II SA/Sz 931/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi C. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie. U Z A S A D N I E W dniu 31 maja 2024 r. C. K. (dalej jako: "wnioskodawca", "strona", "skarżący") złożył w Urzędzie Miejskim w Koszalinie wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Wniosek został złożony w postaci dokumentu elektronicznego na urzędową skrzynkę e-PUAP, stąd za datę jego złożenia uznano moment jego pojawienia się w systemie teleinformatycznym podmiotu publicznego, a więc przesłania przez wnioskodawcę, tj. 31 maja 2024 r., jak wynika z urzędowego poświadczenia przedłożenia (UPP), nie zaś 3 czerwca 2024 r., jak wskazał organ pierwszej instancji - Prezydent Miasta Koszalina. Z uwagi na okoliczność, że wnioskodawca oświadczył we wniosku, że stanowczo i bezwzględnie nie wyraża zgody na przekazanie wniosku do rozpatrzenia gdziekolwiek poza siedzibę Urzędu Miejskiego w Koszalinie przez pracowników jakiejkolwiek innej - zewnętrznej w stosunku do Urzędu Miejskiego w Koszalinie - jednostki organizacyjnej, w tym w szczególności Centrum Usług Społecznych w Koszalinie, jak również stanowczo i bezwzględnie nie wyraził zgody na przetwarzanie jakichkolwiek jego danych osobowych przez CUS w Koszalinie, w szczególności przez dyrektora CUS, organ pierwszej instancji odmówił wszczęcia postępowania w sprawie dodatku mieszkaniowego postanowieniem z dnia 19 lipca 2024 r. znak: [...] Postanowienie zostało wydane w postaci elektronicznej i doręczone stronie na jej adres elektroniczny w dniu 6 sierpnia 2024 r., co jednoznacznie wynika z urzędowego poświadczenia doręczenia postanowienia (UPD), uzyskanego w toku postępowania odwoławczego. W dniu 29 lipca 2024 r., w siedzibie organu, skarżący wniósł zażalenie na ww. postanowienie "odmawiające przyznania mu dodatku mieszkaniowego", wskazując m.in., że nie zna treści uzasadnienia postanowienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie postanowieniem z dnia 24 września 2024 r., nr SKO.4114.1524.2024, na podstawie art. 134 w związku z art. 123 § 1 i 2 oraz 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), stwierdziło niedopuszczalność zażalenia. Kolegium przywołało treść przepisów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i wskazało, że w przedmiotowej sprawie skarżący złożył do organu wniosek za pośrednictwem platformy e-PUAP, a więc w sposób, w jaki komunikuje się z organem i instancji i Kolegium, stąd doręczenie mu zaskarżonego postanowienia nastąpiło za pomocą środków komunikacji elektronicznej na adres elektroniczny adresata. Z urzędowego poświadczenia doręczenia postanowienia wynika, że zostało ono uznane za doręczone w dniu 6 sierpnia 2024 r., a więc po dacie złożenia na nie zażalenia, tj. 29 lipca 2024 r. Organ odwoławczy podał, że rozpatrzenie sprawy w trybie instancyjnym - zażaleniowym, na skutek wniesionego zażalenia, może natomiast nastąpić dopiero po doręczeniu stronie postanowienia wydanego w pierwszej instancji. W związku z powyższym, w ocenie Kolegium, zażalenie na postanowienie z dnia 19 lipca 2024 r. znak: [...] należało uznać za niedopuszczalne, skoro zostało wniesione przed doręczeniem go stronie, a więc przed rozpoczęciem biegu terminu do wniesienia zażalenia. Zażalenie wnosi się bowiem w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 141 § 2 k.p.a.), a organ administracji i strona są związani postanowieniem od chwili jego doręczenia (art. 110 § 1 w związku z art. 126 k.p.a.). Organ odwoławczy argumentował, że w przypadku, gdy środek zaskarżenia został wniesiony przez stronę przedwcześnie, a więc zanim orzeczenie weszło do obrotu prawnego względem tej strony (zostało jej doręczone), to nie może on wywołać skutków prawnych względem osoby, która wniosła przedmiotowy środek zaskarżenia. Organ odwoławczy ma bowiem kompetencje do merytorycznego rozpoznania sprawy tylko wówczas, gdy odwołanie, bądź jak w tym przypadku - zażalenie, zostaną wniesione skutecznie. Rozpoznanie przedwczesnego zażalenia skutkowałoby tym, że rozstrzygnięcie w tym zakresie byłoby dotknięte wadą nieważności - rażącym naruszeniem prawa określonym w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Wyprzedzające dokonanie czynności procesowej nie jest zatem dopuszczalne. Kolegium wskazało dalej, że w stanie faktycznym sprawy postanowienie organu I instancji zostało skutecznie doręczone stronie po wniesieniu zażalenia, a zatem zażalenie było przedwczesne. Jednocześnie strona nie weszła wcześniej w posiadanie zaskarżonego postanowienia (jego oryginału) w jakikolwiek inny sposób, np. poprzez otrzymanie w siedzibie organu wydruku pisma - postanowienia uzyskanego z systemu teleinformatycznego organu, odzwierciedlającego treść tego pisma (art. 393 ust. 1 k.p.a.). Wyłącznie powzięcie przez stronę wiadomości o fakcie wydania postanowienia, czy o treści pouczenia zawartego w postanowieniu (notatka służbowa pracownika organu z dnia 29 lipca 2024 r.) przed doręczeniem postanowienia stronie zgodnie z przepisami k.p.a. nie powoduje, że od daty powzięcia wiadomości zaczyna biec termin do wniesienia zażalenia. Przepisy k.p.a. posługują się terminem "doręczenie", a nie przypisują żadnych skutków normatywnych faktowi zapoznania się z treścią postanowienia czy dowiedzenia się o fakcie jego wydania, czy też nawet udostępnienia stronie kopii postanowienia. Postanowienie wydane przez organ wywołuje skutki materialne i procesowe, w tym wiąże organ i stronę postępowania, dopiero od daty jego doręczenia. Końcowo Kolegium wskazało, że niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę stan sprawy oraz okoliczność, że termin do wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji już upłynął, a także kierując się zasadami wyrażonymi w art. 8 i 9 k.p.a. strona może złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia wraz z nowym zażaleniem, w terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Skarżący podał, że w wyniku silnego stresu, związanego z brakiem na przestrzeni 1,5 roku jakichkolwiek środków do życia, w tym dodatku mieszkaniowego, utracił zdrowie i od wielu miesięcy przebywa na zwolnieniach lekarskich. Z uwagi na powyższe nie jest w stanie samodzielnie analizować merytorycznych rozstrzygnięć organów I i II instancji. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało w całości zaskarżone postanowienie i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 – dalej "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego aktu wykazało, że jest on dotknięty uchybieniami uzasadniającymi jego wzruszenie. Zaskarżone rozstrzygnięcie narusza bowiem przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w świetle art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. skutkuje jego uchyleniem. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Prowadzą też postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 §1 k.p.a.) i powinny działać w sprawie wnikliwie (art. 12 §1 k.p.a.). W świetle art. 141 § 2 k.p.a. zażalenie wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia stronie, a gdy postanowienie zostało ogłoszone ustnie - od dnia jego ogłoszenia stronie. Warunkiem skuteczności czynności procesowej wniesienia zażalenia jest zatem zachowanie ustawowego terminu do jej dokonania. Złożenie zażalenia po terminie powodować może różne skutki procesowe w zależności od tego, czy żalący złożył jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia (art. 58 § 1 i 2 k.p.a.), czy też z prośbą taką nie wystąpił. Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne (art. 134 k.p.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 144 k.p.a. w sprawach nieuregulowanych w Rozdziale 11 Działu II do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań. Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 47 § 1 k.p.a. "Jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe lub inny organ albo w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Pismo wraz z adnotacją włącza się do akt sprawy." Dodatkowo, "W przypadkach, o których mowa w § 1, uznaje się, że pismo doręczone zostało w dniu odmowy jego przyjęcia przez adresata." (§ 2). Przyjęcie fikcji prawnej polegającej na uznaniu pisma za doręczone w dniu odmowy jego przyjęcia jest możliwe tylko przy zachowaniu ściśle określonych warunków. Skuteczność doręczenia zachodzi wówczas, gdy omawianą czynność dokonano z zachowaniem wszystkich przesłanek określonych przez prawodawcę dla danego, wykorzystanego przez organ, sposobu doręczenia. Z odmową przyjęcia pisma można mieć zatem do czynienia jedynie wówczas, gdy doręczający zaoferuje wprost przekazanie pisma adresatowi, umożliwiając mu jego fizyczny odbiór, natomiast adresat wyraźnie oświadczy doręczającemu, że pisma nie przyjmuje albo też w inny sposób uzewnętrzni wolę odmowy przyjęcia pisma. Odmowa odbioru pisma zawsze musi mieć charakter wyraźny. Okoliczność tę ma potwierdzać stosowna adnotacja doręczyciela o odmowie jego przyjęcia wraz z datą odmowy. Wiąże się to z gwarancyjnym charakterem ustalonych przepisami prawa zasad doręczania pism w postępowaniu administracyjnym, przy czym ten charakter gwarancyjny skierowany jest zasadniczo wobec stron postępowania (wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2024 r., sygn. akt III OSK 2244/22). W tym samym orzeczeniu NSA zwraca uwagę, że wymóg umieszczenia adnotacji wynika wprost z art. 47 § 1 k.p.a. Pod pojęciem "pisma" ustawodawca miał na myśli korespondencję, która ma być doręczona stronie. Zatem adnotacja powinna znaleźć się bezpośrednio na egzemplarzu kierowanego i niedostarczonego stronie dokumentu albo na kopercie zawierającej przesyłkę lub zwrotnym potwierdzeniu jej odbioru (w szczególności dotyczy to przesyłek kierowanych za pośrednictwem operatora pocztowego). Jednocześnie, w tymże wyroku wskazano, że "(...) notatka służbowa nie może w ogóle zastępować czy uzupełniać adnotacji, o jakiej mowa w art. 47 § 1 k.p.a." Z notatki służbowej z dnia 29 lipca 2024 r. wynika, że skarżący zgłosił się do Urzędu Miejskiego w Koszalinie z żądaniem informacji w zakresie jego złożonego wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Poinformowano skarżącego o wydaniu postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie rozpatrzenia ww. wniosku. Skarżący wskazał natomiast, że względu na swój stan zdrowia wnosi o odczytanie pouczenia od postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Powyższe pouczenie zostało odczytane i z tej czynności dokonano spisania ww. notatki, zatem można także mówić o ogłoszeniu przez organ w dniu 29 lipca 2024 r. treści rozstrzygnięcia ustnie. Doszło zatem do spełnienia wymogów z art. 47 § 1 i 2 k.p.a. uprawniających do uznania, że postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 29 lipca 2024 r. i że od tego dnia rozpoczął się bieg terminu do wniesienia zażalenia, przy czym zażalenie zostało złożone po odczytaniu (ogłoszeniu) treści rozstrzygnięcia oraz pouczenia, jak wynika z notatki. Należało zatem uwzględnić faktyczną datę doręczenia ww. postanowienia. Wszystkie te uchybienia przepisom postępowania, w tym art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., stwarzają podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia przy odstąpieniu od dalej idącej kontroli prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie prawa materialnego przez organ I instancji. Stan faktyczny w zakresie terminowości złożenia zażalenia nie został bowiem prawidłowo ustalony, a kontrola zastosowania prawa materialnego następuje dopiero w ostatniej kolejności (zob. wyrok NSA z 10 lutego 1981 r., sygn. SA 910/80, ONSA 1981, nr 1, poz. 7; T. Woś [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 757 – 757). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien mieć na uwadze powyższe ustalenia, bacząc by nie naruszono reguł postępowania oraz by rozstrzygnięcie odpowiadało prawu. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.