II SA/Sz 920/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 31 sierpnia 2010 r. nr SKO.440/1744/10 w przedmiocie zwrotu należności z tytułu wydatków na usługi opiekuńcze I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Bornego S. z dnia [...] r., Nr [...], II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia wyroku. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] decyzją z dnia [...]na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 104 ust. 1 i 3, art.110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. (Dz.U. Nr 175, poz.1362 z 2009 r. ze zm.) o pomocy społecznej działając z urzędu zobowiązał A.D. do zwrotu należności z tytułu odpłatności za usługi opiekuńcze na rzecz strony za okres od [...] Organ ustalił w decyzji, że należność z ww. tytułu na dzień wystawienia niniejszej decyzji wynosi łącznie [...] zł. Jednocześnie nakazał dokonanie zwrotu powyższej kwoty w terminie do 15 dnia licząc od dnia odebrania decyzji. Uprzedził również, że w przypadku nieuregulowania należności w wyznaczonym terminie, skierowane zostanie upomnienie zobowiązujące do zwrotu należności, a w dalszej kolejności skierowany zostanie do właściwego urzędu skarbowego tytuł wykonawczy w celu przymusowego ściągnięcia należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że A.D. wraz z synem J.D. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Utrzymują się z jej emerytury, która wynosi [...] zł oraz świadczenia pielęgnacyjnego syna w kwocie [...] zł. Z uwagi na zły stan zdrowia A.D. od [...] r. do czasu ustania potrzeby świadczone są na jej rzecz usługi opiekuńcze. Decyzją zmieniającą z dnia [...] ustalono, że odpłatność za usługi opiekuńcze w okresie od [...] wynosiła [...] zł miesięcznie. Następnie decyzją zmieniającą z dnia [...] ustalono, iż odpłatność w okresie od [...] wynosić będzie [...] zł miesięcznie. Z ustaleń organu wynika, że do chwili obecnej nie odnotowano żadnej wpłaty z tytułu świadczonych na rzecz A.D. usług opiekuńczych za poszczególne miesiące tj.: - [...] - kwota [...]zł - [...] - kwota [...] zł - [...] - kwota [...] zł - [...] - kwota [...] zł. Łącznie należność wynikająca z tytułu usług opiekuńczych wyniosła [...] zł. Organ powołując się na treść z art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poinformował, że należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. A.D. odwołała się od powyższej decyzji. W odwołaniu strona wskazała, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł z której opłaca media, spłaca raty kredytów konsumpcyjnych. Ponosi znaczne wydatki na leki. Wspólnie gospodarujący syn pobiera zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Obydwoje ciężko chorują. Odwołująca się podniosła, że pracownik Ośrodka, sporządzając wywiad w miejscu zamieszkania strony, stwierdził, iż powinna otrzymać na stałe usługi opiekuńcze i przysługuje jej całkowite zwolnienie od opłat za te usługi ze względu na stan zdrowia. Według opinii lekarza rodzinnego również powinna mieć przyznaną codzienna opiekę. Skarżąca podała, że pomimo jej ciężkiej sytuacji finansowej nie został jej przyznany zasiłek celowy, a wnosiła o sfinansowanie drzewa opałowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 104 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania A.D. od decyzji z dnia [...] wydanej przez Kierownika Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] – utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie, organ II instancji podał, że w myśl art. 50 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Ośrodek pomocy społecznej, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia. Natomiast rada gminy określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki przyznawania i odpłatności za usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznymi, oraz szczegółowe warunki częściowego lub całkowitego zwolnienia od opłat, jak również tryb ich pobierania. Następnie, organ II instancji wskazał, że organ I instancji na podstawie ww. przepisów, po rozpatrzeniu wniosku A.D., decyzją z dnia [...] przyznał wnioskodawczyni pomoc społeczną w formie usług opiekuńczych na okres od dnia [...] do czasu ustania potrzeby, w wymiarze [...] godzin dziennie, za odpłatnością w wysokości [...] zł miesięcznie. Następnie decyzją z dnia [...] Kierownik Miejsko -Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Burmistrza [...], zmienił ww. decyzję własną w ten sposób, że w okresie od dnia [...] wymiar usług świadczonych na rzecz A.D. wynosił [...] godzin raz w tygodniu ([...]), a odpłatność miesięczna za te usługi opiekuńcze wynosić będzie [...] zł. Decyzją z dnia [...] organ I instancji ponownie zmienił decyzję własną w części dotyczącej odpłatności za usługi opiekuńcze świadczone na rzecz A.D. w okresie od dnia [...] w ten sposób, że odpłatność w tym okresie wynosić będzie [...] zł miesięcznie. Organ stwierdził, że do dnia [...], na rachunek Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] nie wpłynęły środki finansowe tytułem zapłaty za usługi opiekuńcze świadczone na rzecz A.D. za okres od [...] Zgodnie z art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1), a wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że organ I instancji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wydał decyzję zobowiązującą A.D. do zwrotu należności z tytułu odpłatności za świadczone na jej rzecz usługi opiekuńcze we wskazanym wyżej okresie. W prawidłowy sposób obliczył również kwotę należności do zwrotu. Ponadto, Kolegium podkreśliło, że odpłatność za te usługi wynosi na dzień wydania niniejszej decyzji [...] zł miesięcznie, nie zaś - jak w odwołaniu skarżąca podała [...] zł. Powyższą decyzję Samorządowego Kolegium odwoławczego z dnia [...] A.D. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżąca powtórzyła w skardze wszystkie argumenty podnoszone dotychczas w jej odwołaniu od decyzji organu I instancji. Dodatkowo skarżąca wyjaśniła, że dostała opiekunkę, która przychodzi dwa razy w tygodniu, a powinna być codziennie – według opinii lekarza rodzinnego. Ponadto, opiekunka została przydzielona z Urzędu Pracy w [...] w ramach prac użyteczno-społecznych, a nie z MGOPS w [...]. Aktualna opiekunka nie posiada żadnych uprawnień, ani kwalifikacji do opieki nad chorymi osobami leżącymi. Zdaniem skarżącej, MGOPS nie zatrudniał w w. opiekunki na umowę i za jej usługi nie płacił wynagrodzenia, a ona ma ponosić opłaty. Skarżąca oświadczyła, że nie stać jej na opłacanie usług opiekuńczych w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze i zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie Sądu skarga jest zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza [...] z dnia [...] naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji uznały, że A.D. zobowiązana jest do zwrotu należności z tytułu odpłatności za usługi opiekuńcze przyznane na jej rzecz, za które odpłatność w okresie od [...] wynoszą łącznie [...] zł. Jako podstawę prawną zwrotu należności organy wskazały art. 104 ust.1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej. Przywołany przepis art. 104 ust. 4 stanowi, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu opłat określonych w ustawie w całości lub części stanowiłyby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielonej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Podkreślić należy, że wskazany przepis art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu należności z tytułu wydatków na świadczenia lub pobranych świadczeń. Przepis ten wiąże się ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 powołanej ustawy ogólną zasadą pomocy społecznej kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Z powołanego przepisu art. 104 ust. 4 wynika, spoczywający na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne. Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z niniejszym wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Z powyższego wynika, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie należności z tytułu odpłatności za usługi opiekuńcze powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem lub pouczyć stronę o takiej możliwości. Tymczasem z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy, jak i z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby pracownik socjalny rozważał możliwość wystąpienia z takim wnioskiem. Brak jest również jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że o możliwości wystąpienia z wnioskiem o odstąpieniu od żądania zwrotu należności z tytułu odpłatności za usługi opiekuńcze pouczona została skarżąca, której w świetle przywołanego przepisu art. 104 ust.1 ustawy uprawnienie takie również przysługiwało. Co prawda w kwestionariuszu rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] w rubryce ocena sytuacji osoby/rodziny i wnioski pracownika socjalnego widnieje zapis, iż zdaniem osoby sporządzającej ten kwestionariusz dobrym rozwiązaniem byłoby zwolnienie rodziny z odpłatności za usługi opiekuńcze, również w kolejnym kwestionariuszu z [...] taka propozycja została przez pracownika socjalnego ponowiona, to jednakże okoliczności te nie były przedmiotem rozważań i nie zainspirowały organu do przeprowadzenia stosownych wyjaśnień okoliczności, o których mowa w art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepis art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 104 ust.4 ustawy o pomocy społecznej, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] oraz utrzymanej przez nią w mocy decyzji z dnia [...] W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit, a i c. oraz art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.