II SA/Sz 937/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Iwona Tomaszewska,, Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Protokolant Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 grudnia 2009r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego specjalnego I oddala skargę, II zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adwokata D. J. kwotę [...] ([...]) zawierającą podatek od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Decyzją z [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] na podstawie art. 41 pkt. 1, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. nr 135, poz. 950) przyznano B.P. pomoc w postaci specjalnego zasiłku celowego w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu leków zgodnie z wydanym zaświadczeniem numer [...] r. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, iż dochód w rodzinie B.P. przekracza kryterium dochodowe, lecz uwzględniając trudną sytuację spowodowaną niepełnosprawnością należy uznać, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek pozwalający przyznać przedmiotowe świadczenie. Wysokość świadczenia organ ustalił w wysokości [...] zł, co uzasadnił możliwościami finansowymi Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...]. Jednocześnie wskazał, iż rodzina B.P. jest już objęta pomocą społeczną i na podstawie odrębnej decyzji żona B.P. otrzymała specjalne zasiłki celowe w wysokości [...] zł m.in. z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków i w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu żywności, środków higieny, odzieży oraz rachunku za energię elektryczną. Ponadto organ zwrócił uwagę, że pomoc w formie zasiłku celowego może, ale nie musi być przyznana, a przyznawane zasiłki nie muszą w całości pokrywać kosztów zaspokajania zgłoszonej potrzeby. Świadczenia z pomocy społecznej mają charakter wspomagający własne możliwości. B.P. [...] r. odwołał się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu podniósł, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca, uzasadniając to niskim dochodem jego rodziny oraz złym stanem zdrowia swoim oraz żony. Podniósł także to, iż komornik zajął część jego emerytury na poczet spłaty zaległości czynszowych. Na skutek rozpatrzenia odwołania decyzją z [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 kpa i art. 41 pkt. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo ustalił dochód dwuosobowej rodziny strony, który przekroczył kryterium dochodowe i w związku z tym nie uprawniał do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej na ogólnych zasadach. Organ odwoławczy powołując się na przepisy art. 41 pkt. 1 ustawy o pomocy społecznej, na mocy których w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi wskazał, iż organ I instancji wziął pod uwagę trudną sytuację zdrowotną wnioskodawcy oraz jego żony i na podstawie cytowanych przepisów przyznał stronie specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu leków. Zdaniem Kolegium załączoną do wniosku o dofinansowanie zakupu leków receptę wycenioną na [...] zł, strona jest w stanie pokryć w wysokości [...] zł. Dlatego też, w ocenie organu odwoławczego nie można podzielić stanowiska odwołującej się strony, iż przyznana pomoc jest zbyt mała w stosunku do niezbędnej potrzeby, bo pokrywa zgłoszony wydatek w znacznej części tj. w [...]%. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego jest tylko uprawnieniem, a nie obowiązkiem właściwego organu, a zatem należy do sfery uznania administracyjnego i o wysokości przyznanej pomocy decydują zarówno szczególne okoliczności, występujące u wnioskodawcy oraz możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego B.P. [...] r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W uzasadnieniu skargi wskazał, iż zaskarżona decyzja jest krzywdząca biorąc pod uwagę niski dochód jego rodziny, nienajlepszy stan zdrowia jego oraz żony oraz zajęcie części emerytury przez komornika na poczet należności z tytułu zaległości czynszowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż skarga nie zawiera argumentów mających wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, w związku z czym organ odwoławczy podtrzymuje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wnosi o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Wskazana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 w/w ustawy). Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji doprowadziło do uznania przez Sąd, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej uregulowane zostały w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728). Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 8 ust. 1 przywołanej ustawy przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego. Kryterium to zgodnie z § 1 pkt 1 lit. b) Rozporządzenia Rady Ministrów z 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynosi dla osoby w rodzinie 351 zł. W związku z tym, iż B.P. nie jest osobą samotnie gospodarującą, ale prowadzi gospodarstwo domowe w rodzinie wspólnie z żoną, kryterium dochodowe dla jego rodziny wynosi 702 zł (2 x 351 zł). W ocenie sądu organ I instancji oraz organ odwoławczy prawidłowo ustaliły łączny dochód dwuosobowej rodziny na [...] zł, a więc w wysokości przekraczającej kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach. Sposób ustalania dochodu regulują przepisy art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 wspomnianej ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (...) bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszony o: - miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, - składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, - kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się ściśle określonych świadczeń, o czym stanowi art. 8 ust. 4 ustawy zgodnie, z którym do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, wartości świadczeń w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych oraz zapomogi pieniężnej, o której mowa w przepisach o zapomodze pieniężnej dla niektórych emerytów, rencistów i osób pobierających świadczenie przedemerytalne albo zasiłek przedemerytalny w [...] r. Emerytura oraz dodatek pielęgnacyjny, z których utrzymuje się rodzina B.P. łącznie stanowią podstawę do wyliczenia dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Wyliczając dochód rodziny, przychód ze wspomnianej emerytury i zasiłku pielęgnacyjnego może zostać pomniejszony wyłącznie o kwoty z tytułów wymienionych we wspomnianym art. 8 ust. 3 ustawy, a więc w przypadku B.P. o zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne. Nie może zostać od przychodu odliczona kwota zajęcia komorniczego z emerytury tytułem spłaty zadłużenia w opłatach czynszowych, ponieważ nie przewiduje tego ustawa o pomocy społecznej. Oprócz uwzględnionych zaliczki na podatek dochodowy oraz składki na ubezpieczenie społeczne do odliczenia powinna być zakwalifikowana także kwota alimentów świadczonych na rzecz innych osób, ale takich świadczeń rodzina B.P. nie ponosi. W związku powyższym, w opinii sądu prawidłowo, a więc zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy wykazał, że na dochód rodziny składają się: emerytura netto [...] zł (emerytura brutto pomniejszona o zaliczki na podatek i składki na ubezpieczenie zdrowotne) oraz dodatek pielęgnacyjny [...] zł ustalone w wysokościach za [...] r., czyli miesiąc poprzedzający złożenie wniosku o dofinansowanie zakupu leków. Tym samym łączny dochód w wysokości [...] zł wykluczył otrzymanie świadczeń z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. W ustawie o pomocy społecznej przewidziano jednak sytuacje, w których wyjątkowo można udzielić wsparcia ze środków pomocy społecznej osobom albo rodzinie, które nie spełniają kryterium dochodowego. Jedną z form takiej pomocy jest zasiłek celowy przyznawany na podstawie art. 41 ust. 1 wspomnianej ustawy, zgodnie z którym, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Podkreślenia wymaga wyjątkowość okoliczności przyznawania tego świadczenia na specjalnych zasadach, przede wszystkim dlatego, że beneficjenci nie spełniają ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Przepisy cytowanego wyżej art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej dają podstawę do udzielenia pomocy w sytuacji niespełnienia kryterium dochodowego w "szczególnie uzasadnionych przypadkach". Organ pomocy społecznej powinien więc rozważyć sytuację życiową wnioskodawcy (osobistą, rodzinną, majątkową) i abstrahując od jego dochodów ocenić czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania pomocy. Ponadto zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, a więc organ pomocy społecznej może, a nie musi go przyznać nawet w przypadku ustalenia, że zachodzą przesłanki, aby takiego świadczenia udzielić. Zasadność przyznania zasiłku celowego dla osób niespełniających kryterium dochodowego będzie więc zależała od konkretnej sytuacji życiowej wnioskodawcy, w tym od tego czy wydatki, których sfinansowania żąda wnioskodawca są niezbędne, od stopnia zaspokojenia potrzeb wnioskodawcy przez świadczenia przyznane innymi decyzjami, uwzględniając przy tym szczególny charakter tego świadczenia, które może zostać przyznane wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach. Takie same okoliczności będą miały wpływ na wysokość zasiłku celowego jeżeli organ pomocy społecznej wcześniej pozytywnie oceni zasadność przyznania tego świadczenia. Organ pomocy społecznej musi brać pod uwagę także cele pomocy społecznej, do których nie należy wyręczanie osób w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a jedynie pomoc. Oznacza to, że organy te nie są zobowiązane do pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb wnioskodawców. Biorąc pod uwagę powyższe w ocenie Sądu stan zdrowia B.P. oraz jego żony uzasadniały przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, natomiast pozostałe okoliczności sprawy mające wpływ na wysokość udzielonego zasiłku przemawiały za decyzją przyznającą zasiłek celowy na zakup leków nie pokrywający wydatku w całości. Ustalenie wysokości przyznanego zasiłku należy do organu pomocy społecznej. Przy ocenie wysokości przyznania zasiłku celowego, organ pomocy społecznej bierze pod uwagę sytuację życiową wnioskodawcy w tym także uzyskaną już pomoc, a także ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej i cel pomocy społecznej. Rodzina B.P. systematycznie otrzymuje wsparcie z pomocy społecznej, na co wskazał organ I instancji w swojej decyzji, a jednocześnie ośrodek pomocy społecznej dysponuje ograniczonymi możliwościami finansowymi i nie jest zobowiązany do pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb wnioskodawców zwłaszcza, iż przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest obowiązkiem organu lecz uprawnieniem. Słusznie więc organ odwoławczy wskazał, iż załączona do wniosku o dofinansowanie recepta wyceniona na [...] zł może być w części pokryta przez stronę. Przyznany zasiłek celowy w wysokości [...] zł pokrywa wydatek w [...]%, a więc w znacznej części i w opinii Sądu nie jest to pomoc zbyt niska biorąc pod uwagę wspomniane wyżej okoliczności, czyli regularne wsparcie ze strony ośrodka pomocy społecznej dla rodziny B.P. możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy oraz warunki przyznawana zasiłków celowych, które co należy podkreślić są fakultatywną formą pomocy należną w wyjątkowych sytuacjach. Nieuwzględnienie w całości żądania strony nie pozostaje w sprzeczności z prawem, organy odwoławczy i I instancji wydały decyzje zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w wyroku.