II SA/Sz 905/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2016 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji w sprawie zasiłku rodzinnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji . Decyzją wydaną w dniu [...] r.[...] , w oparciu o przepis art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) - dalej "K.p.a.", art. 3 pkt 11 w związku z art. 20 ust. 3, art. 17, art. 4, art. 8, art. 23a ust. 1, 2, 5 i 6, art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212), Prezydent Miasta S. uchylił od [...] r. decyzję nr [...] z dnia [..] r. orzekającej o uchyleniu z dniem [...] r. decyzji nr [...] z dnia [...] r. w części orzekającej o przyznaniu E. S. zasiłku rodzinnego na okres od [...] r. do [...] r. na dziecko A. S. W uzasadnieniu wydanego orzeczenia organ I instancji wywiódł, że w myśl art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia. W dniu [...] r. do organu wpłynęła informacja z Urzędu Marszałkowskiego Województwa, z której wynika, że w stosunku do E. i J. S. od dnia [...] r. do dnia [...] r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ dodał, że zgodnie z treścią art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku, gdy marszałek województwa w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust.1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem E. S. wniosła odwołanie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości zarzuciła jej naruszenie: - art. 107 K.p.a. w związku z art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn przyjęcia daty 1 maja 2010 r., od której organ uchylił decyzję, - art. 7 oraz art. 77 K.p.a. poprzez ich niezastosowanie, - art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uchylenie decyzji z mocą wsteczną. W ocenie E. S., organ powołując się na treść art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych i uchylając decyzję z dnia [..] r. ze skutkiem od dnia [...] r. popełnił błąd, bowiem (jak przyjął w wyroku z dnia 3 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi) uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Ponadto zdaniem strony, jeżeli organ uznaje, że konieczność uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne wynikała z przesłanki pobierania świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, winien wskazać ją w decyzji. Jeżeli natomiast wskazuje, że podstawą uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne jest zmiana sytuacji dochodowej rodziny w okresie zasiłkowym nie może uchylić tej decyzji z mocą wsteczną. Skarżąca podkreśliła, że z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika dlaczego organ przyjął, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie od dnia [...] r., dlaczego z datą [...] r. uchyla decyzję z dnia [...] r. Nie ma także wyjaśnienia, ani wskazania czy doszło do zbiegu pobieranych świadczeń, czy też nie i na jakiej podstawie organ przyjął, że doszło. Organ nie wskazał również, czy ojciec dziecka faktycznie pobierał świadczenia rodzinne tożsame ze świadczeniami pobieranymi przez skarżącą. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] r., nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 21 ust. 1 pkt 2, art. 23a ust. 1 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, organ wyjaśnił, że z dniem 18 września 2015 r. weszła w życie nowelizacja przepisu art. 23a ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą rozszerzono zakres kompetencji organu I instancji do uchylenia decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne w okresie w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie ze znowelizowanym brzmieniem art. 23a ust. 1 powołanej ustawy w przypadku, gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami marszałkowi województwa. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust.2 art. 23a). Po ustaleniu powyższego, zgodnie z art. 23a ust. 5 ustawy, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jednocześnie na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. W niniejszej sprawie Marszałek Województwa ustalił, że koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego w stosunku do strony zachodzi od dnia 1 maja 2010 r., zatem zgodnie z art. 23a ust. 5 w związku z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji był uprawniony do uchylenia decyzji ostatecznej z dniem, w którym stwierdzono, że zachodzi konieczność zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Powyższą decyzję E. S. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo w ocenie skarżącej, podstawy prawne wydanej decyzji należy oceniać nie w brzmieniu przepisów z chwili rozpatrywania odwołania, ale z chwili wydania decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej "P.p.s.a.", stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Wskazać również należy, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r poz. 658). Zgodnie z art. 119 pkt 1 P.p.s.a. w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą niE.żności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postepowania administracyjnego lub innych przepisach. Ustawodawca postanowił, że w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 P.p.s.a.), przy czym skierowania sprawy do rozpoznania w tym trybie nie uzależnił od woli strony. Przedmiotem rozpatrywanej przez Sąd skargi jest opisana w sentencji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wydana w wyniku rozpatrzenia przez ten organ odwołania E. S. od wskazanej w niej decyzji Prezydenta Miasta S.. Kontrolując przedmiotowe postępowanie, Sąd z urzędu dostrzegł, że odwołanie wniesione przez E. S. w dniu [...] r. nie zostało podpisane, czego organ odwoławczy nie dostrzegł. Zgodnie z art. 128 K.p.a. odwołanie nie wymaga szczegółowego uzasadnienia. Wystarczy, jeżeli z odwołania wynika, że strona nie jest zadowolona z wydanej decyzji. Zasada ograniczonego formalizmu odwołań, nie oznacza jednak całkowitego odstąpienia od wymagań formalnych. Przestrzeganie tych ograniczonych wymagań formalnych ma istotne znaczenie z punktu widzenia ochrony słusznego interesu strony. Odwołanie jest podaniem w rozumieniu art. 63 § 1 K.p.a. i powinno zawierać elementy określone w art. 63 § 2 i § 3 K.p.a., a co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adresu i żądania, a wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego. Podpis wskazuje, iż podanie (odwołanie) pochodzi od osoby określonej jako wnosząca podanie (odwołanie). Brak podpisu strony, który nie został usunięty, uniemożliwia wywołanie skutku prawnego wniesionego podania. W przypadku odwołania oznacza to niemożność jego rozpoznania. Zgodnie z art. 64 § 2 K.p.a., jeżeli podanie nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, należy wezwać wnoszącego do usunięcia braków w terminie siedmiu dni z pouczeniem, że nieusunięcie tych braków spowoduje pozostawienie podania bez rozpoznania. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym odwołanie bez podpisu, czyli niespełniające wymogów określonych art. 63 § 3 K.p.a. nie jest odwołaniem w rozumieniu art. 127 § 1 i art. 128 K.p.a. Pismo nie zawierające podpisu w istocie nie wszczyna postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu w takiej sytuacji było wezwanie w trybie art. 64 § 2 K.p.a. osoby wskazanej w nagłówku do uzupełnienia braków formalnych odwołania poprzez jego podpisanie. W świetle powyższego stwierdzić należy, że złożone w sprawie odwołanie zawierało braki, które uniemożliwiały nadanie sprawie dalszego biegu przed ich usunięciem. Decyzja wydana w związku z odwołaniem, które nie zostało podpisane narusza art. 138 § 1 w zw. z art. 63 § 3 K.p.a. i naruszenie to jest rażące (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 1075/14). Nadto rozpoznanie odwołania niepodpisanego przez stronę stanowi również przypadek braku podstawy prawnej do wydania decyzji, skutkujący stwierdzeniem jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.). Stosownie do brzmienia art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd ma obowiązek stwierdzenia nieważności decyzji jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a., a z kolei art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. nakazuje stwierdzenie nieważności decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w S., na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Będąc zobligowany do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Sąd nie miał możliwości merytorycznej oceny zarzutów skargi.