II SA/Sz 917/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2009r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie przywrócenia do stanu poprzedniego stosunków wodnych oddala skargę Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta i Gminy M., po ponownym rozpoznaniu sprawy, na podstawie art. 105 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego umorzył postępowanie w sprawie przywrócenia do stanu poprzedniego stosunków wodnych na gruncie oznaczonym numerem ewidencyjnym działki [...] położonej w L., gmina M., przez właścicieli działek sąsiednich. W toku postępowania ustalono, że na terenie działki Nr [...], stanowiącej własność J. W., znajduje się nieużytek o powierzchni [...] ha, co potwierdza wypis z ewidencji gruntów, sporządzony przez Starostwo Powiatowe w M. oraz decyzja z dnia [...] nr [...], na mocy której dokonano klasyfikacji przedmiotowego gruntu w części jako nieużytek. Nieużytek swoim zasięgiem obejmuje część działek sąsiednich o nr ewidencyjnych [...] (o powierzchni [...] ha) będącej własnością W. G. i [...] (o powierzchni [...] ha) będącej własnością A. K. Z dokumentów jednoznacznie wynika, że nieużytek stanowiący część działki nr [...] istnieje ponad 50 lat i nie powstał w wyniku działalności właścicieli gruntów sąsiednich. Przeprowadzone w dniu [...] i [...] oględziny gruntu nie potwierdziły zmian stosunków wodnych, zalegania wody na gruncie, ani szkodliwego jej oddziaływania. Z analizy hydrologicznej "oczka wodnego" na działkach ewidencyjnych o numerach [...], [...] i [...] opracowanej przez biegłego hydrologa R. F. w celu ustalenia uwarunkowań gruntowo-wodnych na tych gruntach oraz oceny przyczyny zalegania wody na gruncie oraz oceny czy ewentualne działanie właścicieli gruntów sąsiednich mogły wpłynąć na mechanizm ruchu wody, czego efektem jest stan niepożądany dla nieruchomości oznaczonej numerem działki nr [...] wynika, że oczko wodne ma około 900000 lat i pozostaje, poza niewielkimi zmianami antropogenicznymi, w swojej formie do dzisiaj. "Oczko wodne" uznane w ewidencji jako nieużytek (N-b, bagno) zajmuje część powierzchni gruntów użytkowanych rolniczo. Razem powierzchnia N-b wynosi [...] ha. Powierzchnia N-b jest determinowana głębokością zalegania wody w zagłębieniu. Głębokość ta kształtowała się od 0-1 m., dając powierzchnię lustra wody ok. [...] ha. Otoczenie "oczka wodnego" to przede wszystkim żyzne ciężkie mady pochodzenia glacjalnego. Gleby tego rodzaju mogą być właściwie i intensywnie użytkowane tylko w sytuacji uregulowanych stosunków gruntowo-wodnych. Ukształtowanie terenu, orne wykorzystanie gruntów, wymagało wykonania drenowania melioracyjnego. Jedyne możliwości techniczne oraz powszechna praktyka nadała dla "oczka wodnego" funkcję odbiornika wód drenarskich. Istniejące i pracujące wyloty drenarskie wraz z doskonałym stanem przyległych gruntów potwierdzają skuteczność i zasadność tego rozwiązania i to w okresie kiedy opady osiągnęły wielkość [...] % opadu miesięcznego, już w połowie miesiąca. Dla uzyskania pełnej skuteczności pracy wylotów drenarskich i tylko pod niewielkim ciśnieniem zastosowano rurociąg zrzucający nadmiar wody do jeziora stabilizując poziom wody na optymalnej wysokości. Kształtowanie tego poziomu odbywa się "automatycznie" bez udziału człowieka, poprzez różnicę wysokości luster wody w Jeziorze M. i korespondującym z nim, na zasadzie naczyń połączonych, poziomem wody w "oczku wodnym". Omawiane urządzenia melioracji wodnych zostały wykonane przed II wojną światową. Właściciele gruntów przyległych do działki nr [...], działają w sposób umożliwiający zachowanie optymalnego mechanizmu ruchu wody (skuteczności drenowania) w obrębie działki nr [...] i sąsiednich, zgodnie z nadaną temu "oczku wodnemu" funkcją bez zmian, od około 60 lat. Natomiast przyczyna zalegania wody i jej poziom w "oczku wodnym" są determinowane poziomem wody w Jeziorze M., na zasadzie naczyń połączonych. W odwołaniu od tej decyzji J. W. zakwestionowała opinię biegłego hydrologa. Zdaniem skarżącej biegły oparł swoją opinię wyłącznie na pracach naukowych, nie uwzględniając faktu wyrwania drenów przez właścicieli działek nr [...] i [...], czym spowodowali przerwanie rurociągu, a w konsekwencji zastoisko wody na działce nr [...]. Prace melioracyjne były wykonane po II wojnie światowej, a wykonane urządzenia spełniały swoją rolę do [...] r., to jest do czasu zakupu działek przez W. G. i A. K. Pismem uzupełniającym z dnia [...] J. W. przedłożyła dowody, mające w ocenie skarżącej znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w postaci pisma Rejonowego Zarządu Spółek Wodnych w M. z dnia [...] w sprawie urządzeń melioracyjnych stanowiących własność W. G. i B. M. oraz decyzję z dnia [...] dotyczącą sklasyfikowania części działki nr [...] jako nieużytku. Zdaniem skarżącej, decyzja nie mogła stanowić podstawy do sklasyfikowania gruntu rolnego jako nieużytek, bowiem ojciec skarżącej zmarł w [...] przed jej wydaniem. Dodatkowo w piśmie z dnia [...] wskazała na powiązania wśród urzędników, które jej zdaniem miały wpływ na niekorzystne rozstrzygnięcie sprawy oraz wskazała na okoliczności związane z przebiegiem granic gruntów działek nr [...] i z nią sąsiadujących. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. i art.[...] ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne po rozpoznaniu odwołania J. W. uchyliło decyzję organu I instancji w całości i orzekło o odmowie wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja podjęta została po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji, wskutek kolejnego uchylenia decyzją z dnia [...] przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzji Burmistrza M. z dnia [...], w rozpatrywanym przedmiocie i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W decyzji tej organ odwoławczy wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego oraz konieczność rozważenia zasadności powołania dowodu z opinii biegłego, celem ustalenia istniejących uwarunkowań gruntowo-wodnych i przyczyn niepożądanego stanu wody na działce skarżącej. Organ I instancji dopuścił dowód z analizy hydrologicznej "oczka wodnego". Według opinii biegłego, właściciele gruntów przylegających do działki nr [...] działają w sposób umożliwiający zachowanie optymalnego mechanizmu ruchu wody w obrębie działki nr [...] i sąsiednich, zgodnie z nadaną temu "oczku wodnemu" funkcją, bez zmian od co najmniej 60-ciu lat. Natomiast wyłączna przyczyna zalegania wody i jej poziom w oczku wodnym są determinowane poziomem wody w Jeziorze M., na zasadzie naczyń połączonych. W ocenie Kolegium opinia biegłego stanowi wiarygodną podstawę ustaleń w sprawie, a oparcie wniosków opinii na analizie dokumentacji archiwalnej, podstawach naukowych, jak też dokumentach sprawy nie odbiera mu waloru wiarygodności, ale wręcz pozwala na pełną analizę rzeczywistych uwarunkowań gruntowo wodnych na przedmiotowym terenie. Dowód ten pozwolił na ustalenie okoliczności dotąd nieznanej organowi a mianowicie fakt, że naturalne wgłębienie terenu, w którym zalega woda stanowi "oczko wodne" gdzie poziom wód uzależniony jest od poziomu wody w Jeziorze M. Z uwagi na charakter tego zagłębienia, które z istoty swej stanowi naturalny zbiornik wodny, nie ma podstaw do wydania nakazu przywrócenia stanu poprzedniego, ani też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Dodatkowo organ odwoławczy stwierdził, że biegły wskazał na istniejące od 1945 r. urządzenia melioracyjne. Bez znaczenia zatem pozostaje okoliczność ewentualnego zniszczenia dawnego wylotu do rurociągu, skoro taki wylot istnieje na działce nr [...], odprowadzając nadmiar wód z zagłębienia. W ocenie Kolegium nie pozostaje obojętnym fakt, iż " oczko wodne" zasięgiem swym obejmuje działkę nr [...], stanowi całość, nie jest przedzielone jakąkolwiek przegrodą, wpływającą na możliwość zatrzymania wody na gruncie skarżącej, a zatem umożliwienie odpływu przez istniejący rurociąg na działce nr [...] zapewnia odprowadzenie wody z całego " oczka wodnego". Mając na uwadze powyższe organ odwoławczy uznał, że skoro nie istnieją podstawy do wydania nakazu o którym mowa w art. [...] ust. 3 ustawy Prawo wodne, to powinna być wydana decyzja odmawiająca wydania takiego nakazu, a nie decyzja umarzająca postępowanie. Ustosunkowując się do zarzutów skarżącej, w zakresie niemożności zapoznania się z opinią biegłego hydrologa Kolegium stwierdziło, iż organ I instancji zapewnił stronie taką możliwość, przesyłając kserokopię analizy hydrologicznej przy piśmie z dnia [...]. Ponadto, przed wydaniem decyzji Kolegium zapewniło skarżącej zapoznanie się z materiałami sprawy, a z uprawnienia tego J. W. skorzystała. Odnosząc się po raz kolejny do zarzutu braku podstaw zakwalifikowania części działki skarżącej, jako nieużytku (oczko wodne) Kolegium wskazało, że podstawą do uznania takiej jego kwalifikacji jest wypis z rejestru gruntów, dla którego podstawą może być powoływana przez skarżącą decyzja z dnia [...].Kontrola ich prawidłowości nie jest jednak objęta niniejszym postępowaniem, a stan wynikający z wypisu z rejestru gruntów jest wiążący w zakresie oznaczenia i gleboznawczej klasyfikacji gruntów. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego z dnia [...], uzupełnionej dwoma pismami z dnia [...], J. W. podtrzymała zarzuty zawarte w odwołaniu i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte u uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje : Skarga nie jest zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 202 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dniu ich wydania, nie ocenia ich natomiast pod względem słuszności i celowości. Sąd na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy niż ta, w której wniesiono skargę. Przedmiotem postępowania administracyjnego w rozpoznawanej sprawie jest wniosek J. W. dotyczący przywrócenia do stanu poprzedniego stosunków wodnych na działce nr [...], położonej w obrębie L., gmina M. Dlatego nie mogą być przedmiotem oceny legalności w ramach tego postępowania zarzuty skarżącej dotyczące zgodności z prawem decyzji ostatecznej z dnia [...] w przedmiocie zmiany użytkowania części gruntów na działce Nr [...], zarzuty dotyczące prawidłowości zapisów w ewidencji gruntów, jak również zarzuty dotyczące utrzymania urządzeń melioracji wodnych i działań właścicieli gruntów sąsiednich w tym zakresie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił art. [...] ustawy z dnia 18 lipca 2001 r.- Prawo wodne (Dz.U. z 2005 r. Nr 239 , poz. 2019 ze zm.), którego zakazy dotyczą ściśle zmiany stanu wód i odprowadzania wód i ścieków z własnego gruntu na grunt sąsiadów. Z treści tego przepisu wynika, że niedozwolona zmiana stanu wody na gruncie może polegać na zmianie kierunku odpływu wód opadowych i kierunku odpływu ze źródeł, która zawsze wiąże się z wywołaniem szkody na gruntach sąsiednich (ust.1 pkt 1 art.[...]). Zakaz obejmuje także odprowadzanie wód i ścieków na grunty sąsiedni bez względu na to, czy odprowadzanie to stanowi źródło szkody i ma on charakter bezwzględny. Zmiany stanu wód spowodowane przez właściciela nieruchomości, które pociągają za sobą szkodliwe skutki dla nieruchomości sąsiedniej, zostały powiązane z sankcją nakazu przywrócenia do stanu poprzedniego lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom (art. [...] ust.3). Zatem istotą rozstrzygnięcia na podstawie art. [...] ust. 3 ustawy jest stwierdzenie przesłanek określonych przepisem art. [...] ust 1. Ustalenie, że nie występują przesłanki określone w art. [...] ust. 1 powinno doprowadzić do wydania decyzji o odmowie przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub zbudowania urządzeń zapobiegających szkodom w postępowaniu wszczętym na wniosek, na co zasadnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a nie do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 K.p.a. jako bezprzedmiotowego, jak orzekł organ I instancji. Kluczową kwestą postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek J. W. było ustalenie, czy nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie na skutek działań właścicieli gruntów sąsiednich. Stwierdzenia wystąpienia takiej okoliczności wymagało przeprowadzenia postępowania dowodowego zgodnie z przepisami art. 77-88 K.p.a. Zgodnie z art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie stosownych opinii (art. 84 § 1 K.p.a.). Słusznie organ I instancji uznał, iż ustalenie bezpośredniej przyczyny zalegania wody na gruncie, ocena, czy ewentualne działania właścicieli gruntów sąsiednich mogły wpłynąć na mechanizm ruchu wody oraz wykonanie analizy uwarunkowań gruntowo-wodnych nieruchomości wymagało wiadomości specjalnych. W rozpoznawanej sprawie organy prawidłowo ustaliły na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności na podstawie opinii biegłego hydrologa, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie spowodowana przez właścicieli nieruchomości sąsiadujących z działką nr [...]. Z opinii tej jednoznacznie wynika, że na części działki Nr [...] istnieje naturalne wgłębienie terenu, w którym zalega woda, a poziom wody uzależniony jest od poziomu wody w Jeziorze M. Istniejące "oczko wodne" stanowi naturalny zbiornik wodny i sposób użytkowania tej części gruntu nie uległ zmianie na skutek działań właścicieli działek o nr [...] i [...]. Właściciele gruntów sąsiednich działają w sposób umożliwiający zachowanie optymalnego ruchu wody (skuteczności drenowania) w obrębie działki nr [...] i sąsiednich, zgodnie z nadaną temu "oczku wodnemu" funkcją, tym samym nie naruszają dotychczasowego mechanizmu ruchu wody, czego efektem jest stan pożądany dla działki nr [...]. W ocenie Sądu, zasadnie uznały organy orzekające w sprawie za wiarygodną opinię sporządzoną przez biegłego R. F. Opinia ta sporządzona została w oparciu o dostępne materiały: archiwalne mapy ewidencyjne analizowanego terenu z 1960 r., mapy ewidencyjno-wysokościowe w skali 1:25000, wypisy z ewidencji gruntów oraz własne pomiary dokonane przez biegłego. Nadto podstawą opracowania opinii był wywiad z okolicznymi długoletnimi mieszkańcami, lokalizacja istniejącej i hipotetycznej sieci podziemnych urządzeń melioracyjnych, pomiary geodezyjne wysokości położenia zwierciadeł wody w Jeziorze M. i oczku wodnym w dniu [...] oraz pomiary geodezyjne położenia dna "oczka wodnego". Opinia ta jest wyczerpująca, zawiera jednoznaczne i klarowne wnioski, jak też szczegółowe przesłanki, z których wnioski te wywiedziono. Argumentacja podnoszona przez stronę skarżącą zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w skardze nie obala ustaleń biegłego, jak też nie poddaje w wątpliwość rzetelności sporządzonej przez niego opinii. Podkreślić należy, że o ile w toku postępowania administracyjnego skarżąca nie zgadzała się z opinią biegłego, to mogła skorzystać z możliwości zlecenia własnej kontrekspertyzy we własnym zakresie i przedłożenia jej jako dowodu w sprawie. Z prawa tego skarżąca nie skorzystała. W świetle powyższych ustaleń za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 78 i art. 79 K.p.a. Za niezasadny również należy uznać zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. J. W. pismem z dnia [...] ( doręczonym [...]) zawiadomiona została przez organ I instancji o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Pismem z dnia [...] (które wpłynęło do organu I Instancji w dniu [...]) skarżąca wniosła o wydanie kserokopii opinii hydrologicznej. Akta sprawy skarżąca otrzymała do wglądu w dniu [...], o czym świadczy notatka urzędowa. Odpis opinii hydrologicznej został skarżącej doręczony w dniu [...], a więc po wydaniu decyzji przez organ I instancji. Zdaniem Sądu uchybienie to nie miało jednak wpływu na wynik sprawy bowiem analiza hydrologiczna została skarżącej przedłożona do wglądu w dniu [...]. Dodatkowo organ odwoławczy pismem z dnia [...] powiadomił J. W. w trybie art. 10 § 1 K.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy, z czego skarżąca skorzystała w dniu 11 lipca 2008 r. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.