II SA/Sz 906/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi R. O. na postanowienie Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 ze zm.), zwanej dalej: "ustawą o działaczach (...)" Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej w skrócie: "organ"), odmówił R. O. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu ww. decyzji organ podał, że we wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych zainteresowany podniósł, iż dokonano wobec niego zatrzymania oraz przetrzymywania w areszcie Jednostki Wojskowej w Ś.. Następnie został skazany wyrokiem sądu na 3 lata pozbawienia wolności oraz, że był inwigilowany przez organy bezpieczeństwa państwa. Do wniosku dołączył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdzającą spełnienie przesłanek o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach (...) oraz informację z Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w S. dotyczącą jego osoby. Analizując dołączone do wniosku dowody organ ustalił, iż strona nie prowadziła działalności spełniającej przesłanki z art. 2 ustawy o działaczach (...). Nadto, wnioskodawca nie podnosi aby działał w nielegalnych strukturach opozycji antykomunistycznej. Zdaniem organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza również, by wnioskodawca podlegał represjom, o którym mowa w art. 3 ustawy o działaczach (...). Z akt dotyczących wnioskodawcy, które zostały udostępnione przez Oddziałowe Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w S., wynika, iż w dniu [...] r. zbiegł z aresztu macierzystej Jednostki Wojskowej, w którym odbywał karę dyscyplinarną za samowolne oddalenie się, w celu trwałego uchylenia się od pełnienia służby wojskowej oraz z zamiarem ucieczki do [...] a konkretnie [...]. Z udostępnionych akt wynika, że wnioskodawca dopuścił się dezercjii chciał nielegalnie przekroczyć granice Państwa. Fakt ten motywował tym, że chciał zbiec ponieważ był pod wpływem namowy szer. A. P. oraz wyjazd za granicę wiązał z zamiarem zarobienia pieniędzy i powrotu do kraju. Ustawa nie przewiduje przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych osobom, które dopuściły się dezercji i z tego powodu zostały wobec nich orzeczone wyroki pozbawienia wolności. Z dokumentacji dotyczącej wnioskodawcy jasno wynika, że nie przebywał on w więzieniu za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości a przez ucieczkę z aresztu Jednostki Wojskowej, co nie jest podstawą do przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Po analizie materiału dowodowego nie można również stwierdzić aby strona była inwigilowana i w związku z tym popełniono wobec niej bezprawne działania. R. O., nie zgadzając się z decyzją Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą. Zdaniem skarżącego dołączona do akt decyzja i informacja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 4 ustawy o osobach represjonowanych. Następnie skarżący opisał wydarzenia z jego życia mające potwierdzać, że był osobą represjonowaną. W podsumowaniu wskazał, że czasy PRL-u zniszczyły mu życie, odbierając możliwość pracy, kształcenia, spokojnego życia, nawet zakupu mieszkania. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która w myśl art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), dalej "P.p.s.a.", odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Na wstępie Sąd wyjaśnia, że niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 2 P.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W rozpoznawanej sprawie organ, w odpowiedzi na skargę, zawarł wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, natomiast skarżący, jako druga strona postępowania, zawiadomiony o złożonym wniosku nie zażądał przeprowadzenia rozprawy. Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, że materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy o działaczach (...). Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia. Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy o działaczach (...), zgodnie z którym, działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Ponadto, ustawa w art. 3 ustawy o działaczach (...) wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" – co należy podkreślić - może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy o działaczach (...). Dodatkowym warunkiem nabycia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest okoliczność, iż konkretna osoba: nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (art. 4 pkt 1); lub w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (art. 4 pkt 2). W niniejszej sprawie, co jest niesporne, skarżący uzyskał decyzję Prezesa IPN z dnia [...] r., w której organ ten stwierdził, że skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym stwierdzić trzeba, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. W tym miejscu podkreślenia wymaga, w związku z wywodami skargi, że ww. decyzja Prezesa IPN z dnia [...] r. potwierdza jedynie, iż skarżący nie był pracownikiem, ani tajnym współpracownikiem organów bezpieczeństwa. Natomiast nie potwierdza, iż skarżący spełnia przesłanki do przyznania statusu osoby represjonowanej. Stwierdzenie tej okoliczność należy do kompetencji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i następuje w formie odrębnej decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu, rozpatrując wniosek skarżącego organ prawidłowo ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie świadczy o wystąpieniu przesłanek pozytywnych dla uznania wnioskodawcy za działacza opozycji, co zresztą sam skarżący przyznaje, ale również za osobę represjonowaną. Fakt represji skarżący wywodzi w istocie z represji jakim był poddany w związku ze skazaniem na trzy lata więzienia w 1980 r. oraz późniejszymi wydarzeniami z tym wyrokiem związanymi. W kontekście przedstawionych wyżej argumentów skarżącego, za właściwe uznać należy ustalenia organu, iż skarżący dopuściły się dezercji i z tego powodu został wobec niego orzeczony wyrok pozbawienia wolności. Trafnie organ wskazał, że z dokumentacji dotyczącej wnioskodawcy jasno wynika, iż nie przebywał w więzieniu za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości a przez ucieczkę z aresztu Jednostki Wojskowej co nie jest podstawą do przyznania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zdaniem Sądu przeprowadzone przez organ postępowanie wyjaśniające i podejmowane czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy odpowiadały zasadom procedury, zaś jego ocena i kwalifikacja prawna nie narusza przepisów prawa materialnego – art. 2, art. 3 i art. 4 ustawy o działaczach... W treści uzasadnień podjętych decyzji organ szczegółowo przeanalizował ww. regulacje prawne w odniesieniu do ustalonego stanu faktycznego sprawy dokonując prawidłowej jego oceny. Skoro skarżący nie wykazał, by był represjonowany w związku z udziałem w wystąpieniu wolnościowym, to organ nie mógł przyznać mu statusu osoby represjonowanej. Organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dowodowe w sposób prawidłowy i poddał go logicznej ocenie. Z tych względów skarga okazała się bezzasadna. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.