II SA/Sz 908/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie Monika Bieńkowska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z Jego skargi na Burmistrza w przedmiocie wymierzenia grzywny za niewykonanie wyroku p o s t a n a w i a: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie J.S. wezwany do uiszczenia wpisu w kwocie 200 zł od skargi na Burmistrza w przedmiocie wymierzenia grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 kwietnia 2013 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Sz 5/13, złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że z zawodu jest rolnikiem uprawiającym porzeczki i czereśnie. Według zaświadczenia z Gminy dochód z jego gospodarstwa wynosi ok. [...] zł na miesiąc i jest to zdaniem skarżącego kwota czysto teoretyczna, ponieważ nie uwzględnia klęsk żywiołowych, nieurodzaju i innych mających wpływ na plony. Miesięcznie ponoszone wydatki to czynsz za mieszkanie w wysokości ok. [...] zł, plus gaz, prąd oraz wydatki związane z utrzymaniem dwójki dzieci w wieku szkolnym, kwartalne opłaty ubezpieczenia w KRUS. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci w wieku szkolnym. Posiadany majątek stanowi mieszkanie o pow. [...] m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...]ha zajęta przez komornika. W dodatkowych informacjach o stanie majątkowym wnioskodawca podał, że mieszkanie i ziemia uprawna są zajęte przez komornika z uwagi na brak możliwości spłaty kredytu zaciągniętego w [...] r. Miesięczny dochód gospodarstwa domowego wynosi [...]zł. Wobec podniesionych we wniosku okoliczności, celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego, możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawcy, wezwaniem z dnia 30 października 2013 r. referendarz sądowy zobowiązał skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów, tj.: - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania położonego przy ul. [...] w okresie ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki opłat za prąd, gaz itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - wyciągów z posiadanych przez skarżącego kont bankowych, rachunków bankowych, lokat oszczędnościowych z operacjami z okresu ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z Urzędu Gminy potwierdzającego wysokość uzyskiwanego dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego, - dowodów potwierdzających wskazywane przez skarżącego zajęcia komornicze, - zaświadczenia z właściwej jednostki do spraw opieki społecznej, czy skarżący w ostatnich dwóch latach korzystał pomocy społecznej, - oświadczenia, czy dzieci otrzymują świadczenia pieniężne (np. alimenty od matki, rentę po matce) i udokumentowanie ich wysokości z okresu ostatnich trzech miesięcy, - kserokopii decyzji w sprawie podatku od nieruchomości za rok 2013 w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o akta sprawy. W wykonaniu powyższego J.S. poinformował, że posiadanie gospodarstwa rolnego dyskwalifikuje go z korzystania pomocy społecznej, nie posiada lokat oszczędnościowych, dzieci nie otrzymują świadczeń alimentacyjnych, nie ponosi kosztów utrzymania mieszkania przy ul. [...], ponieważ jest tam tylko zameldowany, ponosi natomiast koszty utrzymania mieszkania przy ul. [...], komornik przy Sądzie Rejonowym prowadzi postępowania egzekucyjne KM [...]. Dodatkowo przesłał zeskanowaną decyzję w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 rok w kwocie łącznej [...] zł rozłożonej na cztery raty dotyczącej podatku od nieruchomości [...] – dz. [...] oraz podatku rolnego od wymienionych gospodarstw rolnych: [...] zawiadomienie Spółdzielni Mieszkaniowej o wysokości opłat za lokal [...] o powierzchni [...] m2 wraz z garażem w wysokości [...] zł miesięcznie, zaświadczenie Urzędu Miejskiego podające, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni ogółem [...]ha fiz. w tym użytków rolnych [...] ha fiz., dochodowość roczna [...]tys. zł (dalsza część cyfry niewidoczna, ponieważ jest zeskanowana część zaświadczenia), stan konta na dzień [...]zł, zawiadomienia o ostrzeżeniu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości [...] lokalu mieszkalnego o pow. [...] m2 położonego w [...] oraz wykaz zajętych nieruchomości należących do J.S. tj.: dz. nr [...]rolna, dz. nr [...]rolna, mieszkanie przy ul. [...] o pow. [...] zabudowana budynkiem mieszkalnym [...] m2, fragment faktury za prąd za okres od [...] do [...] r. (kwota do zapłaty niewidoczna, ponieważ zeskanowana została tylko część faktury). Wobec faktu nadesłania cząstkowych dokumentów oraz niewyjaśnienia wszystkich okoliczności referendarz sądowy zobowiązał dodatkowo wnioskodawcę do nadesłania: - dowodów potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania w którym skarżący aktualnie zamieszkuje wraz z dziećmi z okresu ostatnich trzech miesięcy (np. rachunki opłat za prąd, gaz itp.) oraz innych niezbędnych wydatków, - zaświadczenia wskazującego liczbę osób zameldowanych w lokalu mieszkalnym przy ul. [...], - pełnego wyciągu z operacjami z posiadanego przez skarżącego konta bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, - oświadczenia, czy skarżący korzysta z dotacji , jeżeli tak to przedłożenie kserokopii decyzji w tym przedmiocie, - kserokopii umowy kredytowej. W odpowiedzi na powyższe J.S. oświadczył, że nie spodziewał się konieczności udokumentowania wydatków z ostatnich trzech miesięcy i nie zbierał rachunków związanych z utrzymaniem mieszkania. Nadto podał, że w jego miejscowości nie ma gazu ziemnego tylko butlowy, a jedna butla w cenie ok. [...] zł wystarcza na ok. 4-6 tygodni. Dodał również, że posiada schorzenie narządu ruchu, co potwierdza załączone zaświadczenie lekarskie o niezdolności poruszania się w okresie wyznaczonego przez sąd terminu. Ponownie przedłożył wydrukowany z konta stan rachunku z jednego dnia - [...] r. oświadczając, że nic innego nie potrafi wydrukować, a inne zaświadczenie wymagałoby wizyty w banku i poniesienia stosownej opłaty. Podobnie jego zdaniem wygląda sytuacja z zaświadczeniem z urzędu stanu cywilnego dot. korzystania z dotacji. Uzyskanie tych odpłatnych zaświadczeń w ocenie skarżącego pozbawione jest sensu w kontekście starań o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ koszt ich uzyskania mógłby zbliżyć się do wysokości kosztów sądowych. Końcowo skarżący stwierdził, że jego wniosek w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych dotyczy jego obecnego stanu finansowego, a zaświadczenia sprzed trzech miesięcy, nawet gdyby wtedy miał większe środki na ich pozyskanie, niczego nie zmienią, ponieważ aktualnie on takich środków nie posiada. Dodatkowo oświadczył, że pomimo, iż nie wie o jakie dotacje chodzi, to nie korzysta z żadnych dotacji, natomiast w lokalu przy ul. [...] zameldowane są trzy osoby. Do pisma skarżący załączył fakturę za prąd za okres od maja do lipca 2012 r. na kwotę [...] zł, wydruk stanu konta z jednego dnia – [...] r. – z posiadaną kwotą [...] zł, zaświadczenie lekarskie, umowę o kredyt obrotowy zawartą w dniu [...] r. na zakup kombajnu do porzeczek wysokości [...] tys. zł, aneks do powyższej umowy, w którym wnioskodawca zobowiązał się dokonać całkowitej spłaty kredytu wraz z odsetkami do dnia [...] r. Referendarz sądowy, oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, zważył: Należy przede wszystkim wyjaśnić, że prawo pomocy jest szczególną instytucją procesową, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.). Instytucję prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulują przepisy zawarte w rozdziale 3, działu V ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.). Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 252 wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. Jednocześnie wykładnia zawartego w art. 246 § 1 pkt 2 ww. ustawy zwrotu "gdy osoba ta wykaże", sprowadza się do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy zatem od tego, czy strona wykaże przesłanki, o których mowa w powołanym art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wykazanie tych przesłanek powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym oraz dokumentów potwierdzających powyższe. Zatem to ubiegający się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych winien był przekonać sąd (referendarza sądowego), że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tych kosztów we własnym zakresie. Zdaniem orzekającego skarżący powyższych okoliczności nie wykazał. Dane zawarte w złożonym przez niego oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach nie mają cechy "dokładności" o której mowa w art. 252 § 1 P.p.s.a., a wezwanie do uzupełnienia tych danych nie zostało przez skarżącego wykonane w sposób prawidłowy. Przede wszystkim w formularzu skarżący wskazał, że posiada wyłącznie mieszkanie o pow. [...] m2, tymczasem z nadesłanych przez niego dokumentów wynika, że jest właścicielem innych nieruchomości np. mieszkania przy ul. [...] o pow. [...] m2 oraz budynku mieszkalnego o pow. [...]m2. Skarżący wezwany do udokumentowania wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem przesłał jedynie zestawienie wyliczenia czynszu za mieszkanie położone przy ul. [...] na kwotę [...] zł. Pomimo dwukrotnego wezwania nie przesłał żadnych dokumentów potwierdzających pozostałe wydatki np. za prąd oświadczając, że ich nie zbierał. Pomimo dwukrotnego wezwania dotyczącego nadesłania pełnego wyciągu z posiadanego konta bankowego skarżący nadesłał jedynie stan konta za jeden dzień, argumentując, że nadesłanie wyciągu wiązałoby się z koniecznością wizyty w banku i poniesieniem opłaty. Podobnie skarżący wypowiedział się w części wezwania dotyczącego przesłania kserokopii decyzji przyznającej dotacje (jeżeli z nich korzysta). Odnosząc się do powyższego, stwierdzić należy, iż pozyskanie ww. dokumentów wbrew twierdzeniom skarżącego nie wiązało się z koniecznością poniesienia żadnych nakładów finansowych. Wystarczyło jedynie pobrać operacje z konta za żądany okres i przesłać drogą meilową tak jak skarżący przesyłał inne dokumenty. Podobnie w przypadku decyzji przyznającej dotacje, jeżeli skarżący takową posiada mógł ją zeskanować i przesłać. W tym miejscu referendarz sądowy wyjaśnia, że wezwanie w tym zakresie dotyczyło dopłat bezpośrednich dla rolników produkujących tzw. owoce miękkie. W błędzie jest również skarżący twierdząc, że znaczenie dla oceny jego wniosku w przedmiocie przyznania wnioskowanego prawa pomocy ma tylko i wyłącznie jego aktualna sytuacja majątkowa i żądanie dokumentów z okresu trzech miesięcy pozbawione jest sensu. Zgodnie z obowiązującymi przepisami oceniając sytuację materialną, rodzinną i finansową osoby ubiegającej się o przyznanie tak naprawdę dofinansowania z budżetu państwa należy dokonać oceny jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Natomiast przepis art. 255 P.p.s.a., który miał zastosowanie w sprawie nakłada na wnioskodawcę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. I tak zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245) dokumentami źródłowymi, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym, mogą być w szczególności: 1) odpisy zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, 2) wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) wypisy z rejestrów urzędowych, 4) odpis aktualnych bilansów, 5) zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz otrzymywanych świadczeń z okresu ostatnich dwu lat, 6) zaświadczenie o sytuacji rodzinnej wnioskodawcy wydawane przez właściwą do spraw zdrowia lub opieki społecznej jednostkę organizacyjną gminy. A zatem żądanie przedłożenia wymienionych w wezwaniu dokumentów z okresu ostatnich trzech miesięcy było jak najbardziej uzasadnione i mające oparcie w obowiązujących przepisach. Skarżący winien również mieć na uwadze, fakt, że skargę do Sądu wnosił w lipcu b.r. i już wtedy winien mieć świadomość tego, że będą wiązały się z nią określone koszty. Z przesłanych przez skarżącego wybiórczych informacji wynika jedynie, że skarżący ponosi miesięczne opłaty za czynsz w wysokości ok. [...] zł, prowadzona jest względem niego egzekucja z tytułu braku spłaty zaciągniętego kredytu, nie osiąga żadnego dochodu, ma na utrzymaniu dwoje dzieci. Nie wykazał, czy z powodu braku dochodu ma jakiekolwiek zaległości w uiszczaniu opłat związanych z koniecznym utrzymaniem, czy korzysta z pomocy społecznej, czy dzieci otrzymują świadczenia finansowe. Orzekający nie dysponuje zatem żadnymi informacjami w przedmiocie skali i wysokości ponoszonych wydatków na konieczne utrzymanie. Nie może ich również zestawić z dochodem, bo tego skarżący również nie wykazał. Przesłał jedynie zaświadczenie z Urzędu Gminy, przy czym sam oświadczył, że dochód w nim wyliczony nie może być miarodajny w odniesieniu do rzeczywistego. Samo udokumentowanie egzekucji komorniczej bez zestawienia z innymi wydatkami, osiąganym dochodem nie może stanowić o przyznaniu prawa pomocy. W niniejszej sprawie podkreślenia wymaga, że wszystkie dokumenty których przedłożenia oczekiwał referendarz sądowy, miały istotne znaczenie dla oceny przesłanek prawa pomocy. Pozwalałby one bowiem na zobrazowanie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego, a nie sytuacji wykreowanej przez wybiórcze przedstawienie niepełnych danych. Nadesłanie wybiórczych dokumentów spowodowało, że znany jest tylko wycinek informacji uniemożliwiający ustalenie, czy skarżący faktycznie znajduje się w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś bez zestawienia dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Orzekanie na podstawie niekompletnych danych nie jest natomiast możliwe, ani dopuszczalne. Prawo pomocy jest bowiem instytucją wyjątkową i jako takie powinno być stosowane tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania. Skoro w niniejszej sprawie wnioskodawca uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, o które był wezwany, a przedłożył jedynie wybrane informacje i dokumenty, to powinien liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.