II SA/Sz 908/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Sędzia NSA Danuta Strzelecka - Kuligowska po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów w sprawie z Jego skargi na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania p o s t a n a w i a przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych J.L. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stwierdzające niedopuszczalność odwołania od wydanego przez straż miejską polecenia usunięcia sześciu pojazdów z drogi publicznej. J.L. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podał, że wraz z żoną i dwojgiem dzieci mieszka w domu, którego powierzchnia użytkowa wynosi [...] i jest to jedyny majątek jego rodziny. Wnioskodawca wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą która przynosi straty, żona nie pracuje, a o dochodach studiującego syna i córki uczącej się w liceum nie ma danych, co jest związane z toczącą się egzekucją z nieruchomości (żona zakazała podawania tych danych z powodu obawy przed komornikiem). Oświadczył, że zalega z zapłatą podatku od nieruchomości za ok. lat, ma kilka spraw w sądach karnych i cywilnych, ponadto jest winien szwagrowi[...] zł, które pożyczył ponad lat temu. Wezwaniem z dnia 20 listopada 2014 r. referendarz sądowy zobowiązał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni, następujących dokumentów: - odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony, - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu, z okresów ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z uczelni, że syn studiuje i czy otrzymuje stypendium, - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy, że żona jest osobą bezrobotną, - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za [...], - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenie i prowadzenie egzekucji komorniczej. Skarżący nie przedłożył żadnego z ww. dokumentów. W piśmie procesowym z dnia 18 grudnia 2014 r. oświadczył, że wystarczająco opisał swoją sytuację majątkową i rodzinną, może tylko nie podał dochodu na osobę w rodzinie, który wynosi ok. [...] miesięcznie. Tak niski dochód, zdaniem wnioskodawcy, w pełni uprawnia go do całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych, ponieważ [...]zł miesięcznie wystarczyć musi na wszystko dla czteroosobowej rodziny. Postanowieniem z dnia 8 stycznia 2015 r. referendarz sądowy odmówił zwolnienia J.L. od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, by znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Składane przez niego oświadczenia o uzyskiwanych dochodach były niespójne i niepełne, a wnioskodawca nie przedłożył żadnego z dokumentów źródłowych określonych w wezwaniu. Samo złożenie przez niego oświadczenia, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych, okazało się jest niewystarczające. Pismem z dnia 10 lutego 2015 r. J.L. złożył sprzeciw od ww. postanowienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego . Zarządzeniem z dnia 13 lutego 2015 r. wezwano skarżącego do przedłożenia w terminie 14 dni pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy następujących dokumentów: - odpisu zeznania podatkowego skarżącego i jego żony za [...], - dowodów potwierdzających wydatki poniesione na utrzymanie domu, z okresów ostatnich trzech miesięcy, - zaświadczenia z uczelni, że syn studiuje i czy otrzymuje stypendium, - zaświadczenia z powiatowego urzędu pracy, że żona jest osobą bezrobotną, - kserokopii decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za [...], - dowodów potwierdzających posiadane zadłużenie i prowadzenie egzekucji komorniczej. W odpowiedzi na wezwanie, w piśmie z dnia 16 marca 2015 r. skarżący oświadczył, że jego żona nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako bezrobotna, ponieważ zajmuje się niepełnosprawnym synem, który studiuje i otrzymuje rentę socjalną w wysokości [...]. Syn nie otrzymuje stypendium. Żona nigdy nie składała zeznań podatkowych. Jeżeli chodzi o wydatki, to rachunki są opłacane, ale brak jest dowodów potwierdzających ich uiszczanie. Do pisma skarżący załączył następujące dokumenty: - kserokopie dwóch tytułów wykonawczych z dnia [...] wystawionych na skarżącego na kwotę [...]zł, - informacja o wysokości dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym [...], w której skarżący wykazał stratę na kwotę [...], - zaświadczenie z urzędu skarbowego, wystawione w celu uzyskania świadczeń rodzinnych, że dochód skarżącego. wyniósł zł, - kserokopię pisma z urzędu skarbowego z dnia [...] o przesłaniu komornikowi przy sądzie rejonowym tytułów wykonawczych wystawionych na skarżącego na kwotę [...] zł, - kserokopię postanowienia sądu rejonowego z dnia [...] o odmowie wyznaczenia terminu pierwszej licytacji nieruchomości należącej do skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) zdanie pierwsze, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do art. 245 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Należy zauważyć, że instytucja przyznania prawa pomocy jest instytucją nadzwyczajną, stanowiącą pomoc państwa dla osób, które żyją w ubóstwie lub znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdy poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające, a także gdy wnioskodawca ze względu na stan zdrowia, sytuację osobistą, rodzinną, wiek, zawód nie ma realnych możliwości wykorzystania swej zdolności zarobkowej, albo nie korzysta z niej z przyczyn społecznie uzasadnionych – może zwrócić się o pomoc państwa. Przytoczone powyżej przepisy jednoznacznie wskazują, że przy całkowitym zwolnieniu, osoba fizyczna winna wykazać brak możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, a przy częściowym - brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, że przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 ww. ustawy, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanych wyżej przepisach. Biorąc pod uwagę okoliczności wskazane we wniosku i dane wynikające z akt sprawy, w szczególności znaczne zadłużenie skarżącego (z tytułu zobowiązań podatkowych) oraz posiadane z urzędu (akta sprawy I SA/Sz 280/14, I SA/Sz 279/14, w których zwolniono skarżącego od kosztów sądowych) informacje o dodatkowym zadłużeniu skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należności wobec PGNiG S.A., należności z tytułu zaległego podatku od nieruchomości; prowadzenie wobec skarżącego egzekucji z nieruchomości stanowiącej miejsce zamieszkania czteroosobowej rodziny skarżącego, utrzymującej się z dochodów z działalności gospodarczej skarżącego, brak oszczędności i majątku skarżącego, należało uznać, że wykazał on, że nie ma realnych możliwości finansowych pozwalających na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji i nie będzie w stanie pokryć należnego na tym etapie sprawy wpisu od skargi, ustalonego w kwocie [...]zł, a także przewidywanych dalszych kosztów postępowania. Z tych względów, Sąd postanowił, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, o czym orzeczono w sentencji.