II SA/Sz 917/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 listopada 2021 r. sprawy ze skargi O. S.A. w Warszawie na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie reklamowania od obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej oddala skargę. Wojskowy Komendant Uzupełnień w S., decyzją z dnia [...] marca 2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., zwanej dalej "k.p.a.") oraz na podstawie art. 116 ust. 8 i 10 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., zwanej dalej: "u.p.o.o."), odmówił reklamowania dokonanego na wniosek w czasie pokoju, w stosunku do L. B.. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ I instancji, rozpoznając wniosek O. S.A. (pracodawcy), motywował nakładami poniesionymi przez Siły Zbrojne na wyszkolenie żołnierza rezerwy oraz istniejącą potrzebę uzupełnienia Sił Zbrojnych RP stanem osobowym na wypadek ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. W odwołaniu od tej decyzji O. wskazała, że pracownik którego wniosek dotyczy, realizuje zadania strategiczne, w szczególności w zakresie infrastruktury krytycznej utrzymywanej przez OPL. W sytuacjach wystąpienia szczególnych zagrożeń lub sytuacji kryzysowych, pracownik realizuje zadania zgodnie z Planem Ciągłości Działania i Zarządzania Kryzysowego. Pracownik, którego sprawa dotyczy jest niezbędny do utrzymania ciągłości działalności jednostki organizacyjnej (utrzymanie usług, usuwanie awarii, likwidacja skutków kradzieży i dewastacji infrastruktury dostępowej OPL) w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Nie ma możliwości obsadzenia stanowiska zajmowanego przez tego pracownika osobami niepodlegającymi obowiązkowi pełnienia czynnej służby wojskowej i nieposiadającymi nadanego przydziału mobilizacyjnego. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] marca 2021 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że [...] L. B. posiada nadany przydział mobilizacyjny do Jednostki Wojskowej Nr [...] M. , na stanowisko [...] (SW: [...]). Żołnierz ten posiada Kartę Mobilizacyjną wydaną w dniu [...] grudnia 2019 r. Wojskowa Komenda Uzupełnień w S. w swoich zasobach osobowych w chwili obecnej nie posiada żołnierzy rezerwy spełniających nakazane wymogi i ze względu na specjalność deficytową nie ma możliwości dokonania zmiany przydziału mobilizacyjnego na innego żołnierza rezerwy. Wskazany żołnierz rezerwy odbył zasadniczą służbę wojskową na stanowisku [...], jego merytoryczne przygotowanie na wyznaczonym stanowisku jest bardzo wskazane szczególnie przy obecnej sytuacji kurczących się rezerw osobowych. W zasobach WKU w S. w specjalności SW: [...] jest trzech żołnierzy rezerwy z czego dwóch żołnierzy w stopniu chorążego i jest to za wysoki stopień w stosunku do wymaganego, jeden jest w górnej granicy wieku. Odmowa reklamowania nastąpiła z uwagi na istniejąca potrzebę uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym w sytuacji, gdy w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania można nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny (art. 116 ust. 10 u.p.o.o.). O. S.A., zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji. Spółka wyjaśniła, że jest podmiotem realizującym zadania na rzecz obronności państwa, a L. B. jest jej pracownikiem zatrudnionym na stanowisku Kierownika Wydziału Techniki. Jego praca jest kluczowa dla realizowanych przez Spółkę zadań strategicznych, szczególnie z zakresu infrastruktury krytycznej. Pracownik ten realizuje zadania zgodnie z Planem Ciągłości Działania i Zarządzania Kryzysowego. Powołanie go do służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, istotnie wpłynie na funkcjonowanie Spółki, przede wszystkim w zakresie funkcjonowania świadczonych przez Spółkę usług telekomunikacyjnych (łącznościowych) na rzecz Państwa. Do zakresu obowiązków tego pracownika należy odpowiedzialność za poprawne dostarczanie usług, usuwanie awarii oraz poziom kompetencyjności jego pracowników. Pracownik ten osobiście nadzoruje wszystkie zadania związane z infrastrukturą krytyczną utrzymywaną przez Spółkę, w tym infrastrukturę MON. Wykonywanie tych zadań jest istotne w czasie pokoju, ale ich waga rośnie podczas potencjalnego konfliktu zbrojnego, gdyż Spółka zapewnia łączność służbom ratunkowym i zapewnia funkcjonowanie infrastruktury mobilnej, która jest najczęściej wykorzystywana w sytuacji zagrożenia życia, zdrowia i mienia. Zabezpieczenie funkcjonowania łączności, tym bardziej w czasie wojny, zawsze było i jest kluczowym elementem strategii bezpieczeństwa obywateli, jak i obronności państwa. Pracownik, którego skarga dotyczy realizuje zadania strategiczne w zakresie infrastruktury krytycznej utrzymywanej przez Spółkę. Z racji jego wiedzy specjalistycznej, doświadczenia i odpowiedniego przygotowania, Spółka nie ma możliwości zastąpienia tego pracownika innym. Jest on niezbędny dla utrzymania ciągłości funkcjonowania jednostki w sytuacji ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Przygotowanie pracownika do pełnienia funkcji, jaką w Spółce pełni obecnie L. B. wymaga od pracownika odpowiedniego wykształcenia, doświadczenia i przygotowania, a od pracodawcy odpowiedniego przeszkolenia, nakładów finansowych, ale przede wszystkim czasu na przygotowanie pracownika do tak odpowiedzialnego i specjalistycznego stanowiska. Skarżąca podniosła, że organy obu instancji odmówiły dokonania reklamowania tego pracownika na wniosek w czasie pokoju argumentując to nakładami poniesionymi przez Siły Zbrojne na wyszkolenie żołnierza rezerwy, brakami kadrowymi wśród żołnierzy rezerwy i deficytową specjalnością. Wskazany pracownik nie posiada żadnego przydziału mobilizacyjnego, jego kartę mobilizacyjną wycofano [...] września 2003 r, a z ewidencji WKU skreślony został [...] października 2004 r. Ostatnie, siedmiodniowe ćwiczenia wojskowe w rezerwie pracownik odbył w dniach od [...] do [...] listopada 1992 r. Natomiast ostatnie jednodniowe ćwiczenia wojskowe pracownik odbył [...] października 1994 r. W tej sytuacji argument związany z nakładami poniesionymi przez Siły Zbrojne na wyszkolenie żołnierza rezerwy jest zbyt daleko idący. Jednodniowe ćwiczenia wojskowe pracownik ten odbył 27 lat temu, zapewne od tego czasu wiele się zmieniło w systemie szkoleń jak i w technologii związanej z obronnością państwa. Wątpliwym jest również, czy po tylu latach żołnierz rezerwy posiada wiedzę przekazaną mu podczas jednodniowych lub kilkudniowych ćwiczeń. Mimo deficytowej specjalności oraz braku żołnierzy rezerwy spełniających` nakazane wymagania, wkład wskazanego pracownika w obronność i bezpieczeństwo państwa będzie znacznie większy podczas pracy w skarżącej Spółce na obecnie zajmowanym stanowisku, niż jako żołnierza rezerwy. Działania podejmowane przez tego pracownika są ściśle związane z infrastrukturą teletransmisyjną dla obiektów MON, a także zabezpieczeniem łącznościowym podczas wykonywanych na terenie RP manewrów NATO. Zadania te mają bezpośredni wkład w obronność i bezpieczeństwo państwa, szczególnie podczas sytuacji kryzysowej. Powołanie wskazanego pracownika do czynnej służby wojskowej groziłoby poważnym zakłóceniem działalności gospodarczej skarżącej Spółki, niezbędnej dla zapewnienia obrony oraz bezpieczeństwa państwa, ponieważ w przypadku powołania tego pracownika, Spółka nie posiada osób mogących w płynny i kompetentny sposób przejąć jego zadania, tym samym Spółka nie byłaby w stanie realizować ciążących na niej zadań na rzecz obronności państwa. Organy orzekające w sprawie w sposób bardzo skrótowy i ogólny przedstawiły uzasadnienia do podjętych decyzji. Odmowa z uwagi na poniesione przez Siły Zbrojne koszty, braki kadrowe czy deficytową specjalizację nie świadczy w sposób oczywisty o tym, iż w takim przypadku należy odmówić reklamowania od powszechnego obowiązku obrony RP osobie, która w inny sposób od lat realizuje zadania na rzecz obronności państwa. Organy nie poddały wnikliwej analizie funkcji i zakresu obowiązków jakie w tej chwili pełni wskazany pracownik w strukturach skarżącej Spółki, co jest kluczowym argumentem, dlaczego powinien on być zwolniony od pełnienia służby wojskowej w sytuacji mobilizacji. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi wyjaśnił, iż nie kwestionuje, że pracownik którego dotyczy skarga zajmuje istotne miejsce w strukturach Spółki w zakresie realizacji jej zadań. Skarżąca Spółka złożyła cztery wnioski o reklamowanie obowiązku czynnej służby wojskowej i w jednym przypadku wniosek ten został uwzględniony. W przypadku L. B. nie ma takiej możliwości ponieważ WKU w S. nie posiada żołnierzy rezerwy którym można nadać przydział mobilizacyjny w zamian za wskazanego pracownika. W tym przypadku odmowa reklamowania nastąpiła z uwagi na potrzebę uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, a w ewidencji wojskowej nie występuje zasób osób, którym można nadać przydział mobilizacyjny. Uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107§ 3 k.p.a., zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ wskazał okoliczności które wziął pod uwagę przy wydawaniu decyzji, treść uzasadnienia jest zrozumiała i nie powinna budzić wątpliwości co do sposobu postępowania organów wojskowych. W piśmie procesowym z dnia [...] września 2021 r. Spółka oświadczyła, że po otrzymaniu odpowiedzi na skargę, podtrzymuje skargę. Zdaniem Spółki, pomimo spełnienia wymogów formalnych uzasadnienia decyzji brakowało w nim dokładnej i obszernej treści merytorycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Niniejsza sprawa została rozpoznana na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) – na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. W myśl art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami zarówno prawa materialnego jak i procesowego, w odniesieniu do stanu faktycznego istniejącego w chwili wydania tej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.). Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 116 ust. 8 i 10 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r., poz. 372) – zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z art. 109a ust. 1 i 2 tej ustawy osoby posiadające przydział mobilizacyjny są obowiązane w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny stawić się w miejscu i czasie określonych w karcie mobilizacyjnej. Żołnierze rezerwy, o których mowa w art. 59a ust. 1 ustawy, stają się z mocy prawa po ogłoszeniu mobilizacji lub w czasie wojny żołnierzami w czynnej służbie wojskowej z chwilą stawienia się do tej służby w określonym miejscu i czasie. W myśl art. 116 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy, nie powołuje się do czynnej służby wojskowej pełnionej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny osób, które zostały zwolnione z obowiązku pełnienia tej służby w drodze reklamowania. Reklamowania dokonuje wojskowy komendant uzupełnień, a w przypadku żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową dowódca jednostki wojskowej. Reklamowanie prowadzi się również w czasie pokoju. Reklamowanie następuje: 1) z urzędu i dotyczy osób, które: a) wykonują mandat posła, senatora lub radnego, b) zajmują kierownicze stanowiska państwowe określone w art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1637) lub stanowiska organów administracji publicznej w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, c) ze względu na posiadane kwalifikacje lub zajmowane stanowiska są niezbędne dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa; 2) na wniosek i dotyczy osób, których powołanie do czynnej służby wojskowej, o której mowa w ust. 1, groziłoby zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem pracy urzędu państwowego lub samorządowego albo działalności gospodarczej przedsiębiorcy, niezbędnej dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa. Podstawę reklamowania na wniosek stanowi pisemny udokumentowany wniosek kierowników urzędów państwowych lub samorządowych albo przedsiębiorców w stosunku do osób, o których mowa w ust. 4 pkt 2 (art. 116 ust. 6 omawianej ustawy). Reklamowanie stanowi czynność materialno-techniczną podlegającą wpisowi lub zamieszczeniu w ewidencji wojskowej, natomiast odmowa dokonania reklamowania na wniosek lub jej uchylenie, w czasie pokoju stanowi decyzję administracyjną, od której służy wnioskodawcy odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego (art. 116 ust. 7 i 8 omawianej ustawy). Odmowa dokonania reklamowania może nastąpić w przypadku, jeżeli istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, a w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania, można nadać przydział mobilizacyjny lub pracowniczy przydział mobilizacyjny (art. 116 ust. 10 ustawy). Z akt sprawy wynika, że żołnierz rezerwy L. B., zatrudniony jest w O. SA na stanowisku Kierownika Wydziału Techniki, posiada przydział mobilizacyjny do Jednostki Wojskowej Nr [...] na stanowisko [...] (SW [...]) i kartę mobilizacyjną wydaną dnia [...] grudnia 2019 r. Zatem jego obowiązkiem w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny jest stawienie się w miejscu i czasie określonym w karcie mobilizacyjnej. Z wnioskiem do Wojskowego Komendanta Uzupełnień o reklamowanie od obowiązku pełnienia przez niego czynnej służby wojskowej zwrócił się pracodawca O. SA wskazując, że powołanie tego pracownika do czynnej służby wojskowej grozi poważnym zakłóceniem pracy przedsiębiorcy, niezbędnej dla zapewnienia obrony i bezpieczeństwa państwa. Pracownik ten jest niezbędny dla utrzymania ciągłości działalności jednostki organizacyjnej Spółki (utrzymanie usług, usuwanie awarii, likwidacja skutków kradzieży i dewastacji infrastruktury dostępowej), w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Nie ma możliwości obsadzenia stanowiska zajmowanej przez wskazanego pracownika osobami niepodlegającymi obowiązkowi pełnienia czynnej służby wojskowej i nieposiadającymi nadanego przydziału mobilizacyjnego. Jak wskazywały organy orzekające w sprawie, Wojskowa Komenda Uzupełnień w S. w swoich zasobach osobowych nie posiada żołnierzy rezerwy spełniających nakazane wymogi i ze względu na deficytową specjalność nie ma możliwości dokonania zmiany przydziału mobilizacyjnego na innego żołnierza rezerwy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że w specjalności SW: [...] jest trzech żołnierzy rezerwy z czego dwóch żołnierzy w stopniu chorążego i jest to za wysoki stopień w stosunku do wymaganego, jeden jest w górnej granicy wieku. Zatem z uwagi na potrzebę uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, w sytuacji gdy w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób którym z racji posiadanego wieku, stopnia wojskowego, wykształcenia, kwalifikacji, stanu zdrowia lub miejsca zamieszkania, można byłoby nadać przydział mobilizacyjny w zamian za L. B., odmówiono reklamowania. W ocenie Sądu, decyzja ta nie narusza prawa. Okoliczność, że przedsiębiorca wykonujący działalność gospodarczą niezbędną dla zapewnienia obrony lub bezpieczeństwa państwa może wystąpić z wnioskiem do wojskowego komendanta uzupełnień o zwolnienie żołnierza rezerwy z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny nie oznacza, że wniosek taki musi zostać uwzględniony. Reklamowania bowiem dokonuje wojskowy komendant uzupełnień i do tego organu należy ocena czy istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym i czy w ewidencji wojskowej występują inne osoby, które mogą otrzymać przydział mobilizacyjny. W ocenie organów orzekających w sprawie, istnieje potrzeba uzupełnienia Sił Zbrojnych stanem osobowym, a w ewidencji wojskowej nie występują zasoby osób, którym można byłoby nadać przydział mobilizacyjny w zamian za pracownika Spółki. Sąd nie znalazł podstaw by ocenę tę zakwestionować. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., poprzez lakoniczne uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Sąd zwraca uwagę, że procedura reklamacyjna wszczynana jest na wniosek i wymaga złożenia przez przedsiębiorcę wniosku spełniającego określone kryteria, w tym zawierającego opis zajmowanego stanowiska lub pełnionej funkcji oraz uzasadnienie konieczności reklamowania. Do podmiotu występującego o zwolnienie z obowiązku pełnienia czynnej służby wojskowej należy wykazanie, że powołanie osoby której wniosek o reklamowanie dotyczy, grozi zaprzestaniem lub poważnym zakłóceniem działalności przedsiębiorcy. Analiza akt sprawy wskazuje, że wniosek Spółki nie zawiera takiego szczegółowego uzasadnienia i argumentacji dotyczącej zakresu obowiązków pracownika w strukturach Spółki, z którego wynikałoby, że czasowa nieobecność pracownika grozi wyżej wskazanymi następstwami dla przedsiębiorcy. Osoba, której dotyczy wniosek jest jednym z wielu pracowników skarżącej Spółki. Nie sposób przyjąć, aby skarżąca bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej opierała na jednej osobie, to oznaczałoby bowiem, że osoba taka nie może skorzystać z uprawnień pracowniczych np. prawa do urlopu. Pracownik nie mógłby także korzystać ze zwolnień lekarskich. Przede wszystkim jednak, w przypadku ogłoszenia mobilizacji, bezpieczeństwo infrastruktury krytycznej nie może opierać się na jednej osobie. Zasadnie zatem organ przyjął, że sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby reklamowanie pracownika od służby wojskowej. Podkreślić wymaga, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, a zatem rolą Sądu było dokonanie oceny, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego i prawidłowo ocenił materiał dowodowy, który stanowił podstawę rozstrzygnięcia. W ocenie Sądu organ, w okolicznościach badanej sprawy, prawidłowo uznał, że priorytetem jest uzupełnienie Sił Zbrojnych stanem osobowym na wypadek mobilizacji i w czasie wojny. Zapewnienie niezakłóconej pracy przedsiębiorców, w tym niezbędnej dla zapewnienia obrony i bezpieczeństwa państwa jest także istotne ale nie ma pierwszeństwa przed powszechnym obowiązkiem obrony (art. 4 ust. 1 ustawy). Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja zawiera wystarczające uzasadnienie faktyczne i prawne, w którym wskazano okoliczności które zostały wzięte pod uwagę przy jej wydaniu. Decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z tego względu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd skargę oddalił.