II SA/Sz 904/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Stowarzyszenia A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Stowarzyszenia na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...], [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia p o s t a n a w i a odmówić ustanowienia adwokata Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. wyrokiem z dnia [...] r. oddalił skargę m. in. Stowarzyszenia w Z. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymujące w mocy postanowienie Burmistrza D. w sprawie nałożenia obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko planowanego przedsięwzięcia polegającego na budowie zespołu elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą w obrębie ewidencyjnym Smolnica w gminie D. i w obrębie ewidencyjnym Z. w gminie M.. W dniu [...] r. skarżące Stowarzyszenie złożyło wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku i uiściło opłatę kancelaryjną od wniosku w kwocie [...] zł. W dniu [..] r. Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wyjaśniło, że funkcjonuje na zasadzie dobrowolnej i bezpłatnej pracy członków i sympatyków, nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi i nie jest w stanie zapewnić sobie profesjonalnej pomocy prawnej. Wezwaniem z dnia [...] r., referendarz sądowy zobowiązał Stowarzyszenie do przedłożenia uchwały Walnego Zgromadzenia dotyczącej składek członkowskich, a także wykazu członków Stowarzyszenia wraz z informacją o uiszczeniu przez te osoby składek członkowskich za 2015 r. W odpowiedzi na wezwanie Stowarzyszenie wyjaśniło, że na dzień złożenia wniosku o prawo pomocy Walne Zgromadzenie Stowarzyszenia nie podjęło uchwały dotyczącej wysokości składek członkowskich, z tej też przyczyny nie może przedłożyć listy członków Stowarzyszenia którzy opłacili składki. Osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej "p.p.s.a.". W przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie uiściło wpis od skargi w kwocie 100 zł oraz opłatę kancelaryjną od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie [...] zł, mimo deklarowanego braku jakichkolwiek środków finansowych. Złożyło natomiast wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zasadą jest więc ponoszenie kosztów postępowania przez strony tego postępowania, a zwolnienie od ponoszenia kosztów jest wyjątkiem od tej zasady i może mieć miejsce w przypadkach ściśle określonych w ustawie. Jak wskazano wyżej, osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Przy czym jednostka taka obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Z wniosku, odpisu z KRS i statutu wynika, że Stowarzyszenie zostało utworzone we [...] r., posiada osobowość prawną, a celem jego działania jest m. in. wspieranie energetyki prosumenckiej oraz mikroenergetyki, propagowanie oszczędności i wzrostu efektywności energetycznej, wspieranie lokalnych społeczności w działaniach na rzecz ochrony środowiska, krajobrazu i dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego, działania na rzecz lokalizacji inwestycji potencjalnie i zawsze mogących znacząco oddziaływać na środowisko w sposób nie zagrażający środowisku i nie naruszający interesów społeczności lokalnych. Ze statutu Stowarzyszenia wynika, że realizuje ono swoje cele m. in poprzez udział w postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, w sprawach będących w obszarze zainteresowań Stowarzyszenia (art. 2 pkt. 17). Przesłanką przyznania prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym jest wykazanie, że podmiot ten nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Skarżące Stowarzyszenie posiada pełne, przewidziane ustawą, możliwości pozyskiwania środków na działalność statutową, w szczególności może pobierać składki członkowskie od swoich członków. Stowarzyszenie, mimo bycia jednostką non profit, chcąc realizować swą określoną statutem działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w postanowieniu z dnia 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OZ 317/08, oraz w postanowieniu z dnia 13 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 133/09, członkowie stowarzyszenia przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów postępowania i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie. Fakt zaś, że cele działalności stowarzyszeń mają charakter niezarobkowy (art. 2 ust. 1 ustawy Prawo o stowarzyszeniach) nie oznacza, że stowarzyszenia nie mogą prowadzić żadnej działalności. Wymóg niezarobkowego charakteru stowarzyszeń oznacza jedynie, że dochód stowarzyszenia nie może być dzielony między członków, lecz musi być przeznaczany na podtrzymywanie statutowych celów stowarzyszenia (art. 34 ustawy Prawo o stowarzyszeniach). Stowarzyszenie nie ma żadnego majątku, nie uzyskuje dochodów, a mimo to nie pobiera składek członkowskich. Stanowisko przedstawione w uzasadnieniu złożonego wniosku, z którego wynika, że samo bycie podmiotem takim jak stowarzyszenie, uzasadnia ustanowienie pełnomocnika z urzędu, prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Natomiast założeniem instytucji prawa pomocy jest przyznanie pomocy finansowej ze strony Państwa podmiotom, które z powodów od siebie niezależnych, nie mogą zgromadzić środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego, a nie podmiotom określonego rodzaju tylko dlatego, że cel ich działalności jest niezarobkowy. Przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób aby uzyskać pełnomocnika procesowego ustanowionego z urzędu, rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (tak WSA w Warszawie w postanowieniu z dnia 9 kwietnia 2008 r. IV SA/Wa 259/08 Lex nr 440107). Można w tej sytuacji mówić o zawinionym pozbawieniu przez samą stronę możliwości zgromadzenia środków niezbędnych do poniesienia kosztów postępowania. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy ze środków Skarbu Państwa, bowiem strona skarżąca nie podjęła żadnych działań mających na celu zgromadzenie środków niezbędnych do prowadzenia działalności, dla której stowarzyszenie zostało utworzone Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.