypadku obowiązku alimentacyjnego zasadą jest, że wszystkie dzieci są co do zasady zobowiązane proporcjonalnie do swoich możliwości zarobkowych i majątkowych wspierać rodzica pozostającego w potrzebie lub niedostatku a takie rozważanie jest silnie zakorzenione w normach społecznych i etycznych. Trafnie wskazało Kolegium, iż wzajemne "rozliczenia" pomiędzy osobami ponoszącymi odpłatność za ich rodzica skierowanego do DPS mogą następować na gruncie prawa cywilnego. Nie jest więc uprawnione twierdzenie skargi, iż kwestia "wyprzedzającego obowiązku córki" została pominięta przez organy administracji. Organy wskazały na cywilny charakter roszczeń skarżącego względem córki pensjonariusza DPS. Zresztą skarżący nie dowiódł w żadnej mierze, aby zniesienie służebności przez jego ojca faktycznie było efektem "wyłudzenia". Ponadto w toku postępowania administracyjnego nie ma zastosowania wskazywany w skardze art. 5 kodeksu cywilnego. Organy administracji publicznej mają obowiązek działać jedynie w zakresie powierzonych im kompetencji a tym samym nie są uprawnione do oceny zarzutów zgłaszanych przez skarżącego względem jego siostry o charakterze cywilnym czy karnym. Ich dochodzenie przez skarżącego może następować we właściwych trybach, w szczególności przed sądami powszechnymi. W świetle argumentacji skarżącego odnoszącej się do "obowiązku etyczno – moralnego" po stronie obdarowanej córki, który winien wyprzedzać obowiązek pozostałych zstępnych oraz dotyczącej możliwości "spieniężenia" służebności osobistej celem uzyskania środków na pokrycie kosztów utrzymania uprawnionego w DPS warto dostrzec, iż służebności osobiste są niezbywalne. Nie można również przenieść uprawnienia do ich wykonywania (art. 300 k.c.). Warto w tym miejscu przypomnieć, iż mający służebność mieszkania może korzystać z pomieszczeń i urządzeń przeznaczonych do wspólnego użytku mieszkańców budynku a do wzajemnych stosunków między mającym służebność mieszkania a właścicielem nieruchomości obciążonej stosuje się odpowiednio przepisy o użytkowaniu przez osoby fizyczne (art. 302 k.c.). Tym samym służebność taka pozwala konkretnej osobie (służebnikowi) dożywotnio i bezpłatnie (lub odpłatnie) mieszkać w cudzym domu lub mieszkaniu. Służebnik ma prawo korzystać z pokoi, kuchni, łazienki oraz wspólnych części nieruchomości, nie będąc jej właścicielem. Tym samym ustanowienie służebności osobistej mieszkania co do zasady nie zwalnia innych osób automatycznie z obowiązków względem rodzica. Zarówno na gruncie prawa stanowionego jak i na eksponowanym przez skarżącego gruncie etyczno-moralnym zstępni osoby wymagającej wsparcia w dalszym ciągu mogą być zobowiązani do pokrywania kosztów leczenia, wyżywienia, opieki. Nie można też pomijać, iż w przypadku, gdy dochodzi do konieczności umieszczenia np. służebnika w DPS - u podstaw powyższego leży stwierdzenie konieczności zapewnienia takiej osobie całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności. Powyższe wymaga też co do zasady zgody osoby kierowanej do DPS. Zwykle chodzi zatem o sytuacje, gdy w dotychczasowym miejscu zamieszkania danej osobie nie mogącej samodzielnie funkcjonować nie może zostać zapewniona niezbędna jej opieka. Tym samym wbrew kategorycznym twierdzeniom skargi brak jest racjonalnych podstaw do przyjęcia, że zniesienie służebności osobistej już po tym, gdy służebnik został skierowany na podstawie stosownej decyzji organu I instancji z dnia 8 listopada 2023 r. było efektem – jak w niepotwierdzony w żaden sposób twierdzi skarżący - nielegalnych czy też nieetycznych działań jego siostry mających polegać na wyłudzeniu oświadczenia o zniesieniu służebności. Jest wiedzą powszechną, że całodobowa opieka i pomoc w czynnościach dnia codziennego osób starszych, niepełnosprawnych lub przewlekle chorych a także zapewnianie im bezpieczeństwa a niekiedy i nadzoru nie zawsze może być należycie realizowana w warunkach domowych. Rolą DPS jest zapewnienie nie tylko wyżywienia czy zakwaterowania, ale też utrzymanie odpowiednich warunków bytowych, opieka zdrowotna czy wsparcie społeczne i aktywizacja zwykle schorowanej osoby. Stąd sam fakt umieszczenia osoby w DPS nie może być automatycznie utożsamiany z "pozbyciem się osoby niewygodnej". Stąd nie sposób przyjąć jako uzasadnionych twierdzeń skarżącego o szczególnym charakterze sprawy, która "reprezentuje taki ładunek aksjologiczny, który powinien przełamać fiskalizm państwa". Wreszcie przy ocenie zasadności zarzutów skargi a także konstatacji o braku uwzględnienia obowiązku uiszczania opłat przez córkę pensjonariusza DPS nie można pomijać wynikającej z akt okoliczności, że zawarła ona z Gminą Miasto K. umowę z 14 grudnia 2023 r. na mocy której partycypuje w kosztach utrzymania ojca w DPS. Umowa powyższa została wprawdzie włączona do akt sprawy w formie zanonimizowanej jednak nawet jej pobieżna lektura i sposób anonimizacji nie pozostawia wątpliwości w powyższym zakresie (k. 40-41 akt administracyjnych). Co do możliwości "naliczenia przez organ opłaty za pobyt w DPS wstecz" aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych nie ulega wątpliwości, że wydanie w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, albowiem decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej (zob. np. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 sygn. akt I OPS 7/17). Jeśli chodzi natomiast o stanowisko skarżącego dotyczące przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. warunkujących możliwość skorzystania przez organ z uregulowanej w jego treści instytucji zwolnienia z opłaty, to co do zasady ma on rację, że określony przez ustawodawcę katalog ma charakter otwarty. Jednak w ocenie Sądu inne niż wyraźnie wskazane przez ustawodawcę okoliczności dające podstawy do zwolnienia zobowiązanych z odpłatności za DPS można stosować przy uwzględnieniu, że wnioskowane przez skarżącego zwolnienie go z obowiązku oznaczałoby w praktyce dodatkowe obciążenie takimi zobowiązaniami gminy. Jest oczywiste, że oczekiwane przez skarżącego zwolnienie go z partycypacji w kosztach utrzymania ojca w DPS w praktyce oznaczałoby, że takie koszty w miejsce osoby bliskiej pensjonariusza DPS w jeszcze większym zakresie ponosiłaby cała społeczność lokalna. Tym samym rozszerzenie katalogu może następować jedynie w należycie uzasadnionych przypadkach i w szczególności po uwzględnieniu, że w ramach tzw. solidarności międzypokoleniowej rodzice mogą oczekiwać, skoro utrzymywali i wychowywali dzieci, to w sytuacji odwrócenia ról (starość, choroba, niedostatek) dzieci przejmują obowiązek wsparcia. Natomiast rolą państwa jest zastąpienie osób bliskich w sytuacji, gdy obiektywnie nie są one w stanie wywiązać się ze swoich obowiązków pomocy osobom bliskim. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sprawie organy zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie zasadami ustaliły wysokość opłaty obciążającej skarżącego z tytułu pobytu jego ojca w DPS oraz należycie rozważyły okoliczności, które mogły dawać podstawy do zwolnienia go z tej odpłatności. Swoje rozstrzygnięcia organy prawidłowo uzasadniły co sprawia, iż nie naruszyły zasad uznania administracyjnego i zasad sporządzania uzasadnienia decyzji. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia innych przywołanych w skardze przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania. W szczególności organ nie miał obowiązku przeprowadzania kolejnego wywiadu środowiskowego skoro skarżący nie wskazywał na takie okoliczności, które powodowałyby jego dezaktualizację w zakresie mającym wpływ na sprawę. Zaktualizowanie sytuacji rodzinnej skarżącego w zakresie dochodów i wydatków mogło nastąpić na podstawie stosownych dokumentów. Mające powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Cytowane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl