II SA/Sz 925/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie Bożena Gonzalez Perea po rozpoznaniu w dniu 29 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z Jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oraz zobowiązania do jego zwrotu p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia z dnia 17 września 2018 r. umarzającego postępowanie dotyczące zwolnienia od kosztów sądowych oraz odmawiającego ustanowienia radcy prawnego Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 17 września 2018 r. umorzył postępowanie wywołane wnioskiem skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych jako bezprzedmiotowe i odmówił ustanowienia radcy prawnego. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżąca w złożonym wniosku podała, iż posiada dom położony w S. o wartości [...] zł w którym mieszka wraz z [...] letnią córką, a jej dochody wynoszą [...] zł miesięcznie i składają się z wynagrodzenia za pracę wnioskodawczyni w kwocie [...]zł miesięcznie oraz alimentów w kwocie [...]zł miesięcznie. Z przedłożonych na wezwanie zestawień z poszczególnego rodzaju operacji bankowych wynikało, że wydatki skarżącej na spłatę zaciągniętych kredytów i utrzymanie domu wynosiły [...] zł miesięcznie, pochłaniały więc w całości deklarowane dochody strony. Nie było jasne z czego skarżąca ponosi pozostałe konieczne wydatki, a we wniosku nie podnosiła, by miała problemy ze spłatą zobowiązań. Dodatkowo zobowiązanie do przedłożenia dokumentów źródłowych skarżąca wykonała tylko częściowo, co uniemożliwiło ocenę jej rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Od tego postanowienia skarżąca nie wniosła sprzeciwu, wobec czego uprawomocniło się. W dniu 22 października 2018 r. skarżąca ponownie złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego, z uwagi na zmianę sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wnioskodawczyni podała, że straciła dotychczasową pracę. Podjęła inną od [...] r., ale niestety gorzej płatną. W związku z tym jej córka musiała zmienić szkołę na państwową, co bardzo przeżyła. Poza tym ojciec córki zaczął nieregularnie i w niepełnej kwocie przekazywać alimenty. Z uwagi na brak płynności finansowej skarżąca jest zmuszona brać pożyczki na spłatę bieżących zobowiązań, rozważa nawet sprzedaż rodzinnego domu. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF M. L. podała tak jak poprzednio, że posiada nieruchomość o pow. [...] z domem typu bliźniak o wartości szacunkowej [...] zł, nie ma innych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani oszczędności, z tym że jej dochody wynoszą obecnie [...] zł miesięcznie, ponieważ aktualnie zarabia [...] zł netto. Zobowiązania i wydatki stałe to kredyt hipoteczny z ratą [...] zł miesięcznie, kredyt konsolidacyjny z ratą [...] zł miesięcznie, media ok. [...] zł miesięcznie i pozostałe wydatki w kwocie [...]zł miesięcznie. Do wniosku skarżąca dołączyła kopię umowy o pracę z dnia [...] r., z której wynika, że jej wynagrodzenie za pracę wynosi [...] zł miesięcznie brutto oraz wyciągi z rachunku bankowego za okres od [...] r. do [...] r. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 102 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 2), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ), a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ). Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem lub radcą prawnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oświadczenie to powinno odzwierciedlać rzeczywistą sytuację majątkową i rodzinną wnioskodawcy. W niniejszej sprawie wniosek M. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym został już rozpoznany postanowieniem z dnia 17 września 2018 r. W związku z tym rozpoznawany obecnie wniosek należało potraktować jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. W sytuacji złożenia przez stronę wniosku w przedmiocie zmiany wydanego wcześniej postanowienia należy zbadać, czy strona powołała nowe okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska. Warunkiem bezwzględnym weryfikacji prawomocnego orzeczenia w przypadku postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez stronę, że jej sytuacja materialna uległa zmianie na tyle, że uzasadnia zmianę orzeczenia prawomocnego. Mogłoby się to stać tylko w przypadku zmiany polegającej na pogorszeniu się sytuacji materialnej strony. Do wnioskodawcy należy wykazanie, że jego sytuacja uległa pogorszeniu, w stosunku do tej, która była brana pod uwagę przy rozpatrywaniu poprzedniego wniosku. Brak wskazania takich okoliczności przy ponownym złożeniu wniosku powoduje, że raz już dokonana ocena możliwości płatniczych strony, pozostaje nadal aktualna. Analiza informacji przedstawionych przez skarżącą we wniosku z dnia [...] r. w zestawieniu z przedłożonymi dokumentami źródłowymi i oświadczeniem o sytuacji majątkowej, rodzinnej i dochodach z dnia [...] r. prowadzi do stwierdzenia, że sytuacja nie uległa istotnej zmianie, w stosunku do tej prezentowanej poprzednio. Tak jak poprzednio skarżąca posiada dom w S. o wartości [...] zł, utrzymuje się wraz z córką z wynagrodzenia za pracę i alimentów, a jej wydatki na spłatę kredytów i utrzymanie domu przekraczają deklarowane dochody. W obecnie rozpoznawanym wniosku wskazano, że dochody wnioskodawczyni wynoszą [...] zł netto miesięcznie, natomiast wydatki na spłatę kredytów i utrzymanie domu wynoszą [...] zł, czyli w dalszym ciągu są wyższe niż deklarowane dochody. Przy czym skarżąca podała, że nie ma żadnych oszczędności. Wprawdzie obecnie wnioskodawczyni uzyskuje niższe wynagrodzenie za pracę, ale z analizy przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego nie wynika, by wpłynęło to na strukturę ponoszonych wydatków. Z wyciągu z rachunku bankowego wynika, że wydatki na samą spłatę kredytów bankowych wyniosły we wrześniu [...] r. [...] zł (przy dochodzie [...] zł netto). Z wyciągu nie wynika, ile wyniosły wydatki na dom (poza jednym przelewem do [...] w dniu [...] r. na kwotę [...]zł). Wynika natomiast, że wnioskodawczyni dokonywała cyklicznej wpłaty środków na konto bankowe i tak w dniu [...] r. wpłaciła [...] zł, w dniu [...] r. [...] zł, w dniu [...] r. [...] zł, w dniu [...] r. [...] zł, a w dniu [...] r. [...] zł. Zatem deklarowane dochody z wynagrodzenia za pracę i alimentów nie są jedynymi dochodami strony. Z ponownie złożonego wniosku wynika, podobnie jak poprzednio, że wydatki skarżącej na spłatę zobowiązań kredytowych są wyższe niż deklarowane dochody. Wnioskodawczyni nie wyjaśniła, skąd pochodzą środki finansowe wpłacone na jej konto w [...] r. Skarżąca w złożonym wniosku nie wykazała w sposób przekonujący, że jej sytuacja majątkowa uległa rzeczywiście istotnej zmianie. Tak jak poprzednio ponoszone wydatki nie znajdują pokrycia w deklarowanych dochodach. Okoliczność podjęcia mniej płatnej pracy, sama w sobie, nie była wystarczająca do zmiany postanowienia. W tej sytuacji należało stwierdzić, że wnioskodawczyni nie wykazała, by istotnie jej sytuacja finansowa i majątkowa uległa zmianie, w stopniu pozwalającym na zmianę poprzednio dokonanej oceny. Ponieważ treść wniosku ani przedłożonych dowodów nie wskazywała na rzeczywiste pogorszenie sytuacji majątkowej skarżącej, nie było podstaw do odmiennej oceny złożonego wniosku. Z tego względu brak było podstaw do zmiany, bądź uchylenia postanowienia z dnia 17 września 2018 r. umarzającego postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych oraz odmawiającego ustanowienia radcy prawnego. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 257 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w postanowieniu.