II SA/Sz 940/24
WyrokWSA w Szczecinie2025-04-24
Skład orzekający: Katarzyna Sokołowska, Joanna Świerzko-Bukowska, Joanna Wojciechowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja przyznająca świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej może być wydana z mocą wsteczną, czy też ma charakter wyłącznie konstytutywny i obowiązuje tylko na przyszłość?Ratio decidendi
Decyzje przyznające świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej, w tym w rodzinie zastępczej niezawodowej, mają charakter konstytutywny i obowiązują na przyszłość, a nie wstecz. Prawo do świadczenia materializuje się z chwilą faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, jednak to wniosek osoby sprawującej pieczę uruchamia postępowanie w sprawie jego przyznania. Skarżący nie spełniał formalnych warunków do ustanowienia rodziny zastępczej niezawodowej od daty śmierci żony, a jego późniejsze wnioski i ukończenie szkolenia kwalifikowały go do przyznania świadczenia dopiero od daty faktycznego spełnienia wymogów formalnych.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o przyznanie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej z mocą wsteczną, od daty śmierci babci dziecka (16 września 2019 r.). Organ I instancji przyznał świadczenie od 30 stycznia 2024 r. Organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, uznając, że decyzje przyznające świadczenie mają charakter konstytutywny i obowiązują tylko na przyszłość. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, twierdząc, że decyzje te mają charakter deklaratoryjny i powinny być przyznane z mocą wsteczną. Sąd oddalił skargę, uznając, że świadczenie może być przyznane jedynie od daty faktycznego spełnienia wymogów formalnych dla rodziny zastępczej niezawodowej.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska,, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej oddala skargę.
Decyzją z 4 września 2015 r., Starosta M. przyznał A. L.
i J. L. świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. K., w spokrewnionej rodzinie zastępczej. Decyzją
z 3 stycznia 2024 r., organ uchylił decyzję z 4 września 2015 r. z uwagi na zmianę klasyfikacji rodziny zastępczej, w której umieszczony było wskazane wyżej dziecko.
Następnie, decyzją z 23 lutego 2024 r., nr DPZ.ZŚ.4015.194.1.2023.AW, wydaną na podstawie art. 35 ust. 1, art. 37 ust. 1, art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 80 ust. 1 pkt 2, art. 86 ust. 2 i 3, art. 87 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 88 ust. 1 i ust. 4 ustawy
z 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U.
z 2024 r., poz. 177 ze zm., dalej: "u.w.r."), w związku z obwieszczeniem Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 marca 2023 r. w sprawie wysokości kwot świadczeń przysługujących rodzinie zastępczej i prowadzącemu rodzinny dom dziecka oraz wysokości pomocy dla osoby usamodzielnianej (M.P. poz. 296 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 § 1, art. 107 § 1 i § 3, art. 108 § 1 ustawy z 14 czerwca
1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), skierowaną do J. L. (dalej: "skarżący") Starosta M. (dalej: "organ I instancji"), orzekł o:
1. przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka A. K.. w rodzinie zastępczej niezawodowej od dnia 30 stycznia 2024 r. do dnia 31 stycznia 2024 r. w kwocie 87,81 zł,
2. przyznaniu świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania wskazanego wyżej dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej od dnia 1 lutego 2024 r. do dnia 21 listopada 2027 r. (uzyskanie pełnoletniości) w kwocie 1.361zł miesięcznie;
3. nadaniu niniejszej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich
z [...] lipca 2015 r., sygn. akt [...], wskazane wyżej dziecko, w dniu [...] sierpnia 2015 r. zostało umieszczone w spokrewnionej rodzinie zastępczej dziadków A. L. i J. L.. Decyzją z 4 września 2015 r. organ przyznał stronie świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania wskazanego wyżej dziecka, w spokrewnionej rodzinie zastępczej. W dniu 12 listopada 2015 r. zostało podpisane porozumienie w sprawie przyjęcia oraz warunków pobytu i wysokości wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka. Reprezentująca rodzinę zastępczą A. L. złożyła oświadczenie, o tym, że oboje są dziadkami małoletniego. W dniu
16 września 2019 r. A. L. zmarła. Organ wystąpił do właściwego sądu
o zmianę postanowienia, które to orzeczenie pozyskano w miesiącu maju 2022 r. Zgodnie ze zmienionym postanowieniem, Sąd postanowił kontynuować umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej skarżącego.
Równolegle organ uzyskał informację, iż skarżący nie jest biologicznym dziadkiem wskazanego wyżej dziecka. Wynika to z pozyskanego przez organ aktu urodzenia dziecka, co również potwierdził skarżący. Organ stwierdził, że został wcześniej wprowadzony w błąd i wypłacał świadczenie dziadkom jako rodzinie spokrewnionej zastępczej. Do dnia śmierci babci dziecka, utworzoną rodzinę zastępczą należało traktować jako rodzinę zastępczą spokrewnioną.
Organ wskazał, że Miasto S. nie wyraziło zgody na ponoszenie wydatków na chłopca od dnia śmierci jego babci, tj. od 16 września 2019 r.
Skarżący wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji, wnosząc o jej zmianę i przyznanie przedmiotowego w sprawie świadczenia za okresy od 16 września 2019 r. do 31 maja 2021 r., od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r., od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r., a następnie od 1 czerwca 2023 r.
Skarżący podniósł w odwołaniu, iż od dnia 16 września 2019 r. (tj. od dnia śmierci A. L.), tworzy rodzinę zastępczą niezawodową. W konsekwencji od 16 września 2019 r. przysługiwało mu świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 2 u.w.r., a nie na podstawie art. 80 ust. 1 pkt 1 u.w.r., jak przyjmował wcześniej organ.
Zdaniem skarżącego, kwestionowana odwołaniem decyzja jest wadliwa w zakresie, w jakim nie przyznaje mu podwyższonego świadczenia w związku
z faktem, że od 2019 r. sprawuje pieczę nad dzieckiem
w charakterze rodziny zastępczej niespokrewnionej. Zgodnie z art. 87 ust. 1 u.w.r., świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka, powinno zostać przyznane od dnia faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej. W ocenie skarżącego, decyzja tego rodzaju ma charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, jak twierdzi w uzasadnieniu decyzji organ I instancji.
Decyzją z 26 września 2024 r., nr SKO.N.M.430/1399/2024, wydaną
na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 193 ust. 1, art. 194 ust. 1, ust. 2, ust. 3 u.w.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (dalej: "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W ocenie organu II instancji, zgodnie z obowiązującym orzecznictwem, decyzja zmieniająca wcześniejszą, decyzję w sprawie przyznania świadczenia na utrzymanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, wydawana w oparciu o art. 88 ust 5 u.w.r., stanowi decyzję konstytutywną i zasadniczo obowiązuje jedynie na przyszłość a nie wstecz. Zgodnie z art. 88 ust. 1 u.w.r., przedmiotowe świadczenie udzielane jest na wniosek osoby zainteresowanej. Natomiast skarżący w związku ze śmiercią A. L. w dniu 16 września 2019 r. nie wystąpił wówczas o przyznanie mu świadczenia w wyższej wysokości, w związku z tym, że od tego czasu de facto przestała istnieć już rodzina zastępcza spokrewniona (którą faktycznie tworzyła A. L., pomimo tego, że z w postanowieniu Sądu Rejonowego w M. z dnia [...] lipca 2015 r., również J. L. został niezgodnie ze stanem faktycznym uznanym za dziadka dziecka). Jedynie można było uznać istnienie rodziny zastępczej niezawodowej tworzonej przez skarżącego jako osoby faktycznie niespokrewnionej z dzieckiem. Treść art. 88 ust. 5 u.w.r. nakazuje podejmować decyzję tylko na przyszłość. Zarówno zmiana decyzji pierwotnej przyznającej świadczenie z pomocy społecznej, jak i jej uchylenie mają charakter konstytutywny, bo tworzą, zmieniają lub uchylają stosunki prawne, przy czym ta zmiana konkretnej sytuacji prawnej następuje z mocy samej decyzji.
Jak stwierdził organ II instancji, jeżeli skarżący we właściwym czasie nie dochował obowiązków informacyjnych w zakresie oświadczenia organowi, że w istocie nie jest dziadkiem dziecka, to obowiązujące przepisy prawa nie dają podstaw, by organ zmieniał decyzję z mocą wsteczną. Organ I instancji wydawał decyzję z 4 września 2015 r. pozostając w przeświadczeniu, że skarżący w istocie jest dziadkiem dziecka, bowiem taki wniosek płynął z treści postanowienia Sądu z [...] lipca 2015 r. sygn. akt [...]. Po śmierci A. L. zostało wydane postanowienie Sądu
z [...] listopada 2019 r., z którego wynika jedynie, że nadal kontynuowane jest umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej skarżącego, orzeczone wcześniej postanowieniem z [...] lipca 2015 r., bez żadnej wzmianki ani stwierdzenia, iż skarżący nie jest uznawany już za dziadka dziecka.
Według organu II instancji, orzeczenie sądowe, będące ustawową podstawą do umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej stwierdzając, iż skarżący pozostaje biologicznym dziadkiem dziecka, kwalifikują go nadal jako osobę, która może tworzyć dla dziecka rodzinę zastępczą spokrewnioną, a nie rodzinę zastępczą niezawodową. Przyznanie skarżącemu na przyszłość świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka jako rodzinie zastępczej niezawodowej, czego dokonał organ I instancji, mogłoby być w ogóle uznane przy przyjęciu innej wykładni obowiązujących przepisów, jako nieznajdujące dostatecznego uzasadnienia prawnego. Mając jednak na uwadze generalny zakaz orzekania na niekorzyść strony, wynikający z art. 139 k.p.a., organ
II instancji uznał, iż decyzja organu I instancji w tym zakresie powinna się ostać jako korzystna dla strony. Nie ma natomiast podstaw do orzekania zgodnie z żądaniem strony o przyznaniu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej z mocą wsteczną, biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie
z cytowanym wyżej orzecznictwem takiego rodzaju decyzja może być jedynie wydana na przyszłość.
J. L., zastępowany przez radcę prawnego, wystąpił
do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z 26 września 2024 r. wnosząc o jej uchylenie i zobowiązanie organu II instancji, na podstawie art. 145a § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do wydania w określonym terminie decyzji zawierającej rozstrzygnięcie o przyznaniu skarżącemu świadczenia na pokrycie kosztów utrzymania dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej niezawodowej w wysokości
i w okresach przedstawionych przez skarżącego (od dnia 16 września 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r., od dnia 1 czerwca 2021 r. do dnia 31 maja 2022 r., od dnia 1 czerwca 2022 r. do dnia 31 maja 2023 r. od dnia 1 czerwca 2023 r.).
Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie
I. prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 88 ust. 5 u.w.r., poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia,
że decyzje wydane w oparciu o ww. przepis mają charakter konstytutywny i obowiązują jedynie na przyszłość, a nie wstecz;
2) art. 89 u.w.r., poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że skarżący we właściwym czasie nie dochował obowiązków informacyjnych wobec organu;
II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
1) art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy to na organie I instancji ciążył obowiązek zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego oraz podjęcia (w tym również z urzędu) wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co doprowadziło
do błędnego przyjęcia, że to J. L. powinien był powiadomić organ
I instancji po śmierci A. L., że de facto nie jest biologicznym dziadkiem A. K., zaś tworzona przez nich rodzina zastępcza ma charakter rodziny niespokrewnionej, co zaś z kolei doprowadziło do uznania, że skoro skarżący przyczynił się do powstania po stronie organu błędnego wyobrażenia na temat pokrewieństwa w rodzinie zastępczej, to decyzją na gruncie art. 88 ust. 5 u.w.r.
nie można przyznać świadczenia na jego korzyść z mocą wsteczną.
W uzasadnieniu skargi wnoszący ją stanowczo nie zgodził się z przedstawioną przez organ argumentacją, że przyznanie świadczenia na utrzymanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej z mocą wsteczną jest w niniejszej sprawie niemożliwe, gdyż decyzja wydawana w oparciu o art. 88 ust. 5 u.w.r. stanowi decyzję konstytutywną, a ponadto skarżący nie wypełnił ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 89 u.w.r.
W ocenie skarżącego, decyzje wydawane w oparciu o art. 80 ust. 1, czy art. 88 ust. 5 u.w.r., mają charakter deklaratoryjny. Przepisy w precyzyjny sposób określają, od jakiego dnia i w jakiej wysokości przysługuje przedmiotowe świadczenie. Rolą organu wydającego decyzje w oparciu o art. 80 ust. 1 i art. 88 ust. 4 u.w.r. jest jedynie potwierdzenie istniejącego już stosunku prawnego, który powstał z mocy przepisów prawa. Tym samym należy uznać, że decyzje te mają charakter deklaratoryjny.
Zwrócił przy tym uwagę skarżący, że z uprawnieniem rodziny zastępczej do pobierania świadczenia, o którym mowa w art. 80 ust. 1 u.w.r., koreluje obowiązek ponoszenia przez rodziców biologicznych dziecka opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej na podstawie art. 193 u.w.r. Skoro zatem istnieje możliwość nałożenia
z mocą wsteczną na rodziców biologicznych obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt ich dziecka w rodzinie zastępczej, to wydaje się, że powinna także istnieć możliwość przyznania z mocą wsteczną świadczenia na rzecz rodziny zastępczej.
Skarżący nie zgodził się z zarzutami organu wskazującymi, że nie dochował obowiązku informacyjnego z art. 89 u.w.r. Zauważył, że w sposób dostateczny wywiązał się z tego obowiązku, informując organ o zmianie sytuacji osobistej, tj. o śmierci żony, wraz z którą tworzył rodzinę zastępczą spokrewnioną. Informacja, że rodzina zastępcza nie może nadal być uznawana za rodzinę zastępczą spokrewnioną, byłaby informacją o zmianie sytuacji prawnej a nie osobistej.
Ponadto zwrócił skarżący uwagę na fakt, że dokonanie prawidłowej oceny, czy i od kiedy małoletni A. K. i skarżący tworzą rodzinę zastępczą niespokrewnioną, nastręczało trudności samemu organowi. Od powzięcia przez organ I instancji urzędowego potwierdzenia, że skarżący nie jest spokrewniony z ojcem A. K., do dnia przyznania skarżącemu świadczenia w wysokości przysługującej rodzinie zastępczej niespokrewnionej, upłynęło ponad 1,5 roku. W tym czasie organ analizował skomplikowany stan prawny sprawy. Tym samym trudno oczekiwać, że skarżący samodzielnie dokona poprawnej wykładni przepisów
i przedstawi ją organowi.
Według skarżącego, niezasadny jest także zarzut wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący, wbrew obowiązkowi płynącemu z art. 89 u.w.r., nie przekazał organowi informacji, że w istocie nie jest dziadkiem dziecka. W zakresie tym nie nastąpiła bowiem żadna zmiana stanu faktycznego - skarżący nigdy nie był biologicznym dziadkiem dziecka. Nie jest winą skarżącego, że organ bazował na błędnym przekonaniu, że wskazane dziecko i skarżący są spokrewnieni. Ponadto skarżący nigdy nie składał organowi żadnego oświadczenia co do jego stopnia pokrewieństwa ze wskazanym dzieckiem. Oświadczenie takie złożyła A. L. w dniu 23 września 2015 r. i rzeczywiście - dokonując uproszczenia - oświadczyła, że oboje z mężem są dziadkami dziecka, co wówczas pozostawało bez większego znaczenia. Skarżący zwrócił uwagę, że organ nigdy nie zweryfikował tego oświadczenia, zaś A. L. nie jest już stroną tego postępowania. Skarżący wskazał na przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i podniósł, że organ powinien (także z urzędu) podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (np. wystąpić do USC o akty urodzenia rodziców dziecka). W przedmiotowej sprawie organ dopiero w 2022 r. wystąpił o akty urodzenia rodziców małoletniego. Po śmierci A. L. nie wzywał nawet skarżącego do złożenia nowego, podpisanego przez niego, oświadczenia w zakresie jego ewentualnego pokrewieństwa ze wskazanym wyżej dzieckiem. W tej sytuacji, nieusprawiedliwione wydaje się skarżącemu stwierdzenie, że to z uwagi na postawę skarżącego "obowiązujące przepisy nie dają podstaw, by organ zmieniał decyzję
z mocą wsteczną".
Na zakończenie skarżący zauważył, mając na względzie przedmiot sprawy, że ogólne dyrektywy płynące z Konstytucji RP, a stanowiące o ochronie i wspieraniu dzieci przez organy RP, organy powinny zastosować w przedmiotowej sprawie bardziej przychylną dziecku wykładnię przepisów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł, o jej oddalenie oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Skarga nie jest zasadna.
Jej przedmiotem uczyniono decyzję przyznającą skarżącemu świadczenie na pokrycie kosztów utrzymania dziecka w rodzinie zastępczej niezawodowej od dnia 31 stycznia 2024 r. do 21 listopada 2027 r.
Skarżący zakwestionował prawidłowość ustalonej w decyzji daty początkowej, od której przyznano skarżącemu świadczenie, wywodząc iż decyzje tego typu mają charakter deklaratoryjny, a zatem dopuszczalne było przyznanie skarżącemu świadczenia z mocą wsteczną.
Na wstępie należy zatem wyjaśnić, że na podstawie art. 35 ust. 1 u.w.r. umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje na podstawie orzeczenia sądu, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz art. 35a, art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3 i art. 103 ust. 2 pkt 2 i 3.
Stosownie do art. 39 ust. 1 u.w.r. formami rodzinnej pieczy zastępczej są:
1) rodzina zastępcza:
a) spokrewniona,
b) niezawodowa,
c) zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego i zawodowa specjalistyczna.
Zgodnie z art. 41 ust. 1 przywołanej ustawy rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58.
Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust. 2).
Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (ust. 3).
Na podstawie art. 80 ust. 1 u.s.p.z. rodzinie zastępczej oraz prowadzącemu rodzinny dom dziecka, na każde umieszczone dziecko, przysługuje świadczenie na pokrycie kosztów jego utrzymania, nie niższe niż kwota:
1) 1002 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej spokrewnionej;
2) 1517 zł miesięcznie - w przypadku dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej lub rodzinnym domu dziecka.
Dalej wskazać należy, że w oparciu o art. 87 ust. 1 u.w.r. Świadczenia dodatki, o których mowa w art. 80 ust. 1 i art. 81, przyznaje się od dnia:
1) faktycznego umieszczenia dziecka odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka do dnia faktycznego opuszczenia przez dziecko lub osobę, o której mowa w art. 37 ust. 2 i 3, rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
2) od którego osoba, o której mowa w art. 37 ust. 4-6, przebywa odpowiednio w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu dziecka, nie wcześniej jednak niż od dnia wyrażenia przez starostę oraz odpowiednio rodzinę zastępczą lub prowadzącego rodzinny dom dziecka zgód, o których mowa odpowiednio w art. 37 ust. 4-6.
Przy czym podkreślenia wymaga, że świadczenia, dodatki i dofinansowanie do wypoczynku, o których mowa w art. 80 ust. 1, art. 81, art. 83 i art. 84, są udzielane na wniosek odpowiednio rodziny zastępczej, rodziny pomocowej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka.
Zgodnie z art. 89 u.w.r. osoby otrzymujące świadczenia, dodatki, wynagrodzenia oraz dofinansowania do wypoczynku, o których mowa w niniejszym rozdziale, zwane dalej "świadczeniami pieniężnymi", są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie pieniężne, o każdej zmianie sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej ich oraz dziecka, która ma wpływ na prawo do tych świadczeń.
W świetle powyższych regulacji prawo do świadczenia materializuje się z chwilą faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej, jednak to wniosek osoby bądź osób sprawujących pieczę zastępczą uruchamia postępowanie w sprawie jego przyznania.
W badanej sprawie małoletni został umieszczony w rodzinie zastępczej, przy czym w postanowieniu Sądu Rejonowego w M. z [...] lipca 2015 r., że rodzinę tę stanowią dziadkowie chłopca – A. i J. L.. Organ przyznający świadczenie uznał, że wskazane w postanowieniu osoby stanowią spokrewnioną z dzieckiem rodzinę zastępczą, podczas gdy tylko jedno z małżonków – A. L. była biologiczną babką dziecka. J. L. funkcji spokrewnionej z dzieckiem rodziny zastępczej pełnić nie mógł z uwagi na brak pokrewieństwa z chłopcem.
Jak wynika z akt postępowania A. L. zmarła 16 września 2019 r., natomiast Sąd Rejonowy w M. postanowieniem z [...] listopada 2019 r. zmienił wcześniejsze postanowienie o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej wskazując, że postanawia kontynuować umieszczenie go w rodzinie zastępczej skarżącego, bez wskazania jednakże, iż jest on dziadkiem dziecka.
Okoliczność, iż pomiędzy skarżącym i małoletnim nie ma pokrewieństwa, a zatem nie może on stanowić spokrewnionej rodziny zastępczej została ujawniona dopiero w 2022 r., przy czym skarżący nie złożył wówczas wniosku o zmianę decyzji przyznającej świadczenia. Skarżący, w kolejno składanych wnioskach już po śmierci żony wskazywał, że jest spokrewnioną rodziną zastępczą dla małoletniego.
Dopiero w czerwcu 2023 r. skarżący ukończył szkolenie dla kandydatów do pełnienia funkcji niezawodowej rodziny zastępczej. Ma to istotne znaczenie z punktu widzenia możliwości stworzenia dla dziecka niezawodowej rodziny zastępczej. Przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przewidują określone warunki dla kandydatów na zawodową rodzinę zastępczą i dopiero przejście procesu kwalifikacji, o której mowa w art. 43 i nast., a także ukończenie szkolenia daje możliwość ustanowienia kandydata rodziną zastępczą niezawodową. Przepisy ustawy przewidują daleko bardziej rygorystyczne wymagania dla kandydatów w tym wypadku, aniżeli dla osób spokrewnionych z dziećmi, które w naturalny sposób znajdują u nich wsparcie i opiekę.
W ocenie Sądu, w świetle powyższych regulacji, w badanej sprawie, samo umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej skarżącego "w dalszym ciągu" nie spowodowało automatycznego przekształcenia rodziny spokrewnionej w niezawodową. Skarżący nie spełniał bowiem formalnych warunków do tego, aby taką rodziną się stać. Jakkolwiek należy dostrzec, że małoletni, po śmierci babci w dalszym ciągu pozostawał pod jego opieką i organ opieki społecznej co do jakości tej opieki nie miał zastrzeżeń, skoro nie wszczęto postępowania w sprawie zmiany tego stanu rzeczy. Ponadto organ, w związku z brakiem informacji o stosunkach rodzinnych i braku pokrewieństwa pomiędzy skarżącym i dzieckiem nie wiedział i pozostawał w przekonaniu, że skarżący stanowi spokrewnioną rodzinę zastępczą dla dziecka. Takie bowiem informacje wynikały z posiadanych dokumentów.
Stąd też prawidłowo organ wszczął postępowanie w związku z wnioskiem skarżącego o zmianę decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia i przyznanie go w wysokości przewidzianej dla niezawodowej rodziny zastępczej i uchylił decyzję przyznającą świadczenie dla spokrewnionej rodziny zastępczej, a następnie przyznał skarżącemu świadczenie w wysokości dla niezawodowej rodziny zastępczej.
Nie ma jednak racji Kolegium wywodząc, że nie było w tej sprawie podstaw do uznania skarżącego za niezawodową rodzinę zastępczą, gdyż z postanowienia ustanawiającego rodzinę zastępczą wynika, iż skarżący w dalszym ciągu stanowi dla dziecka spokrewnioną rodzinę zastępczą. Taka okoliczność z postanowienia nie wynika, wskazano w nim jedynie, że dziecko w dalszym ciągu przebywać będzie w rodzinie zastępczej skarżącego, nie określając jednocześnie jej rodzaju.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), orzekł o oddaleniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło