II SA/Sz 946/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Maria Mysiak,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2014 r. sprawy ze skargi Y. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Pismem z dnia 9 stycznia 2013 r. Y.S. zwróciła się do Centrum Świadczeń z żądaniem "oddania odsetek naliczonych do dnia odesłania kwoty zagubionych alimentów do komornika sądowego". Główny Specjalista Centrum Świadczeń, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...], na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) w związku z art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), odmówił Y.S. umorzenia odsetek w kwocie [...] zł naliczonych za okres od 1 czerwca 2009 r. do 9 grudnia 2011 r. od należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej w wysokości [...] zł w okresie od 1 maja 2009 r. do 30 listopada 2009 r. W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismo Y.S. z dnia 9 stycznia 2013 r., zawierające żądanie dokonania zwrotu kwoty odsetek ustawowych, naliczonych w okresie do 1 czerwca 2009 r. do 9 grudnia 2011 r. od należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ustalonych decyzjami administracyjnymi nr [...] r., stanowi wniosek o częściowe umorzenie należności. Dokonując oceny wniosku na podstawie art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy uznano, że w sprawie nie zaistniały przesłanki do umorzenia kwoty ustawowych odsetek, ze względu na młody wiek wnioskodawczyni, brak ograniczeń w podejmowaniu zatrudnienia celem poprawy sytuacji materialnej oraz możliwość sukcesywnej spłaty należności. W odniesieniu do argumentacji strony, że nie będzie ona spłacać odsetek naliczonych do dnia 9 grudnia 2011 r., ponieważ Centrum Świadczeń zwróciło kwotę [...]zł – stanowiącą nadpłatę na karcie kontowej dłużnika - właściwemu komornikowi sądowemu, zamiast zaksięgować pozostające w depozycie środki pieniężne na poczet należności strony, wyjaśniono, że w świetle obowiązujących przepisów i procedur organ nie jest właściwym do dokonywania takiego typu operacji księgowej. Nie jest także związany ewentualnymi ustaleniami w zakresie nadpłaty poczynionymi przez wnioskodawczynię z dłużnikiem i komornikiem. Decyzje ustające zaległości Y.S. zostały prawidłowo doręczone w trybie 41 Kpa, pomimo że strona nie odebrała korespondencji. Również późniejsze pisma kierowane w związku z powstałą zaległością nie zostały przez stronę odebrane ani pod adresem meldunkowym, ani adresem pobytu. Strona od grudnia 2009 r. do września 2011 r. nie pobierała świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a w tym okresie zmieniała adresy pobytu, jednakże pracownicy SCŚ dołożyli starań o ustalenie prawidłowego adresu strony, dwukrotnie wnioskując w tej kwestii do MSWiA. Y.S. odwołała się od ww. decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego podnosząc, że odsetek od zaległości nie zapłaci, gdyż powstały na skutek zaniechania organu. Wątpliwości strony wzbudziła okoliczność, że pracownicy urzędu przez 3 lata nie potrafili ustalić jej adresu zamieszkania, pomimo że na parterze tego samego budynku, co roku składała wnioski o przyznanie świadczeń rodzinnych. W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 23 ust. 8 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, decyzją z dnia [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji co do braku podstaw do umorzenia odsetek, podkreślając, że na sytuację życiową, składają się nie tylko wysokość (brak) osiąganych dochodów, ale również takie elementy jak: stan rodzinny, zdrowotny, wiek oraz zdolność do podjęcia zatrudnienia. Występowanie u wnioskodawczyni samej tylko trudnej sytuacji majątkowej (bezrobocie, utrzymywanie się ze świadczeń wypłacanych przez MOPR i SCŚ) nie stanowi wystarczającej przesłanki umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. To, że strona jest osobą młodą, zdrową pozwala bowiem na stwierdzenie, że jest w stanie spłacić kwotę należnych odsetek. Kolegium za niezasadne uznało stanowisko strony, że wysokość odsetek powstała poprzez zaniechanie urzędników. Powołując się na wynikający z art. 41 Kpa obowiązek strony zawiadamiania organu o każdej zmianie swojego adresu oraz skutek prawny w przypadku niedopełnienia ww. obowiązku, wywiedziono, że przypisanie odsetek do zwrotu nastąpiło na podstawie dwóch decyzji z dnia 23 lipca 2010 r., a strona nie wniosła od nich odwołania z jednoczesnym uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Na opisaną wyżej decyzję Y.S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego podnosząc, że nie zgadza się z rozstrzygnięciem Kolegium oraz poprzedzającym je rozstrzygnięciem organu I instancji. Podkreśliła, że organ I instancji nie poinformował Kolegium o tym, że na skutek dokonanej przez komornika wpłaty na fundusz alimentacyjny w wysokości [...] zł zamiast należnej [...]zł, przez prawie dwa lata nadpłacona kwota [...] zł nie została zwrócona ani komornikowi ani skarżącej. Pomimo tej okoliczności organ naliczył jej odsetki od kwoty, którą posiadał na koncie. Nadpłacone pieniądze został odesłane z powrotem do komornika dopiero po przeprowadzonej przez nią interwencji. W ocenie skarżącej, nie powinna płacić za coś, co organ posiadał u siebie na koncie zwłaszcza, że odsetki rosły, aż 3 lata na skutek błędu urzędnika, który nie potrafił ustalić jej adresu zamieszkania, chociaż co roku w tym samym budynku składała wnioski o przyznanie zasiłku rodzinnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując zajęte stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: W myśl art. 61 § 1 Kpa, postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. O przedmiocie postępowania decyduje zatem strona wnosząca określone żądanie, konkretyzując swoje oczekiwanie w sporządzonym podaniu lub organ administracji zawiadamiając strony o wszczęciu postępowania w danej sprawie z urzędu. Wnioskiem, który skutkował wszczęciem postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji, stało się pismo skarżącej z dnia 9 stycznia 2013 r. W piśmie tym strona zwróciła się do Centrum Świadczeń z następującym wnioskiem "Żądam oddania odsetek naliczonych od dnia odesłania kwoty zagubionych alimentów do komornika sądowego. Proszę o wyjaśnienie pisemne w razie odmowy oddania odsetek". Zdaniem Sądu, pismo to w sposób jednoznaczny określa zakres żądania strony. Organy obu instancji podanie skarżącej rozpoznały jako wniosek o umorzenie odsetek od należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, orzeczonych decyzjami z dnia [...]. W ocenie Sądu, działanie takie było nieuprawnione. Z żadnego z pism skarżącej znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby oczekiwała ona umorzenia odsetek od nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wprost przeciwnie, skarżąca konsekwentnie podnosiła okoliczności kwestionujące zasadność domagania się od niej odsetek, powołując się na fakty, które w jej ocenie, świadczą o nieprawidłowościach związanych z wykorzystaniem i zwrotem nadpłaconych przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń tytułem alimentów. Dała temu wyraz, m.in. w odwołaniu od decyzji z dnia 10 kwietnia 2013 r. Błędnie zatem organy przyjęły, że wniosek skarżącej z dnia 9 stycznia 2013 r. stanowi prośbę o umorzenie odsetek, w sytuacji gdy strona podważa prawidłowość roszczenia organu w tym zakresie, dodatkowo żądając od organu zwrotu tejże kwoty. Niezależnie od zasadności oczekiwań skarżącej, rolą organu było się doń ustosunkowanie, co stanowiłoby merytoryczne rozpoznanie wyrażonego żądania w piśmie z dnia 9 stycznia 2013 r. Pomimo, że w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się wprost do wniosku strony, to zaprezentowane w końcowym fragmencie uzasadniania uwagi, celowym czynią wyjaśnienie poruszonych w nim zagadnień procesowych, które, zdaniem Sądu, nie są możliwe do tak jednoznacznego przesądzenia, jak uczynił to organ odwoławczy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło za skuteczne doręczenie skarżącej decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych wraz z odsetkami, odwołując się do treści art. 41 § 1 Kpa i zarzucając niejako skarżącej zaniedbanie obowiązku zawiadomienia organu o zmianie swego adresu. Przypomnieć należy, że art. 41 Kpa, w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania decyzji z dnia 23 lipca 2010 r., miał następującą treść. "§ 1. W toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swego adresu. § 2. W razie zaniedbania obowiązku określonego w § 1 doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny." Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych nie wynika jaki adres wskazała strona skarżąca organowi I instancji w postępowaniu prowadzonym w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych. Podkreślić przy tym należy, że konsekwencje wynikające z art. 41 § 2 Kpa mogą być stosowane wówczas, gdy w trakcie prowadzonego postępowania strona zaniedba obowiązku, o którym mowa w art. 41 § 1 Kpa. Tymczasem w oparciu o zgromadzone w aktach sprawy dokumenty nie można ustalić, kiedy zostało wszczęte przez organ I instancji postępowanie w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i czy strona została w ogóle powiadomiona o tym fakcie. Rolą organu wszczynającego postępowanie jest prawidłowe ustalenie adresu strony. Wysłanie zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a następnie dalszej korespondencji na jakikolwiek znany organowi uprzedni adres zamieszkania strony, nie zawsze pozwoli na uznanie, że czynność ta była prawnie skuteczna. Rozróżnić należy przy tym postępowanie w sprawie przyznania świadczeń alimentacyjnych, od postępowania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Są to bowiem dwa odrębne postępowania administracyjne. Z akt administracyjnych organu I instancji wynika, że w okresie od 3 kwietnia 2010 r. do 31 sierpnia 2010 r. skarżąca wskazała w organie meldunkowym jako miejsce pobytu czasowego następujący adres [...]. Poczynione przez Sąd spostrzeżenia, wobec niekompletności akt administracyjnych, nie pozwalają na przesądzenie, jak uczynił to organ odwoławczy, czy decyzja orzekająca o obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń alimentacyjnych została skarżącej skutecznie doręczona. Okoliczność ta powinna być brana pod uwagę z urzędu przez organ domagający się zwrotu świadczeń i miałaby istotne znaczenie przy analizie zasadności umorzenia nienależnie pobranych świadczeń lub odsetek z nimi powiązanymi, gdyby takowy wniosek został złożony. Nie ma ona jednak bezpośredniego wpływu przy rozpatrywaniu żądania skarżącej zwrotu odsetek od organu. Reasumując Sąd stwierdził, że niewłaściwe zinterpretowanie wniosku strony skarżącej z dnia 9 stycznia 2013 r. miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny dochodząc do przekonania o naruszeniu przez organy obu instancji przepisów prawa procesowego, tj. art. 61 § 1 Kpa, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.