II SA/Sz 904/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę. Działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Sekcji Pracy Socjalnej Rejonowego Ośrodka Pomocy Rodzinie Zachód w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie decyzją z dnia [...] r. [...] zmienił swoją decyzję z dnia [...] r. w ten sposób, ze przyznał E. C. pomoc w postaci zasiłku stałego w wysokości [...] zł miesięcznie od dnia [...] r. bezterminowo. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że na podstawie decyzji z dnia [...] r., od dnia [...] r. przyznano E. C. dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł i ze względu na to, iż dodatek ten jako dochód strony miał wpływ na wysokość zasiłku stałego, należało ustalić nową wysokość świadczenia. Organ wskazał również, że ustawowe kryterium dochodowe przyjęte przy ustalaniu E. C. wysokości zasiłku stałego, jako osobie samotnie gospodarującej, wynosi [...] zł, natomiast wysokość zasiłku jest różnicą pomiędzy tym kryterium a osiąganym dochodem (dodatkiem mieszkaniowym). Podał nadto, że zgodnie z art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej, zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej w okresie pobierania świadczenia pieniężnego nie wpływa na wysokość tego świadczenia, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Ze względu na zmianę wysokości dodatku mieszkaniowego z [...] zł na [...] zł (różnica [...] zł), przekraczającą 10% kryterium dochodowego, czyli kwotę [...] zł, organ od dnia [...] r. ustalił nową wysokość zasiłku stałego w wysokości [...] zł. E. C. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego W odwołaniu wnosił o "przyznanie prawnika" celem uzasadnienia wniesionego odwołania. Podał, że wyjaśnienia organu, iż otrzymał zwiększony o [...] zł dodatek mieszkaniowy nie jest dla niego dostatecznym wyjaśnieniem. Zarzucał nadto, że przepisy o świadczeniach z pomocy społecznej oraz o dodatkach mieszkaniowych są dla niego niezrozumiałe i niedostępne, a dostęp do nich utrudniony. Domagał się udostępnienia mu przepisów w czcionce umożliwiającej czytanie, albowiem ma słaby wzrok . Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] , utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy oraz przytoczyło treść przepisów ustawy o pomocy społecznej - art. 8 ust. 1pkt 1 i ust. 3, art. 37 ust.1 pkt 1- oraz § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń z pomocy społecznej. Organ ustalił, że E. C. jest osobą samotnie gospodarującą, nie otrzymuje świadczeń z ubezpieczenia społecznego, utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej, oraz zbierania makulatury i puszek. Posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zajmuje jednopokojowe mieszkanie, jednakże do tego lokalu nie wpuszcza pracowników socjalnych i wywiady środowiskowe przeprowadzane są w siedzibie organu. Odwołujący się nie ma zaległości w opłatach za energię elektryczną i gaz, które wnosi regularnie. Otrzymuje dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł począwszy od [...] r. Organ podał również, że po otrzymaniu przez organ I instancji informacji o zwiększeniu E. C. dodatku mieszkaniowego, została wydana decyzja zmieniająca od [...] r. kwotę zasiłku stałego. Organ wyjaśnił odwołującemu się, że zasiłek stały jest różnicą pomiędzy ustawowym kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, tj. kwotą [...] zł oraz dochodem w miesiącu poprzedzającym zmianę decyzji - kwotą dodatku mieszkaniowego – [...] zł i wynosi [...] zł. Kolegium wskazało, że na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej dodatek mieszkaniowy wliczany jest do dochodu osoby samotnie gospodarującej. Z tego powodu kwota zasiłku została ustalona prawidłowo. Organ odwoławczy stwierdził nadto, że nie uwzględnił wniosku skarżącego o przyznanie pełnomocnika z urzędu, bowiem przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie upoważniają organu do przyznania pomocy prawnej w takiej formie. Wyjaśnił również, że w postępowaniu odwoławczym organ ponownie rozpatrujei rozstrzyga sprawę w oparciu o ustalony stan faktyczny sprawy oraz obowiązujące przepisy prawa. E. C. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W skardze powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji oraz domagał się wydania mu kserokopii przepisów, w oparciu o które zostały wydane decyzje o przyznaniu zasiłku stałego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) (zwanej dalej "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, a więc czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu. Dokonując zatem oceny zaskarżonej decyzji wyłącznie pod takim kątem, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z uchybieniami, które powodowałyby konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest zmiana wysokości zasiłku stałego ze względu na zmianę dochodu osoby uprawnionej do tego świadczenia. Z ustalonego przez organy i nie kwestionowanego przez stronę skarżącą stanu faktycznego sprawy wynika, że E. C. jest osobą samotnie gospodarującą posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności i jego dochód stanowi dodatek mieszkaniowy oraz dochody uzyskiwane ze sprzedaży surowców wtórnych. Organ I instancji, na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz.1362 ze zm.), dokonał zmiany wysokości zasiłku stałego otrzymywanego przez skarżącego z kwoty [...] zł na kwotę [...] zł. Powodem zmiany wysokości świadczenia było przyznanie skarżącemu decyzją z dnia [...] r. dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł od [...] r. począwszy, o której to zmianie organ powziął informację z urzędu. W myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Zasiłek stały ustala się w wysokości - w przypadku osoby samotnie gospodarującej - różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 444 zł miesięcznie ( ust. 2). Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 477 zł. W myśl art. 8 ust. 3 i 4 powołanej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1. miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2. składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3. kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1. jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2. zasiłku celowego; 3. pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4. wartości świadczenia w naturze; 5. świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że co do zasady, każdy przychód stanowi dochód w rozumieniu ustawy z wyjątkiem wymienionych wyżej przychodów. W powołanym przepisie nie został wymieniony dodatek mieszkaniowy jako świadczenie, którego nie wlicza się do dochodu. Stosownie do art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony, bez jej zgody, przypadku zmiany sytuacji dochodowej strony. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "uchyla się", a nie "można uchylić", kreuje po stronie organu obowiązek uchylenia decyzji. Innymi słowy w przypadku zmiany sytuacji dochodowej organ ma obowiązek zmienić lub uchylić decyzję nawet na niekorzyść strony bez jej zgody. Skoro od [...] r. E. C. otrzymał dodatek mieszkaniowy w kwocie wyższej od dotychczas pobieranej o [...] zł, to organ zasadnie dokonał zmiany zasiłku stałego ze względu na zmianę dochodu strony, przy czym – jak stanowi art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, zmiana ta nie wymagała zgody skarżącego. Jedynym ograniczeniem ustawowym przy dokonywaniu zmiany świadczenia jest sytuacja, w której kwota zmiany nie przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ( art. 106 ust. 3a ustawy o pomocy społecznej). W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania kwota zmiany przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej ([...] zł), albowiem wyniosła [...] i z tego powodu zmiana decyzji o przyznaniu zasiłku stałego stała się konieczna i w ocenie Sądu została dokonana prawidłowo. Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących braku odpowiedniej informacji prawnej, umożliwiającej zrozumienie przez stronę treści wydanej decyzji oraz jej motywów prawnych stwierdzić należy, że organy prawidłowo i wyczerpująco wyjaśniły skarżącemu jego sytuację faktyczną i prawną. W treści decyzji obu instancji przywołano przepisy prawa, na których organy oparły wydane rozstrzygnięcia oraz wyjaśniono ich znaczenie dla rozpoznawanej sprawy. Słusznie Kolegium pouczyło E. C. o braku prawnej możliwości ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania przed organami administracji publicznej. Zgodnie z wnioskiem skarżącego, na etapie postępowania sądowoadministracyjnego, mógł on korzystać z pomocy prawnej ustanowionego w sprawie, w ramach prawa pomocy, adwokata, którego obowiązkiem było nie tylko reprezentowanie E. C. w postępowaniu sądowym, ale również wyjaśnienie znaczenia przepisów prawa, które znalazły zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Prawo skarżącego do pomocy prawnej zostało zatem skonsumowane. Dla właściwego zrozumienia przez skarżącego mechanizmu udzielania pomocy społecznej należy wyjaśnić, że różnorodne formy pomocy społecznej przyznawane skarżącemu realizują z góry określone jego cele bytowe (jak np. dodatek mieszkaniowy) i pomagają mu zaspokajać niezbędne potrzeby życiowe w sposób ukierunkowany. Nie może zatem dziwić, że pozostałe środki z pomocy społecznej przeznaczone na ogólne potrzeby skarżącego ( zasiłek stały) mogą być odpowiednio mniejsze. Skarżący, co wynika z akt administracyjnych sprawy, w celu zaspokojenia ogólnych potrzeb korzysta z innych form pomocy. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.