II SA/Sz 906/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 27 września 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie Jego skargi na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] odmawiającą skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. Skarżący, wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, chorą na [...] typu drugiego, bez majątku ani oszczędności, utrzymującą się wyłącznie z zasiłku okresowego z opieki społecznej w kwocie [...]zł. Wnioskodawca podał, że nie gospodaruje wspólnie z żoną, bowiem od 14 lat w ich małżeństwie obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Wezwaniem z dnia 31 sierpnia 2018 r. starszy referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni: - wyciągów lub wykazów z wszystkich wnioskodawcy i jego żony rachunków bankowych, z okresu ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających dochody uzyskane przez żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na leczenie i utrzymanie mieszkania, w okresie ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia czy skarżący uzyskuje jakiekolwiek inne dochody, np. z wynajmu pokoi, - kopii ostatniej decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, - zaświadczenia z właściwej do spraw opieki społecznej jednostki organizacyjnej gminy dotyczącego liczby osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz korzystania z pomocy opieki społecznej, w okresie ostatnich dwóch lat. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (lekkiej), decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku okresowego w kwocie [...]zł od dnia 1 sierpnia 2018 r. do 30 września 2018 r. oraz decyzję z dnia [...] r. o przyznaniu zasiłku okresowego w kwocie [...]zł w okresie od 1 czerwca 2018 r. do 31 lipca 2018 r., fakturę za leki na kwotę [...]zł, sporządzoną w formie aktu notarialnego w dniu [...] r. umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej, oraz zestawienie operacji na rachunku bankowym wnioskodawcy w okresie od 14 sierpnia 2018 r. do 13 września 2018 r. Wnioskodawca oświadczył, że nie ma dostępu do rachunku bankowego żony (intercyza małżeńska) i nie jest w stanie potwierdzić jej dochodów, nie ma także wglądu do rachunków i opłat żony. W myśl art. 245 § 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. poz. 1302 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Powyższe oznacza, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Osoba składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy powinna złożyć zgodne z prawdą oświadczenie obejmujące dokładne dane o jej stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, również oświadczenie o niezatrudnianiu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym. Pojęcie "stan majątkowy" jest zbliżone do pojęcia "sytuacja majątkowa" i obejmuje dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też wpływających na jego możliwości finansowe. Z oświadczenia wnioskodawcy złożonego na urzędowym formularzu wynika, że prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się jedynie z zasiłku okresowego z opieki społecznej wynoszącego [...] zł. Przy czym skarżący nie posiada mieszkania ani żadnego majątku, nie ponosi też żadnych kosztów utrzymania mieszkania. Z wniosku wynika, że mieszka z nim żona, ale nie przedłożył wyciągów z jej rachunku bankowego, nie podał wysokości jej dochodów ani posiadanego majątku uznając, że zawarta pomiędzy małżonkami umowa o rozdzielności majątkowej zwalnia go z tego obowiązku. Skarżący przedłożył jedynie dowody źródłowe mające potwierdzać jego wyjątkowo trudną sytuacje majątkową. Z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że pod tym samym adresem zamieszkania co skarżący mieszka K. O. (nr [...]) która od 2001 r. prowadzi działalność gospodarczą polegającą na sprzedaży detalicznej odzieży prowadzonej w wyspecjalizowanych sklepach, a dodatkowym miejscem wykonywania tej działalności jest ul. [...] nr [...] w S.. Mając na uwadze stanowisko wnioskodawcy zaprezentowane w oświadczeniu z dnia 14 września 2018 r. należy zauważyć, że na podstawie art. 255 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny może wezwać do przedłożenia dokumentów dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Przepis ten wyznacza więc granicę podmiotową swojego zastosowania - nie może być podstawą do wezwania o przedłożenie dokumentów źródłowych niezwiązanych z osobą wnioskującą o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 23 września 2010 r., II FZ 474/10, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Jednocześnie art. 255 p.p.s.a. nadaje sądom administracyjnym rozpoznającym wnioski o przyznanie prawa pomocy kompetencję do wezwania strony o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). W rozpoznawanej sprawie okolicznością sporną jest to, czy skarżący współtworzy z żoną wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący nie wskazał żony bowiem w stosownej rubryce formularza jako osoby, która z nim wspólnie tworzy gospodarstwo domowe. Niemniej jednak żona zamieszkuje z wnioskodawcą w mieszkaniu które nie stanowi jego własności i ponosi wszystkie koszty utrzymania tego mieszkania, a więc dochody i obciążenie finansowe żony skarżącego współkształtują jego sytuację finansową (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, publik.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Zresztą, konieczność podawania tego typu informacji wynika z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przy ocenie możliwości finansowych skarżącego poboczną kwestią jest rozdzielność majątkowa istniejąca między małżonkami. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków (tak NSA w postanowieniu z dnia 12 września 2014 r. sygn. akt I FZ 339/14). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy ze środków publicznych zobowiązana jest złożyć zgodne ze stanem rzeczywistym oświadczenie o jej sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach, a w odpowiedzi na wezwanie przedłożyć określone w nim dokumenty źródłowe. Wnioskodawca w oświadczeniu o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach nie uwzględnił żony która z nim zamieszkuje, a w odpowiedzi na wezwanie do złożenia dokumentów źródłowych oświadczył, że nie ma dostępu do jej konta bankowego ani do jej wydatków. Z przedłożonych dokumentów nie wynika, by poza wydatkami na leki, wnioskodawca ponosił jakiekolwiek wydatki stałe. Zatem konieczne koszty utrzymania ponosi jego żona. Reasumując stwierdzić należy, iż oświadczenie o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach wnioskodawcy nie było pełne i nie pozwalało na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony. Wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów wnioskodawca wykonał zaś wybiórczo, przedkładając jedynie dowody mające świadczyć i jego trudnym położeniu. Nie pozwoliło to na ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, co uzasadnia oddalenie wniosku. Ponieważ R. O. nie wykazał w sposób przekonujący, by rzeczywiście znajdował się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych, czy też częściowych kosztów postępowania w sprawie zainicjowanej jego skargą, wniosek należało oddalić na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.